Luc Sels

00:00 tegenspraak is nodig en is een dynamiek van eh van de academie. Het leeft gebeurd, maar je kan maar tegenspraak hebben als je al die standpunten ook hebt. En geef die ook een kans en leer luisteren naar elkaar. Ben je het met geen boycott tenan van Israël niet eens, bezet dan niet direct een campus, maar die gaat in gesprek met degene die er het er moet het ordentelijk organiseren het eh debat die het er wel mee eens zijn. En organiseer die debatten en probeer daar waar je nu net voor opgeleid bent ook in methodologie. Dat is om met tegenspraak en complexiteit om te gaan. Geeft dat ook een een kans. [muziek] Welkom bij een nieuwe aflevering van Discour met de Boys. We zijn vandaag met niemand minder dan Luxs. Eh ja, ik zou zeggen toch wel echt een eh een eh

00:45 rector fenomeen als ik het eh zo mag zeggen. Eh ja. Ja, alles dat is toch mijn opinie. Ehm eh ja, denk eh 8 jaar eh rector geweest bij K Leuven als ik me niet vergis. altijd natuurlijk veel verbonden geweest aan u universiteiten. En nu recent eh rector bij universiteit in Leiden? Wel met één correctie. Eh ik ben eigenlijk de voorzur van het college van bestuur van de universiteit Leiden. Oké. In het Engels klinkt dat ehm duidelijker. President of the executive board. Eh dus het is een executieve functie. Voor alle duidelijkheid, de eindverantwoordelijke van de universiteit. Maar er is ook een rector. En wat is het verschil z? Eh de rector in het Nederlandse model die kijkt vooral naar het onderwijsbeleid, het onderzoeksbeleid is in die zin ook iets meer intern gericht. De president of de voorzitter die heeft de

01:31 eindverantwoordelijkheid op vlak van strategieontwikkeling, algemeen beleid van de universiteit is eigenlijk een CEO-achtige functie en zorgt ook voor de contacten met eh regionale nationale, ook Europese overheden. Internationaal beleid is een belangrijk eh deel in mijn eh bevoegdheid. Er is zeker ook al wat te maken heeft met eh wat wij wel eens noemen de kennisvalorisatie, dus economische valorisatie, maatschappelijke valorisatie van eh van onderzoek. Ehm maar voor alle duidelijkheid, we zijn met een bestuur met eh drie drie personen en we werken eigenlijk op alle dossiers heel intens. Was dat bij KU Leuven ook zo die duidelijke splitsing of? Nee, nee. K Leuven zitten de rollen van eh voorzitter en rector in het Nederlandse model eigenlijk in één persoon van rector, maar wordt hij ondersteund door meerdere visrectoren.

02:18 Eh dus daar hadden we een bestuursteam van negen waar dat je dan de eindverantwoordelijkheid indraagt. In Leiden is het een heel klein bestuur. Drie. Voorzitter, vissen voorzitter en een rector. Autocratiser. Ehm n Nee, [gelach] wel eh ze hebben ook grotere faculteiten hè. Leuven heeft 16 faculteiten eh Leiden Z. Ja. Dus dat betekent wel dat je met 3 + 7 met 10 ja eigenlijk rond een normale wat grotere keukentafel eh goede bestuursmeetings kan hebben. En dat is een model dat ik wel wel graag heb. Ik ehm ik heb Kai Leuvenol graag gedaan. Het is een heel moeilijke periode geweest, maar een hele goede periode voor de universiteit tegelijkertijd. Ik kijk er met de allerbeste herinneringen op terug. Ben ook nog altijd verbonden deeltijds aan K Leuven. Dat zit in het hart in in het hoofd. Dat verandert niet meer.

03:04 Eh maar ik ben ook wel eh wel heel erg blij om momenteel in Leiden te zijn en wellicht het is ook een mandaat van twee keer vier jaar. Ja. Voor de volgende 8 jaar ehm in Nederland aan de Sag. Oké. Alleé. Spannend. Ja. Normaal gezien. Ja, dat is eigenlijk een goede samenvatting. Spannend is het. Absoluut. Eh gaan we op inzoomen. Ja. Normaal voordat we starten altij eerst een chingetje. Eh maar u mag gerust met uw water eh chingen als u wint. Ik ga dat er vandaag zo ophouden. Nee, dat is eh dat is zeker oké. Ik zou zeggen laat het smaken. Ja. Hm. We z ook opnieuw in de melkrij in Beers Bos waarvoor eh waarvoor dank? Ehm goed, zoals altijd kunnen we é wegen uitgaan en dat zullen we ongetwijfeld wel doen. Ehm misschien dat we eh ik weet niet of dat we moeten starten bij KU Leuven of bij ehm Leiden, maar wat misschien wel interessant is ehm het concept of de functie of de taak zeg

03:51 maar van rectorzijnde. Wat misschien een heel algemene vraag is, maar ik bedoel ze wel specifiek omdat ik echt wel geïnteresseerd ben. Het afgelopen jaar heeft altijd al hebben universiteiten wel een belangrijke rol gespeeld in de samenleving op verschillende niveaus. Eh zowel natuurlijk op effectieve opleiding van bevolking, maar ook wel zeg maar in het maatschappelijk debat. Daar is de afgelopen jaren zeker nog wel een paar keer naar boven gekomen en er zitten ook wel wat evoluties in, wat maatschappelijke evoluties. Wat wel interessant is, waara ik denk ja, rector zijn is wel een soort van spelfiguur tussen al die zaken waarbij dat je niet per se altijd de uitvoering of ik bedoel het is een eh een samenloop van heel veel mensen hè. Niet om het ook te te hard te simplifyen, maar toch wel een belangrijk speelfiguur eigenlijk tussen die verschillende dynamieken zit. En ik vraag mij altijd af van eh hoe vervult je die rol zo objectief mogelijk, zodat de juiste ideologie zeg maar in die

04:37 persoon een beetje terugkomt en haar plaats kan vinden nog wel die rijkwijd. D is omdat we daar wel wat eh evoluties hebben? Dus ja, het is niet echt een vraag, maar dus rector, hoe kijkt u naar die eh naar die naar die functie? Wat is wat is de taak daar of eh Goh, dat is een eh het is een lange vraag. Ehm er nog meer zou ook een heel lang antwoord kunnen opgen. Ik zal proberen van het eh van het kort samen te vatten, want het is een eh het is ik zou een antwoord kunnen geven, maar ik moet er eigenlijk ook aan toevoegen, want dat is ook een voortdurend proces van zoeken hoor, want eh je moet rekenen, het is een neem nu K Leuven als voorbeeld ehm de universiteit die de luisteraars hier ongetwijfeld het best zullen kennen van de twee. Je hebt alle disciplines in huis. Dus het gaat van pakweg theologie of filosofie tot ingenieurswetenschappen en

05:22 geneeskunde. Dus je moet wel iets van heel oppervlakkig bij momenten, maar van eigenlijk van die wetenschapsdisciplines meeh hebben en en ook wel begrijpen. Om daar ook juiste keuzes te kunnen in maken. Dat is al één aspect dat complex is. Je zit tegelijkertijd in een gigantisch grote organisatie. Als je K Leuven als rechtspersoon bekijkt, dat is dan inclusief het Academisch Ziekenhuis UZ uit Leuven spreek je toch over een 24.000tal werknemers. Dus dat is geen klein eh geen klein bier. Waanzinnig. Ehm 65.000 studenten. Eh je zit op 12 campussen over heel de regio van Vlaanderen. Dus de CEO kant van Ja. Ja. van de rol is ook eh behoorlijk eh behoorlijk pittig en uitdagend, maar ook heel mooi vind ik. En dan heb je die eh ja toch wel de rol die je toch ook wel

06:09 als rector opneemt van een stukje woordvoerder. Eh kan je moeilijk bij een persdienst beleggen in een universiteit. Dat valt me altijd opnieuw op. Wildl director spreken. Punt. Ehm [schraapt keel] maar toch ook wel de het een stukje het gezicht, het uithangbord, het klankbord eh naar de samenleving. En dat is een heel moeilijke rol, want je zit tegelijkertijd met een heel belangrijke academische vrijheid. Bij al je professoren academisch personeel. Daar komt ook mijn heel uitgesproken vrijheid van meningsuiting. Dus je moet in de standpunten die je inneemt en daar verschillen rectoren onderling ook wel in. Wat mag ehm durven spreken? Zeker [schraapt keel] als het in bescherming is van de wetenschap moet je dat absoluut doen. En tijdens de pandemie is dat dagelijks gekost geweest. Maar je moet tegelijkertijd ook wel wat terughoudend durven zijn in de zin van

06:55 niet op elke eh slagsout leggen. Niet op elk politiek standpunt van om even welke politieke partij ook een oordeel vellen. Want dat wordt al snel begrepen als een oordeel namens de universiteit. Ja. Ja. En dat moet ik zeggen, vraag me niet hoe je dat doet. Dat is bijna per dag, per casus, per situatie opnieuw zoeken naar de juiste weg. Ik denk dat dat in 90 95% van de gevallen ook heel goed gelopen in de voorbije jaren. Ja, maar als je het niet goed Maar je maakt ook keuzes namens de universiteit als universiteit die controversieel kunnen zijn, hè. Bijvoorbeeld goh, de uitnodiging van Paul Franciscus. Hm hm. In 2024 eh september is die in Leuven geweest. Ja, dat kwam midden in de reeks van dat kon ik natuurlijk niet niet voorzien op het moment dat we de man

07:41 uitnodigden, maar dat kwam net na de reeks van God vergeten. Kerk stond echt wel eh in het spervuur in de in de de maatschappij. Ja, dat zijn natuurlijk keuzes die zowel binnenin ehm ja, er sommige dan gecontesteerd worden maatschappelijk al zeker. Dus je moet ook af en toe wel een sprong durven maken en eh een standpunt innemen, een keuze maken en die nadien ook durven uitleggen en verdedigen. Ehm dat is onwaarschijnlijk boeiend, maar heel erg ja, soms wat jongleren met dilemma's, met paradoxen z maar dat is tegenwoordig ook ten aanzien van leiderschap aankijk hè. De de wereld is zeker als ik nu begin bekijk 2017 ben ik rector geworden 2025 eh nu deze voorbije zomer is dat mandaat geëindigd.

08:27 De complexiteit als ik 2017 vergelijk met 2025 is onwaarschijnlijk toegenomen, hè. Dus het is eigenlijk minder en minder CEO spelen en meer en meer elke dag opnieuw jongleren met paradoxen. Ehm je moet bezuinigen, tegelijkertijd investeren, je wil vrijheid van meningsuiting toelaten en terughoudend zijn. Je moet tegelijkertijd voor een standpunt innemen en daar moet je eigenlijk op dagelijkse basiskeuze in maken. Alert blijven, heel flexibel zijn, je ook niet te sterk vasthouden aan één bepaalde routine die je elke dag herhaalt. Eh dus er mag een zekere onvoorspelbaarheid in zitten en daarmee kunnen omgaan bepaalt in hele grote mate het succes. Ja. Ja. Ja, dat kan ik eh dat kan ik mij best wel inbeelden. Dat is een lang antwoord op

09:12 die rol die de universiteit inneemt in de maatschappij hè. Enerzijds ja studenten opleiden, maar dat lij ons zeggen dat dat de meest eh logische rol is. Oké. Hm. Ja. Verandert jouw rol over tijd? En of hebt je dat gemerkt, maar je zegt van het is nu complexer rol is de de rol. Ja, de complexiteit heeft meer te maken met de samenleving zelf en met die band. Ehm er spelen verschillende zaken hè. De ehm van universiteiten wordt moet ik zeggen ook altijd maar meer verwacht en dat klinkt nu altijd maar meer. Klinkt negatief. Het is eigenlijk niet negatief bedoeld. Je hebt inderdaad de heel belangrijke onderwijsopdracht die klassiek altijd zich situeerde in zeg maar de groep van 18 tot 122-jarige.

09:57 [zucht] Je gaat naar het leersplichtonderwijs, je gaat naar het hoger onderwijs en je begint te werken. Dat is de laatste jaren al heel erg veranderd met een heel erg groeiend aanbod van permanente vorming, levenslang leden hè. Ehm een verwachting ook vanuit een overheid dat je daar een rol in opneemt. Onderzoek is een heel belangrijke taak, want jullie spreken over onderwijzende maatschappelijke eh stem. H maar mensen onderschatten soms hoeveel van de innovaties die je vanuit het bedrijfsleven lokaal en mondiaal ziet teruggaan op onderzoek en basisonderzoek binnen de universiteiten. Dus het is toch wel wat de sokkel van het hele kennislandschap en dat is een eh ongelooflijk belangrijke opdracht. Maar er komt ook klinisch verzorg bij in een universitair ziekenhuis. Er zit een als je kijkt naar

10:44 eh K Leuven eh bezitter van 150 beschermende monumenten. Dus ook een erfgoedspeler van eh een zeker formaat in Vlaanderen. Echt gewoon een kleine samenleving. Dus het is een kleine samenleving. Het is een eh een geen monster, maar een wezen met heel veel verschillende koppen of gezichten en verschillende rollen. En dat in Malas kunnen houden is heel erg complex. Maar de ze zijn tegelijkertijd internationaal heel erg verankerd en de complexiteit waar we vandaag mee te maken hebben, hebben heeft toch in heel grote mate wel te maken met geopolitieke verschuivingen. Al de gevolgen daarvan en de vaststelling ook dat die zich meer en meer beginnen ook te uiten op je eigen campus. Ja. Je krijgt ook studenten van uit alle mogelijke continenten naar je universiteit.

11:29 En dat zijn er doorheen de vorige jaren ook altijd maar meer en meer geworden. Ook in Leuven ook aan zijn universiteiten dan diverser geworden qua divers. Een pak diverser. Maar ehm qua populatie, zeker ook bij de onderzoekspopulatie om rekenen dat zowel aan K Leuven als nu aan de universiteit leiden ongeveer 55 56% van de doctorand die de mensen die een doctoraat maken en dat zijn er nu in Leuven toch al een 8tal ehm komen uit het buitenland. meer dan de helft en 65% van die groep komt van buiten Europa. Ik wist Ja. Ja. Hm hm. Dus je zoekt de talenten waar ze zitten. Je arbeidsmarkt is in die zin eigenlijk mondiaal. Die arbeidsmarkt komt ook wel naar je toe als je een sterke reputatie hebt. Dat hebben de twee universiteiten ook met elkaar gemen. Een heel sterke

12:15 globale reputatie. En dat maakt dat je ehm of het nu de problematiek in Iran is over een burgeroorlog of in in Ethiopië over de situatie in het Midden-Oosten op dit moment of je neemt eh de VS en er is altijd wel iets. Er is altijd iets en het kan zich soms ook wel vertalen in tegenstellingen op je kampus. Ja, tuurlijk. Ehm dus dat maakt het onwaarschijnlijk boeiend. Dat is ook één van de redenen waarom ik heel graag, want ik woon nu eigenlijk op twee plekken. Ehm in Leuven en in Leiden woon omdat het ook in de bevolkingen zelf heel diverse samenlevingen geworden zijn. Dus ik zie er nog altijd veel meer voordelen en sterkte vanaf van vanuit voortkomen dan dat het tot spanningen en problemen zou leiden. Ehm maar je moet er wel rekening mee houden. En op het

13:01 vlak van kennisveiligheid, op het vlak van ehm mensenrechten ehm komen internationale samenwerkingen vandaag de dag ook toch wel met een veel grotere zorgzaamheid hè. Welke samenwerkingen kan je wel aangaan? met Israël is er nu ja met Israël, maar neem ook de situatie of de samenwerkingen met China. Ehm neem vandaag de dag de situatie eh de samenwerkingen met de VS die lopen voor alle duidelijkheid door maar eh alles komt wel met extra Ja moeilijkheid in de inschatting. En je zit ook wel lokaal, want ik praat nu over het mondiale eh niveau. Ehm je zit ook lokaal wel met meer gepolariseerde samenlevingen, democratieën die onder druk staan. En dat maakt de rol van universiteiten aan

13:47 de ene kant ook belangrijker. Ja, tegelijkertijd soms ook wel een stem in het maatschappelijke debat. En je wordt dan ook wel een stuk meegetrokken in dat debat. Ja. Ehm dus je moet dan ook wel opletten dat je eigen geloofwaardigheid niet in de weegschaal komt te liggen. En dat is dat is een heel moeilijke maar heel boeiende opdracht. Ja, de verwachtingen worden ook De verwachtingen zijn anders. Maar op welke manier veranderen die verwachtingen? Is dat dan vanuit de politiek? Is dat vanuit de maatschappij of? Ja, politiek, maatschappij, bedrijfsleven. Om twee kleine voorbeelden te geven. Je voelt de laatste jaren en deels begrijp ik dat en deels proberen we er ook zo goed mogelijk aan tegemoet te komen. Een sterke voorkeur voor bijkomende investering in de meer technische opleidingen, diepes ingenieursopleidingen, de zogenaamde stemdomeinen.

14:33 Important. Met eigenlijk een veel geringer eh geringere legitimiteit zeg maar van delen van de humane wetenschappen heel zwaar onderschat vind ik in het politieke debat. Maar dat maakt wel dat je mee in een in een in een maatschappelijk debat komt rond waar leg je de klemtoon en zie je jezelf als een verlengstuk van het bedrijfsleven of zie je jezelf als een soort op academie waar alle disciplines moeten kunnen floreren? Dat is één voorbeeld. Een tweede voorbeeld is toch wel de en die begrijp ik en die ondersteun ik ook volledig ehm de veel sterkere klemtoon in nagen nog alleese landen op wat ik al vermeldde kennisvalorisatie impact. Hm hm. Die impct is er voor alle duidelijkheid altijd geweest. Maar bijvoorbeeld ehm als ik nu kijk in

15:19 Nederland, het thema van de dag is hè, er is een ambitie om het aantal spino-offs, zogenaamde start-ups, opstartende bedrijven vanuit de academie ja, om die naar 2035 te verviervoudigen. Ja, dat is nonrealistische ambitie. Maar goed, het iets een politieke ambitie een stip aan de horizon definiëren die ambitie ambitie politieke ambitie die is opgelegd die gez opgelegd die onderhandel je met die overheid en je probeert wel je eigen systeem om daar zo goed mogelijk aan tegemoet te komen eh daar ook wel wat op aan te passen. Maar het zijn voorbeelden. Het heeft iets te maken met ik h ja het is een stukje meer instrumenteel kijken naar universiteiten. moeten leiden tot een aantoonbare meerwaarde en worden eigenlijk vandaag de dag vind ik heel erg gepositioneerd als een economische motor.

16:06 En ik ben nu wel blij van te kunnen werken in die loopbaan aan twee universiteiten die net dat altijd heel erg goed opgenomen hebben. Want K Leuven wordt in heel Europa eh ja toch wel enorm gewaardeerd voor zijn sterke valorisatie kennisransferbeleid en universiteit Leiden. Jullie moeten maar eens op bezoek komen. eh heeft één van de allergrootste life sciences en biotech industrie industrie mag ik niet zeggen, innovatie en wetenschapsparken eh van Europa met meer dan 400 bedrijven die in de in de de biomedische wetenschap en vooral in biotech eh actief zijn. Dus je zit aan beide universiteiten wel in een in een soort ecosysteem om er een dure term op te plakken die dat wel mogelijk maakt. Ik heb al zoveel gezegd

16:52 en er schieten zoveel vragen in mijn hoofd, maar eh we zullen zeker allemaal wel behandelen. Misschien even eentje omdat omdat je nu zo bezig bent over de onderzoeksvalorisatie. Wat ik wel altijd heb begrepen is eh en dat is niet enkel kritiek dan op KU Leuven, maar tekour denk ik België of misschien Europees ook is wel dat we niet zo goed zijn in die valorisatie op tijd van de rit. Ehm de vraag is natuurlijk in hoeverre dat je dat moet hebben, want gesteld het gegeven als is de universiteit een economische outputs eh ehm instrument. Moet het dat zijn of niet een fundamenteel onderzoek en wat zijn al die verschillende rollen? kan ik best plaatsen, maar ik weet wel dat onze spin-off cultus iets te zwak is. Ehm die commerciële valorisatie en als we dan goede IP hebben of patenten, ja, outsourcen we dat heel vaak naar het buitenland om dat echt effectief om te zetten in een commerciële output. En zijn we daar wel eh schieten we daar tekort, kunnen we meer met wat we doen,

17:37 maar hebben we misschien de cultuur niet om dat zo door te pakken. Maar dat heeft heel weinig met de universiteiten te maken. Ehm en de kritiek zoals je die nu formuleert, die deel ik ook niet helemaal of misschien zelfs helemaal niet. Oké. Eh omdat zeker als je het op Europees niveau bekijkt en dan met name K Leuven samen met de universiteiten in Zurg, Oxford, Cambridge, een aantal andere spelers toch wel bij de top gerekend wordt net op dat vlak van kennisvalisatie. Ehm en zeker ook actieve samenwerking met het bedrijfsleven. Dus ik denk dat net dat heel erg goed zit. En trouwens in toenemende mateen ook wel voor de andere Vlaamse universiteiten. In Zuid-Holland waar ik nu actief ben, heb je de ongelooflijke combinatie van TU Delft en universiteit Leiden. Die die

18:22 ook als een tandem de ene meer in de toegepaste wetenschappen de andere meer in de basiswetenschappen elkaar heel goed vinden en daar ook veel neerzetten. Het probleem dat je schetst is voor mij veel meer een probleem van randvoorwaardelijk beleid op overheidsniveau En vooral beschikbaar investeringskapitaal. Dus wat je wel merkt is dat veel van de spin-off activiteit h dat die uiteindelijk wel vastloopt met een tekort aan investering onze kapitaal markt in Europa. Geen kapitaalmarkten, geen geïntegreerde kapitaalmarkt. Europa is ook geen kapitaalmarkt. [snuift] Exact. waardoor in de zoektocht naar kapitaal ehm die ja geleidelijk aan opschalende spinoffs al heel vaak het heil gaan zoeken aan de overkant van de oceaan overgenomen worden door nietese of niet

19:09 Belgische bedrijven. En dat verergert eigenlijk de situatie in die zin wel dat je eigenlijk de investeringskost in Europa hebt, de economische meerwaarde ergens. Maar wij zijn als universiteiten vooral verantwoordelijk voor die investeringsinspanning hè. Wij zitten eigenlijk aan het begin van die keten. En die zit vind ik al bij al wel vrij goed. Ehm die is alles is alles kan beter. Ja, maar ik herinner mij volgens mij zo statistiek tegenover biotch als je daarvoor kiest dan weet je eigenlijk dat heel kapitaal intensief eh en ongelooflijk riskant hè. Je moet rekenen van elke 100 spinoffs die wij in nu de regio leiden enzo. We zijn het er niet op een jaar. Voor alle duidelijkheid, ik maak nu gewoon die vergelijking die je opstart. zit er gemiddeld ja,

19:55 iets van 13, 14, 15 die de eerste 10 jaar overleven, hè. Dus dat is een eh een een hoog risicoactiviteit, een heel moeilijke sector. Mensen spreken in Europa vandaag de dag ook echt over een biotech winter. Dus het is ook moeilijk om echt risicokapitaal te vinden bij elkaar te brengen om dat eh op te starten. Ik zit nu zelf in de in de boord van het Leiden Bioscience Park, dus dat combineer ik met mijn rol binnen Heel erg boeiend, maar dat betekent wel plots dat je mede de verantwoordelijkheid draagt voor een gigantisch groot innovatiepark. En dan kom je met al die vraagstukken wel eh wel in aanraking en dan voel je wel dat het ehm ja, dat het verdomd hard werken is vandaag de dag. Ehm metzonder veel goodwill. Dus aan goodwill, aan durf, aan risico,

20:42 stroom opwaarts, begin van de stroom. Ehm daar schort het helemaal niet aan. Maar het is het zijn die randvoorwaarden eh investeringsbereid. Maar dus eigenlijk hebben we een te zwakke ondernemerscultus die eigenlijk aan de slag kan ehm dan met het eh geproduceerde Maar ook als je kijkt naar ondernemerschap bereidheid om als ondernemer aan de slag te gaan. Zeker in Vlaanderen is over de laatste 15 jaar een gigantische weg afgelegd. Of je meer kan realiseren op zo'n korte periode dat betwijfel ik. Dus op dat vlak ben ik eigenlijk eh vrij optimistisch op positief. Nederland is een handelaars samenleving. Je kent dat zakelijk de directheid ehm die het zit hem gewoon in al wat je doet. Dus dat is in die zin vind ik daar ook wel voldoende eh aanwezig. Maar het zijn echt die opschalingsvraagstukken die echt spelen.

21:28 Ja. En waar Europa, de Europese Unie een enorme opdracht heeft, vind ik. En dat is om toch grenzen te durven overstijgen. Ik heb nu net een opinstuk klaar dat deze weekend mag nog eens waar maar gepubliceerd zal worden en waar echt een oproep in staat om onderzoek en innovatie echt op Europees niveau te brengen en dat wat weg te brengen van te lokaal landen die dan bovendien ook nog eens zich graag opsplitsen in deelregio's met heel veel autonomie. En misschien een opvolgvraagje daarover waardoor je eigenlijk in een schaalverkleiningsfenomeen terecht komt en als iemand zijn eigen ding schaalvergroting nodig is. Hè en ehm ja, ik ben altijd een klein beetje kritisch voor alles te centraliseren omdat er zijn ook wel nefaste gevolgen aan, maar de rest van de wereld weet het wel relatief centraal te organiseren hè. Dat is omdat wij altijd denken vanuit onze landencult is om het zo te zeggen. De rest van de

22:14 wereld als je kijkt naar China eh Amerika die weten toch iets meer op schaal te clusteren om het zo te zeggen. Ehm ja maar op de of andere manier maar misschien ben ik te negatief geworden op het eind van de rit en moet ik terug optimisme omarmen. Maar eh zie ik wel dat als we zo'n dingen proberen binnen Europa te organiseren dat en dat zal de rest van de wereld ook wel kennen, maar dat we daar ook wel snel inefficiënt omgaan met grote budgetten. Ik heb nog niet die effectiviteitsoefening dan vaak ontbreekt, maar kijk voor algemeen hier pittig hè. Maar eh dus ik hoop dan wel dat het goed verloopt. K ik ben onlangs mijn in tussen 59 en 50 jaar nog altijd optimist en wellicht tot in de kist. Eh [gelach] optimisme is een moral duty. Dus helemaal ik vind het heel fijn dat jij de rol opneemt van pestimist [gelach] kant en en ik blijf eigenlijk want ja ik ik blijven proberen blijven werken blijven

23:01 proberen te overtuigen en met veel vallen en veel opstaan. Maar op die manier wel verder werken. En als ik nu kijk op Europees niveau ehm ik denk dat er wel een wakeup call gekomen is met het plotse ehm ja toch wel verzwakken van die transatlantische band. Eh de opkomst van China. Ja. Ja. De rapporten van Enrico Letta en Mario Dragi, allebei ex Italiaanse premiè zijn eh eh slaan spijkers met koppen en zijn geven de juiste boodschap. En die boodschap wordt ook wel omarmd. We zitten nu volop in de onderhandeling rond het volgende Europese programma voor onderzoek en innovatie. Het huidige programma loopt over 7 jaar bedraagt €95 miljardo. Over het volgende loopt de discussie nu toch al richting 175 tot 200 miljard.

23:46 Ja, we zullen zien of we daar geraken. Eh maar dat betekent wel dat de massa er komt stel aan. [snuift] En er wordt ook wel echt gedacht aan een competitiviteitsfonds. Oké. dat moet toelaten om ehm neem nu quantumtechnologie iets waar leidden heel sterk in staat, vooral in de quantum software. Deelft is meer de quantum hardware. Daar heeft de wetenschap nog vele jaren voor de boeg om echt een arm mature oplossingen te komen. Ja. Zo, maar je moet wel nu al zorgen dat in dat het investeringsvermogen aanwezig is om te voorkomen dat van zodra die ideeën rijp worden ze weer niet terug niet hè missen. Dus die gedachte zit er nu wel in van we moeten nu ook het investeringsvermogen opbouwen om te zorgen dat we lokaal in lokale activiteit, lokale

24:31 bedrijfsactiviteit die goede vindingen, die wetenschappelijke robustheid die er echt wel is nu eindelijk is op een definitieve op een sorry degelijke manier kunnen vertalen in bijkomend verdienvermogen binnen Europa. Dus ik vind wel dat de huidige spanningen ehm mondiaal elk voordeel heeft zijn nadeel en elk nadeel zijn voordeel ehm toch wel tot een soort alert leiden binnen Europa. Ja, begint wel te komen in de feit nog blijk maar het type gesprekken die wij vandaag de dag voeren in Brussel, maar ook in Den Haag of in ja, ook Brussel voor Vlaanderen, die zijn heel anders dan VI jaar geleden. Oké, dus dat eh in die zin Ja. Ja. Ja. We ik bedoel ik win niets met pessimistisch te zijn, want dan verlies je slaagkracht en verlies maar misschien soms door het

25:17 pessimisme zien we waar dat onze tekortkomingen liggen en dan kunnen optimisten daar een eh goede verhaal aanbieden. Maar het is wel zo hè, ik bedoel de het dialoog in Europa denk ik is wel wat aan het keren en terug wat meer eh realiteit zin en dingen willen doorpakken. Maar eer dat in de feiten is en dat we de effectiviteit eruit al zal op moeten blijken. Maar ik bedoel dat dat onderscheid het is een moeilijke een heel moeilijke constructie de Europese Unie, maar ik nodig mensen toch ook altijd wel uit om eh niet enkel te kijken naar wat we hebben aan bruto binnenlands product of Europees binnenlands product eh als je het op die manier zou willen uitdrukken, maar ook te bekijken hoe het totale welvaart verdeeld wordt in delen van de wereld. denk samenlevingsmodellen zijn van de beste de Verenigde Staten hebben een hogere productiviteitsgroei, maar als je ziet waar de de voordelen van die groei

26:02 terechtkomen ehm dat is niet bij de 25% onderste van de samenleving. En dus ik vind die lange termijn de duurzaamheid en het duurzame overlevingsvermogen van die samenlevingen, daar ben ik nog altijd vandaag veel optimistischer over Europa dan over de Verenigde Staten of pakeg ook maar China. Ja. Ja. Op zich deel ik dat wel. Ik denk altijd de enigste nuance daar is we moeten zien dat we altijd snappen wel dat zo'n samenleving organiseren als de onze wel op het eind van de rit nog altijd geld kost om het zo te zeggen en dat we wel economisch juist dat we ons daar niet te ver ehm moreel hoog staand zetten maar dan voornamelijk een goede economische unit creëren op dat we net de samenleving eh kunnen zeker daar ben ik het helemaal mee eens. Voor alle duidelijkheid en ik zeg niet dat er geen uitdagingen zijn. Ze zijn toren hoog.

26:49 maar maar ik wil wel a ik wil gewoon aangeven van laat ons met die zoektocht naar meer verdienvermogen. Ja de verdelingsvraagstukken niet uit het oog verliezen en de relatieve warmte vergeleken met vele andere samenlevingen op deze planeet. Het democratisch gehalte van die samenlevingen. En dat komt met traagheid. Ja. Ehm maar dat toch proberen te behouden, want dat is goud waard. 100% de kost van het niet hebben daarvan die kunnen we niet inschatten, maar die zouden we wel kunnen inschatten op het moment dat het te laat is. Ja. Ja, maar dat eh eens Ja, ik dacht misschien heeft dat ook een eh positieve invloed op de cohesie van van de samenleving dat we minder snel naar extremeen als iedereen mee is dan hebben we misschien minder kans op. Ik kan nu een zwaar woord burgeroorlog. Maar hetgeen wat er in Amerika, de

27:35 omvrede die daaronder huids naar buiten spuut, dat dat zieen mij in Europa ook natuurlijk hè. Absoluut. Maar dat is waarschijnlijk denk ik één van de voordelen van een eh een betere herverdeling van het geld eh dat de samenleving ook stabieler is als eh Ja, pas op. We zeggen wel heel veel en heel snel herverdelen. Ik denk wel dat het ook in functie van een bepaalde meritten en zoiets moet zijn, maar het gaat voornamelijk om denk ik een goede gezonde samenleving te creëren waarin dat mensen die willen gaan en ehm ehm van alles kunnen, zeer zeker dat vooral moeten doen en gemotiveerd worden. Want ik geloof wel in excellentie, maar degene die het effectief niet kunnen of wa dat we moeten dragen dat we net daar durven dragen. We moeten zien dat we niet alles willen herverdelen voor hè. Ik ben er wel om te zien dat we effectief blijven. Wat ik mij ook afvroeg ehm ja in Europa

28:22 6 27 eh lidstaten, elk lidstaat eh je zit met die fragmentatie dat heeft een effect dan negatief effect op het eh de fondsen die er dan is zijn. Maar hoe zit het dan met eh elk land heeft ook zijn universiteiten. In België zijn er al twee belangrijke. In in Nederland waarschijnlijk drie, vier belangrijke. Hoe hoe want hoe gaat dat evolueren? gaan die allemaal hun eigen expertisedomein en dan als een super cluster universiteit naar voren komen in Europa. Daar hoop ik eigenlijk wel wat op. Ehm dus in Zuid-Holland is dat wel de beweging die eh we maken en die waar ik mij nu heel erg voor inspan. Dus je hebt in Zuid-Holland provincie ZuidHolland hè. Ehm dat is eigenlijk een een heel opmerkelijke plek om te werken, want

29:08 [snuift] je zit in Leiden op 10 km van eh Schiphol. Ehm je pakt een kwartiertje, 20 minuten de trein en je bent in de haven van Rotterdam. Dus logistiek een geweldige regio. Ehm en je hebt drie erg goede universiteiten met Leiden, met TU Delft en met Erasmus Rotterdam. twee heel grote universitaire ziekenhuizen en er lopen al een tijd lang, we zitten al in één alliantie, ehm ja, gesprekken om die eh universiteiten heel die bij elkaar te brengen en die zijn nu al heel erg complementair. Breng die samen en we maken die berekeningen ook wel. Dan zit je met de sterkste wetenschapskluster in Europa. Vlaanderen zit op dat vlak zit zit daar nog niet. Het zit ook met grotere

29:53 schaalverschillen tussen de universiteit. Het zit ook met meer duplicatie van opleidingen tussen universiteiten. Teveel wordt op alle plekken georganiseerd. Ehm en dat leidt tot fragmentatie. Ehm dus dat zijn verschillende benaderingen, maar je de samenwerking zelf als je wil krachten bundelen en dan zeker in wetenschappelijk onderzoek, moet je dat toch in eerste instantie internationaal doen. Ehm de onderschat niet hoeveel er gereist wordt tussen universiteiten, hoeveel van de wetenschappelijke projecten ook met internationale teams lopen. Dus dat hoeft zelfs nog niet te betekenen dat de universiteiten institutioneel met elkaar verbonden worden, maar wel dat wetenschappers mekaar heel erg makkelijk eh vinden. En in die zin moet je dat bij momenten ook wel wat zien als eh ja, een

30:39 universiteit als grote talentpols die proberen die zo goed mogelijk te ontwikkelen en zo sterk mogelijk te incentiveren om met andere hooggetalenteerde mensen in hun domein ehm actief de samenwerking aan te gaan en ook samen te gaan zoeken naar internationale financiering voor hun projecten. En deze komt daar wel vind ik wel dat er een heel goede evolutie is. Ehm en die stimuleren we op dit moment heel erg. Ehm zelfs moet ik zeggen als ik nu kijk naar Leiden, h beginnen we op het niveau van het hele innovatie, het wetensgaspark ook allianties aan te gaan met andere wetenschagsparken. Ook om te zorgen dat je niet alle dure onderzoeksinfrastructuur op elke plek herhaalt, maar dat je afspraken maakt rond gebruik van elkaars eh faciliteiten. Want wat je vandaag de dag opbouwt, of

31:25 het nu een protentapie installatie is of een eh cell en genent therapie eh installatie, uitloopt in de tientallen miljoenen. Ja. En en dat betekent ook dat je keuzes moet maken wat je waar neerpoot en ehm hoe je het gebruik ervan zo ruim mogelijk maakt om de wetenschap zo sterk mogelijk te en hebben we daarin eh en dat is in een in een situatie van de Europese Unie inderdaad lastiger dan pakweg in de Verenigde Staten waar je wel die federale overheid hebt die die daar ehm ja eh sterker kan in coördineren. Maar Europa is daar ook wel op goede weg. Ja. En hebben we daar in eh in Vlaanderen nog veel te leren omdat je nu ja, Nederland Vlaanderen ziet of zijn we daar wel relatief gelijkend hè? Want de landen hebben veel met elkaar te

32:11 maken. Met de kwaliteit als ik nu kijk naar eh K Leuven, ik ik voel het nu aan de lijf bij wijze van spreken in Nederland. Er wordt heel erg in Nederland naar Kai Leuven opgekeken. Oké. zeker naar wat er de laatste ja 10 tot 20 jaar gerealiseerd is. Eh heel grote universiteit, heel succesvol, ook meest succesvolle in de Europese financieringskanalen op dit moment weten weinig Vlamingen word gemeten. Dat heeft dat betekent dat je eigenlijk in de de het aantal goedgekeurde onderzoeksprojecten vanuit de Europese heel goed in subsidies indienen. Nee, dat nee nee nee. Subsidies dien je in één, die krijg je in het beste geval. Ja. Ja, dat is dat zijn financieringen voor projecten, maar die projecten moeten wel staande blijven in een internationale competitie. En die is eh die is die is

32:57 ke die winnen we dus eh regelmatig. Die winnen we regelmatig en daar is de universiteit bijzonder sterk in. En die cluster van Delft Leider Rotterdam zit eigenlijk mee in die kobbeeweging. Dat is een eh dus een regio waar je heel veel kan in in realiseren. Maar we hoeven ons absoluut niet te schamen voor de kwaliteit van de universiteiten in Vlaanderen. Die staan echt wel op Europees hoog niveau. Ja. Ja. En eh in wereldranking staan we ook relatief goed. Ja, absoluut. En dat ehm ehm dat dat geeft heel veel potentieel voor de regio. Je ziet ook dat het ehm de totale investering in onderzoek en eh en innovatie in Vlaanderen op een heel hoog niveau staat als je dat binnen Europa vergelijkt. Dus er is heel veel goed in een land waar veel energie verloren gaat in heel complexe

33:42 overheidsstructuren, hè. Ehm dus ik denk dat de vereenvoudiging niet noodzakelijk aan de kant van de universiteiten gezocht moet worden. maar een beweging die je wel hebt is dat je ja op West-Vlaanderen na waar Kai Leuvenwel campussen heeft nergens in in de andere provincies eigen universiteiten hebt. En dat leidt soms wel tot een heel erg regionale focus op de ontwikkeling. Elke provincie die haar eigen volwaardige en volledige universiteit wil. En dat leidt tot een bij moment heel erg grote fragmentatie. Hm. En dat wordt in Nederland wel anders aangepakt. Ehm kijk naar de bio-ingenieurswetenschappen. Die worden voor een land dat uiteindelijk toch qua schaal een pak groter is dan België en zeker Vlaanderen. Alle bio-ingenieurswetenschappen worden in Wageningen eh geconcentreerd. En de

34:29 andere universiteiten hebben wel deelactiviteiten, maar die durven om dat eh samen te brengen die eh ja, dat dat heeft wel eh zijn sterkte, zijn kracht. En de manier hoe dat er wordt onderwezen. Nu zitten we in het AI. Ja, niet alles AI tijdperk. Nee. Ehm hè, want omdat je zegt we concentreren ook. Dus dat wil zeggen dat die studenten zitten ook in allemaal in dezelfde campus. Die moeten daar ook zijn daar ook woonachtig. Pendelen zal minder eh relevant zijn hè. Dus eh wordt er op een andere manier lesgegeven en kennis overgebracht dan vroeger of is het nog aula first? Het hangt er heel erg vanaf hoe je het bekijkt, hè. Ook daar toch wel een groot verschil tussen Nederland en Vlaanderen. Eh Vlaanderen heeft en dat is een heel

35:15 mooi kenmerk van het systeem, maar het komt wel met nadelen. Heeft iedereen toegang tot het hoger onderwijs. Universiteiten kunnen buiten geneeskunde en tandheelkunde geen studenten weigeren. Iedereen heeft de kans om het te proberen. Ongeacht de aanleg voor de opleiding. Dat leidt tot een enorm grote dropout in het eerste jaar. Hm hm. En dat fenomeen van overvolle aulas is daar een leveneffect van. Je hebt ook niet de middelen om dat te gaan opdelen in kleine groepen. Dat is gewoon onbetaalbaar. Ja. Dus je krijgt een bij momenten inderdaad in sommige opleidingen enorme studentenaantallen. Daar is in Nederland en dat komt ook met nadelen, want leidt soms wel tot het beknotten van kansen van individuele studenten. Ehm maar neem nu een

36:00 voorbeeld van Universiteit Leiden. Daar zegt men farmaceutische wetenschappen 50 studenten maximum in het eerste jaar. Ja. Dus de groep begint al relatief klein en men bewaakt heel erg de studentenaantallen die men aan kan met de staf die men heeft. En dus ik vind wel dat in die zin het de focus op wat meer actief leren, activerend onderwijs ehm daar wat meer aanwezig is dan in Vlaanderen. Niveau van het curriculum en het niveau van het onderwijs eh staat in de beide regio's op heel hoog niveau. Ja. Ja. Dus aan de kwaliteit van het onderwijs en de kwaliteit van wat gedoseerd wordt ligt het zeker niet. Maar er is zeker winst te maken met eh ja, het wat anders opbouwen van een

36:46 academiejaar, het ehm beter omgaan met studenten, aantallen en aantallen in auditoria. toch ook eens nagaan en nadenken over een andere manier om die toegang wat beter te te reguleren en dat dat enorm falings percentage in dat eerste jaar te reduceren. Maar dat zijn debatten die al jarenlang lopen politiek niveau en binnen de universiteiten en tussen de universiteiten. En die zullen inderdaad blijven lopen. Er is al heel veel positief geëvolueerd en ik moet zeggen de pandemieperiode heeft daar ook nog wel een impuls in gegeven en zeker het online gedeelte ehm in onderwijs en hybride contexten waarbij je zowel studenten online hebt als fysiek in uw eh uw leslokale is enorm toegenomen.

37:35 Je vermeldde AI. Ja, dat is de volgende grote golf die voor ons staat, hè. En en daar ligt de opdracht nu, want er wordt veel te veel gepraat over de risico's van het gebruik van generatieve AI dan vooral hm terwijl ik mij meer eh bezighoud op dit moment de vraag van zorg hoe zorgen we ervoor dat ehm dat elke student ongeacht opleiding die hij of zij volgt ook eh voldoende AI geletterd is en niet alleen in het gebruik van generatieve AI maar ook in patroonerkenning want AI is intussen een soort koepelterm geworden waar enorm waer aan technieken en algoritmes onerschuil gaat. Ja. Eh misschien een kleine topic switch, maar maar niet volledig, want ook dan kijken naar ehm zeg maar ehm ehm de maatschappelijke rol eh vrije

38:21 meningsuiting en dan eigenlijk ook als we dan kijken naar eh kwaliteit van opleidingen, professoren. Ehm we zitten daar of oh, ik was mij daar niet zo eh bewust van, maar ik moet wel zeggen dat precies de afgelopen jaren eigenlijk de ideologie meets wetenschap zeker het is altijd al eh een eh een topic geweest, maar op de é of andere manier wel terug wat boven is gekomen. En ik herinner mij precies een statistiek ehm die eigenlijk zegt dat vaak ehm academici te zeggen wel als ik dan eh het standaard politiek spectrum mag benutten ehm eerder links geallieerd zijn of dat je daar al wel een grotere groep hebt dan eh rechtse ideologie. Ehm zonder mij uit te spreken over wat nu goed, slecht gemiddeld of eh of whatever is, vraag ik mij af van ja, is dat een soort van ehm problematiek die eigenlijk ook relevant is voor een eh een universiteit om daar een goede mix te voorzien of niet? Of speelt dat?

39:09 Ik herinner mij dan volgens mij een onderzoek van Jonathan Heide die dan effectief eigenlijk die opdeling een klein beetje maakte. Ehm en je ziet daar wel effectief een soort van ehm overaanwezigheid van een bepaalde ideologie. En ik weet niet wat is uw mening erover als rector? Ik bedoel niet per se van leiden, maar ik bedoel als de vraag de vraag is al wat is ideologie en wat is politiek eh voorkeur en in welke mate gaat de politieke voorkeur ook een invloed hebben op wetenschappelijk onderzoek? allemaal terechten bij ehm het is een debat dat naar mijn aanvoerde veel meer speelt ook in de sociale en de geesteswetenschappen. Ja. De human waar de herde wetenschap maakt hem Ja, maar er wordt dan ook heel snel heel fel vooral gemeend naar universiteiten in hun total eh terwijl dat in een doorsnee biomedisch onderzoek geen fluit uitmaakt of dat je nu links of rechts bent denk

39:54 ik. Misschien nog wel ergens in wat u interesseert en de zorg die jij hebt rond gezondheidszorgsystemen, de climtoon die je wil leggen op preventieve gezondheidszorg enz. Wij er zal wel mee beïnvloed worden. Ja, voorbeeld economie is wel zo'n topic dat al wat moeilijker is. Ik moet zeggen, ik heb de diversiteit binnen de universiteit. Mocht iedereen links denken, zou mijn leven veel gemakkelijker geweest zijn. Ehm dus ik heb eh die diversiteit wel beleefd door zelf in te staan. Ik vind ook links en rechts vandaag de dag heel erg moeilijke en wat verengende concepten. Ja, daar ben ik het mee eens. Maar ik ben ik ben qua economisch durf ik zeggen ehm en pinnen me er nu niet op vast, want dan hebben we niet. Nee, het is oké. Het is oké. Maar zit ik denk ik heel erg ehm centrum tot centrum rechts terwijl ik ehm sociaal bekek cultureel dan weer en als het dan terug aankomt op hoe ga

40:40 je welvaart verdelen eh met wellichter de centrum links eh situeer en ik ehm ik ken ook heel veel collega academici die er heel expliciet over zijn dat ze op het moment dat ze in een stemhokje staan eh gelukkig ook meer keuze hebben dan gewoon te zeggen ik stem ik zeg maar iets vooruit of ik stem eh N-VA. Maar afhankelijk van het niveau waarop zijn stem op uitbrengen en het parlement of de gemeenteraad waarvoor men kiest ook een andere partij naar voororschuiven onderschat ook het effect niet van individuele keuzes voor kandidaten. Dus ik denk dat de realiteit een paak complexer in elkaar zit. Ja. Ja, het is er Wat wel zo is wat wel zo is ik vind dat de tolerantie binnen universiteiten voor andere standpunten en aandachtspunt is. Oké. Mijn collega Michael Spence eh man

41:27 waar ik altijd heel fijn mee samengewerkt heb van University College Londen heeft een heel programma ontwikkeld in zijn universiteit onder de nomer disagreeing well. Ja. Maar Leeft gebeurd, elkaar. Ben je het met geen boycot ten aanzien van Israël niet eens? Bezet dan niet direct een campus, maar je moet het ordentelijk organiseren het eh debat die het daar wel mee eens zijn. en methodologie, dat is om met tegenspraak en complexiteit om te gaan, geeft dat En wat ik wel eh er wil aan toevoegen

42:14 ehm als mensen zeggen universiteiten zijn iets meer links georiënteerd, interpreteer ik dat niet altijd in politieke termen, maar interpreteer ik het wel in de zin van een universiteit is eigenlijk per definitie op vooruitgang en eh heel erg eerder progressief eh van ik kijk ook een klein beetje als je dan vindt zich van daaruit wellicht wel wat makkelijker in de agenda van dat ons dan zeggen centrum linkse Partij. Ik denk dat bijvoorbeeld eh ondernemers om het zo er is allemaal eh et cetera etcetera, maar ik ondernemers academici om het zo te zeggen. Volgens mij is dat vaak wel een soort van soortgelijke drive, maar hoe uit je die en dan komt je automatisch in andere systemen neer en je hebt ze allemaal nodig ook. Maar dus ik denk ook wel dat je daar per ongeluk een preselectie hebt omdat de facto ja, een soort van eh interesse of kijk op de

43:00 wereld u automatisch meer naar een andere categorie gaat eh doen bewegen. Des ondanks moeten we wel zien dat we een goede balans hebben overal. Eh zoals alses van eh ondernemers ook te individistischteerd voor te complexer. Ja, ik moet zeggen, ik heb eh wel doorheen de jaren want ik vind dat het politieke veld ook veel complexer geworden is. Ik moet ook zeggen dat de diversiteit binnen politieke partijen enorm toegenomen is. Ik heb nu de partijen die aan de macht geweest zijn eh in die 8 jaar rektoraat. Ik heb zowel met eh politici en actieve politici binnen N-VA als binnen vooruit als binnen CDMV als binnen voor de naamsverandering Open VLD. Bijzonder goed samengewerkt en heel vaak het gevoel gehad van op eenzelfde lijn te zitten in elk van die partijen. Ja. En ik merk ook dat de concurrentie

43:47 binnen partijen bij momenten moordend is, maar ook de concurrentie voor ideeën. Dus het ook partijen hebben veel minder pensé uniek dan in een partijprogramma. of in de woorden van een voorzitter naar vooromt. En ik vind dat ook dat op zich wel mooi. Het maakt alleen de positionering van partijen op dat hele spectrum bij momenten wel wat moeilijker. Hm hm. Ja, maar dat is dat is ook op zich oké. Er zijn ook in Nederland heel mooie analyses nu naar aanleiding van de laatste regeringsvorming waarbij politieke partijen op het spectrum van links en rechts en conservatief en progressief en dat soort dingen of Europees en nationaalden dat soort dimensies geplot worden op basis van hun programma waarbij je merkt dat politieke partijen ook de regener de tijd echt wel veranderen qua positie. Hm. Ze zullen niet plots van extreem links naar extreem rechts gaan.

44:32 Hm. Maar rond dat midden krijg je toch wel een eh een wat andere positionering. Dus ik ben te genuanceerd voor dit soort debatten, vrees ik. En dat is me dat is me ooit verweten. Meneer, u bent te genuanceerd. En toen dacht ik van ah wat een mooi compliment. Dat dat zijn zo'n ja dat zijn zo'n tegenwoord van CDV. Dat is dat een vak voor maar ehm maar nee nee en misschien eh ehm opvolgen. Nee nee maar nee nee maar ik bedoel ben fan van het concept en het gegeven van eh zelfcensuur hè omdat het moet altijd een een baken zijn van durven denken. Een universiteit to merken toch wel hè je hebt inderdaad de harde wetenschappen maar zelfs daar maar dat er soms inderdaad wel te snel eh politiek oriëteerd wordt maar ook te snel wordt eh gecanceld. maakt mij niet uit langs welke kant, maar ehm ehm of of

45:19 zelf canceld of misschien omdat sommige topics niet goed liggen in het hedendaags licht, maar misschien binnen 10 jaar wel of 10 jaar geleden wel. En die soort dynamiek dat er toch voor zorgt dat dat ehm op een subtiele manier invloed heeft. En ja, mijn vraag is gewoon ja, is dat is dat voldoende in balans? Zitten we daar goed? Ehm eh ja, ik heb ooit eens een speech gegeven bij de opening van het academiaar over cancel culture en de woogbeweging. Die speech heeft mij lang achtervoord. Ehm wat mij de jaren nadien heel erg opgevallen is, is dat altijd dezelfde voorbeelden terug bijven komen. Ja, creatief is en dan eh voel ik mij eigenlijk al bij al wel vrij gerustgesteld. Ik merk binnen universiteiten, zeker wat academisch onderzoek betreft, weinig zogenaamde cancelling. Ook vanuit de samenleving. Na wetenschap valt dat

46:05 eigenlijk al bij al nog wel mee. Wat wel zo is, is dat wetenschappers veel sneller aangevallen worden dan vroeger. En dan heb je een rol als voorzitter of als rector om op te treden en in bescherming te nemen. Ook op het momenten dat je het niet eens bent met de standpunten van die wet, daar gaat het niet om eigenlijk. Ehm maar dat is wel een kwalijke trend en dat kan leiden tot een zekere zelfcensuur. Ja, het is niet fijn om spitsrulen te moeten lopen in de sociale media en ik heb het meer dan voldoende meegemaakt. Het kan bij momenten heel erg onder de huid beginnen kruipen. Ehm zeker als het dagelijks gekost wordt en ehm nog bijkomend opgewarmd wordt door politieke uitlatingen en die als er een megafoon opgezet wordt, dan wordt het echt eh akelig. En daar is de pandemie ook wel een kantelpunt.

46:50 We hebben met Kuven ook in die periode wel wat meegemaakt en en zeker naar het einde van de pandemie op het moment dat je ja sommige professoren kreeg die zelfs al wat begonnen aan te sluiten bij ik zal niet zeggen de antiwoogbeweging, maar toch bij de heel f kritisch ten aanzien van het coronabeleid. Eh ja, dan kreeg je die spanningen ook wel binnen de universita gemeenschap. Iedereen was iedereen was ook moe op dat moment. Het maar uitgeput. Ehm dat is goed en je moet dat een kans durven geven, maar je hebt wel altijd die het belang van de onderliggende wetenschap waar dat je in uw standpunten op baseert. Zeker als je spreekt als academicus. Dat is iets anders dan uw vrijheid van meningsuiting rond heel andere thema's. Zorgvuldigheid, eerlijkheid,

47:36 transparantie. Ja. [snuift] Oog voor goede bewijslast en er zo dicht mogelijk bij blijven. wel durven spreken, maar de status van die uitspraken ook heel erg duidelijk maken in externe communicatie. Het is daar loopt het bij momenten wel eens wel eens fout. En ook omdat media natuurlijk heel expliciete en en duidelijke en soort sensationele zaken wat sensationele uitspraken eh verwachten vandaag de dag. Ehm maar goed, dat is het leven waar je in zit. Globaal genomen blijf ik wel positief omdat de aandacht voor wetenschapscommunicatie en degelijke wetenschapscommunicatie ook veel groter is dan 15 of 20 jaar geleden. Ongeacht welke kwaliteitskrant jullie op geabonneerd zijn. Je moet dus door een weekend editie gaan en zien hoeveel wetenschap daar vandaag

48:22 de dag in aan bod komt. Dat zou 20 25 jaar geleden ook niet waar geweest zijn. Wetenschap of wetenschappers allebei. Of kijk naar de Universiteit van Vlaanderen en Universiteit van Nederland. de de korte videofragmenten, de 15 minuten opnames. Ja, dat is echt Het wordt eh behapbaar gemaakt voor een breed publiek en tegelijkertijd toch nog altijd wel voldig gefundeerd in wetenschappelijk inzicht. De ene keer lukt dat beter dan de andere keer. Ja, maar dat is fine. Maar die overbrugging naar de samenleving, die wetenschap is zoveel deel van ons leven geworden dat we ook niet meer bij stilstaan en dat we het eigenlijk evident geworden beginnen beginnen vinden. Geworden, maar niet en mensen zien niet dat dat uit die universiteiten komt of zien dat niet altijd. Ik zeg soms als ik met met eh de er zijn patiënten geweest in UZ Leuven

49:10 ehm die mij nadien contacterde of mensen die ik kende en zware ehm ingrepen doorgemaakt hebben en die zeiden van nu hebben we aan de lijven ervaren wat het belang van wetenschap is. Mensen staan er niet meer bij stil dat veel van de de oordelen, zeker waar het gezondheid betreft, maar ook de technologie waar we mee werken, die machinentjes die hier eh die hier liggen. Hoeveel hoeveel wetenschap daarin zit en hoe dat deel geworden is van elke minuut van ons leven. [schraapt keel] Die wetenschapscommunicatie, die rol van de universiteit die is meer aan het opkomen, maar moet er nog meer op ingezet worden. Bijvoorbeeld rond het kernenergiedebat. Zeg ze maarar iets. Iedereen je zegt niet zomaar iets. Je zegt elke podcast iets over kern energie. Jawel. Dus iedereen heeft daar een eh

49:56 een indirecte mening klaar voor of tegen. Maar het ja om het te begrijpen dat is heel moeilijk en ja politici moeten ook maar in oneliners spreken. Eh is daar voelt je daar de nood als universiteit weter hè wetenschappelijk degelijk die die paar punten om daar jouw rol te aan alleé duidelijker te maken en vorm te geven of denk je nee toch wel ook daar moet tegenspraak ehm kunnen blijven bestaan en dat maakt het voor politici ook niet altijd even makkelijk hè want je krijgt soms eh heel verschillende opinies vanuit de wetenschap en nog moeilijker soms ook meerdere waarheden. Ja, er kunnen rond energie, ideale energie eh niks voor een samenleving

50:42 ook verschillende alternatieve oplossingen zijn die quazi evenwaardig zijn en waar je dan moet gaan kijken naar de eveneffect voor milieu duurzaamheid enz. verder om om een afweging te maken, maar ook naar draagvlak binnen die bevolking. Ja, want energiedebat is voor mij meer en meer eigenlijk een sociaal wetenschappelijk debat aan het worden. En dat heeft meer te maken met draagvlak binnen de samenleving en wat willen we en de aanvaarding gedragsmatig gedragsaanpassing aan een andere situatie. zeker klimaatverandering, klimaatadaptatie dwingt ons er ook toe. Dus maakt het de sociale wetenschappen waar het er straks over relevanter dan ooit tevoren, maar ze moeten dan goed ook connecteren met die eh met die wetenschappen. Het dus dat moet wel blijven bestaan. En ik vind tegelijkertijd dat

51:28 universiteiten ook wel een plicht hebben om zelf een inspanning te leveren om die divergerende opinies op die manier ook bij elkaar te brengen en proberen te verzoenen of tenminste een aantal scenario's uit te klaren en die als behabbare scenario's gecoördineerd richting het politieke niveau te brengen. Wat K Leuven gedaan heeft metaforum, ik ga het verder niet toelichten, maar is eigenlijk een soort denktank voor het interdisciplinaire debat. Zij hebben rond thema's zoals bijvoorbeeld eh energiemix, polarisering in de samenleving, eh migratie. Ja. Ja. echt wel pogingen gedaan om die verschillende perspectieven samen te brengen in in de rapporten. Leider doet dat nu met ehm 15 thema's waar de universiteit zich echt wil rondprofileren en waar we ook vanuit de verschillende

52:14 faculteiten wetenschappers samenbrengen met de vraag van vuur de complexiteit niet op de samenleving af, [snuift] maar vuur die op elkaar af en probeer ook te zien of dat je daar toch naar eh naar gezamenlijke rapporten kan gaan, naar gezamenlijke standpunten die belsking perspectief zoek die belskingen op. Ja. Omgekeerd moet de beleidskiningen ook wel de stap durven zetten. Ik droom al lang van een programma waarbij we ook ministers, parlementariërs in programma's van 3 vi dagen met een kleine groep van topwetenschappers. Neem nu kernenergie. Zou een mooi voorbeeld zijn dat je een nieuwe minister verantwoordelijk voor energiebeleid eens even bij het begin van het mandaat een deep dive geeft door is een eh residentieel verlengd weekend met een reeks topwetenschappers uit de Vlaamse universiteiten samen te zetten. Een

53:00 kleine groep en die is echt een diepe immersie te geven in de complexiteit van dat debat. En ik denk dat veel van de dialoog nadien een stuk zou vergemakkelijken. Maar het zijn gewoon ook mega complexe thematieken. Ja. Ja. Ik durf eerlijk zeggen, ik heb nu ik ben aan mijn tweede mandaat als verantwoordelijke van grote universiteiten bezig. Ik weet het ook niet meer wat het kern energiedebat betreft, hè. Dus het ja, er is zoveel informatie, zoveel perspectieven in die mensen die samenkomen dat het een extreem groot vraagstuk is. Ik heb er mij ooit één keer over uitgesproken en het is mij erg kwalijk genomen. [gelach] Eh en dat was eigenlijk met de podcast of ze niet opnieuw doen. Nee, de uitspraak was toen was in het begin van mijn mandat als rector waarbij ik aangaf

53:45 van ik zag teveel wetenschappers die niet werken rond kernenergie, dus daar zelf hun onderzoek niet op hebben of althans geen echt onderzoek. Hm. toch uitspraken doen over wat dan de ideale positionering was van kernenergie in de toekomst. En ik had wel zo'n boodschap gebracht van schoenmaker blijft bij u leest. En die ehm bij de schoenmakers die het toch iets vrijer opnamen eh is me dat eh niet in dankgenomen. En een aantal journalisten hebben me daar ja even aan de muur gespijkerd. Maar dat is tegenwoordig zo snel gaan media [schraapt keel] de dag nadien ven die spijkers er ook al weer terug af. Ehm misschien een klein beetje een een randkwestie, maar omdat we het nu ja hebben over cultuur, politiek eh effect van wetenschapsdenken, laten we het even zo noemen en et cetera et cetera, ehm denk

54:32 ik waar we over laatst op een taak en eh het zal meer en meer blijven hè, de geopolitieke vergelijkingen, wat zijn de sterktes van eh alle spelers, et cetera, et cetera. één van de sterkte zijn eh ge mocht kritiek hebben op het eh hoe dat systeem eh tot stand is gekomen, maar van China was eigenlijk wel dat de hoogste eh eelons hè, de hoogste rinen wel eigenlijk allemaal eh PhD eh mensen zijn die daar eigenlijk eh effectief de leiding hebben. Eh desondanks hun eh politieke ideologie zijn het dus wel allemaal in zekere mate ingenieurs of effectief mensen die eh van diep uit de wetenschap komen. Dat denk ik door onze democratisch bestel met al haar voordelen hebben wij soms wel minder hè. iedereen kan verkozen worden, heft geplaatst de facto, wat goed is, maar misschien soms ook een eh een beperking. Ehm zijn daar ehm zijn er misschien sterktes die we vandaag missen doordat

55:17 we ehm ja, misschien te weinig wetenschaps denkers en dan pas op hè, we moeten oppassen voor een technocratie, want ik ben ook niet altijd grootste fan, want het zijn maatschappelijke vraagstukken soms, veel meer dan een hart wetenschappelijk, maar ehm dat we de dat we daar meer kennis hebben of meer redeneerkennis hebben aan de top om het zo meer wetenschap in politiek is wat je wilt zeggen. Nee, meer wetenschaps denken in politiek, want je kunt ook eh wetenschap claimen en daar eigenlijk een politiek standpunt van maken waar uiteindelijk haar eh idee verliest. Dus dat wil ik niet. Maar die manier om eigenlijk als een ingenieur of een wetenschapsdenker naar een samenleving te kijken eh goh, er wat meer in. Ik weet niet, ik weet niet of ik in een samenleving wil wonen waar de volledige regering uit wetenschappers of gedoctoreerde bestaat. Ja, maar het zijn ook mensen aan het eind van de rit nog hè, dus je zent niet een wetenschapper hè. Ja, maar ja, ik zeg niet de vraag stellen was niet te

56:03 beantwoorden. Ehm maar ik heb wel wat ehm ja terughouende tijd bij dat soort technocrattische oplossingen en zie je dan liever politici goed omringd worden door wetenschappelijk geschoolde en ik vind wel dat eh de openheid van sommige politici, sommige kabinetten voor wetenschappelijke inzicht niet altijd op een even hoog niveau staat. dat ook de instrumenten er niet altijd meer zijn om eh meer beleidsgericht onderzoek ook de nodige ruimte te geven of een wetenschappelijke raad voor het regeringsbeleid te hebben zoals Nederland die wel heeft, die met heel gedegen eh advies komen in de richting van de regering. Dus er zijn er zijn alternatieve oplossingen voor die ons dat weghouden en die toch zorgen dat je

56:48 een zekere representativiteit van wie je in regeringen hebt of in gemeenteraden ehm op lokaal vlak ehm dat je in zekere mate ehm die nog behoudt. Ik maak mij veel meer zorgen over de slinkende groep mensen die het nog aanduft om politieke mandaten op een hoog niveau aan te gaan. [schraapt keel] Dus mijn zorg is veel leer van krijg je niet een soort eh selectie van ja mensen die het omwille van de politieke ambitie ehm ja ja maar ook wel met een zekere hardheid in het leven staan dus ook tegen de klappen en de schokken kunnen van het de politieke stiel. Zelfde vraag trouwens ook bij bij bestuursmandaten in universiteiten hè. Ehm eh ik heb nu twee rectorverkiezingen

57:33 meegemaakt in Leuven. Ik ben blij dat ik nu in een universiteit werk die het doet zonder verkiezingen en dat het eh op een andere manier loopt. Maar goed, die verkiezingen zijn op zich wel boeiend. Ehm maar hard, dat is vrij hard. Maar we hebben ook twee verkiezingen gehad met twee kandidaten op een zo groot personeelantal. Dus dat geeft ook ergens wel aan dat de groep mensen, medewerkers eh professoren in dit geval die ehm dieprong willen of durven ik weet het niet maken dat die beperkt is en dat die krimpt beperkt en dat heeft wel wat te maken met de kost van Ja, maar dat is de sociale kost hè, de waar we het ervoor de sociale kost de de ja waar dat we mee begonnen zijn hè. De complexiteit van dat soort functies. Het is eh het blijft

58:18 tot ook ook tot op vandaag voor mij nu een universiteit leiden. Ehm ja, het dit zijn geen vif dagen eh st Nee, nee, nee, dat is een leven. Eh ja en je moet je moet durven fietsen met ongeveel tegenwinden. Ehm en dat niet zien isonder worden en dat ook telkens opnieuw durven laten binnenkomen. Want dat vind ik heel belangrijk. Ja. dat je niet een gevoel krijgt van ik wen er wel aan van spietsvloerde te moeten lopen, maar dat je de openheid hebt om dat altijd opnieuw te laten binnenkomen en jezelf er ook op te bevragen, dat vraagt heel veel van een mens. Ja. er zijn weken die ik afsluit omdat ik echt dood op ben, hè. Dat is een eh aangezien dat er geen echt einde aan de week komt, ga je dan dood op de volgende week in. Eh ja, maar op manier overlee je dat miraculeus dan. Maar er zijn echt

59:04 prachtige kanten aan. En en maar dat is wel denk ik preselectie van het beestje om het zo te zeggen. Maakt niet echt uit. Eh onder welke ehm ehm bevoegdheid toe is nu politiek eh universiteit, academiciemen ehm maakt niet echt uit. Denk als je aan het opsta en op welk schaalniveau ook op een bepaald moment is het wel een heel selectieve persoonlijkheid die dat to kan en ook eh Ja. Ja. Eh ongeacht eh je wil vooral een systeem hebben waar mensen het niet doen omwille van de meerdere eer en glorie van zichzelf. maar een beetje wel hè. Ik een deel moet altijd een klein beetje grootheidswaanzin hebben. En als je denkt Nee, nee, daar ben ik het voorkomen mee oneens. Nee, ik heb absoluut geen grootheidswaanzien denk ik. Maar je denkt toch dat je een universiteit kunt leiden van x aantal

59:49 groot worden et cetera. Nee. Ja, maar je doet dat net omdat je ook beseft dat jezelf goed kan omringen. Ahwel, dat is dan een grootheidswaanzin dat je denkt dat je juist zo rondom je krijgt. Nee, dat het leiderschap in deze tijden ook altijd gedeeld leiderschap is en dat je jezelf doorheen een loopbaan stap voor stap wel voelt groeien in de bekwaamheid om zoiets te doen. Maar als je denkt dat ik er met een over dosis zelfzekerheid ingesteld ben in 2017 dan vergiss je hoor. Nee nee nee. Maar je gaat wel het vertrouwen genoeg om te denken. Ik zal mij er misschien wel uit kunnen trekken. Dus grootheidswaanzin maakt je nu te veel een ego ding. Maar ik denk eh ge moet Nee, maar het komt wel vaak voor wat je schetst en dat baart me bij momenten wel wel zorgen. Ehm terwijl het moet blijven gaan om de

1:00:34 universiteit die je leid. Maar dat is ook een je zelf onzichtbaar zijn met de zaak heel goed leiden. Ehm is nog altijd meer waard dan elke dag op het podium staan en geen tijd meer hebben om de universiteit aan te sturen en of te begeleiden. Want aansturen doe je eigenlijk nooit. te begeleiden, te faciliteren eh werken om het werk voor anderen mogelijk te maken. Daar ben ik het volledig mee zoren. We zijn veel te veel ehm to hè zijn er veel te veel functies die worden ingevuld als een soort van ehm eh woordvoerderchtige invalsoek veel meer dan inhoudsgeoriënteerde invalsoek ongeacht. Dus daar hebben we echt wel een probleem en dat is misschien de connotatie die je hebt dan op het groot van zie. Maar ik denk wel je moet wel echt denken alle durven denken van oké ik heb een bepaalde visie. Ik ga er iets moois van maken. Het kan wel lukken. Ik bedoel dat zijn allemaal wel dingen die je wel moet denken. Anders begint je er ook niet aan. Ja, absoluut. Je moet eh je moet

1:01:21 wel overtuigd zijn van je overlevingsmechanisme op zijn minst. Overlevingsmechanisme mix van competenties. En die competentie hoeft niet altijd te betekenen dat je ehm zaken inhoudelijk perfect kan, hè. Ik ben ik kan mee in financieel beleid, maar ik ben geen expert in financieel beleid. Dus je hebt dat eh met goede wingers eh echt wel eh ja, je moet maar ook dat is een kunst en een vaardigheid. Dat is om een gebalanceerd team uit te bouwen en ehm die expertise bij elkaar te brengen en te verzekeren dat die ook beschikbaar is op het moment dat je dat je ze hebt, hè. Dus veel van de tijd die je investeert heeft eigenlijk meer te maken met het juist zetten van een heel systeem van tuurlijk van van ja van diensten en expertises binnen zo'n universiteit dan met het zelf uitwerken ervan.

1:02:08 Ja. Maar je moet tegelijkertijd ook echt wel en ik denk dat ik daar wel een voorbeeld van geweest ben, keihard werken om in elk van die domeinen genoeg te weten. Genoeg te weten. Om het woord te kunnen voeren, om mee te zijn, te begrijpen en vooral de de verbindingen dan te ja, de verbindingen te maken. Die al die draadjes samen te knopen en te zorgen voor een geïntegreerd beleid. Ja, dat is een systeemdenker zijn. Te koerour en als we zijn misschien een klein beetje al ja, doe maar hè. Maar als eh België in Nederland. Ja. En wat wat was voor hun de beweegreden om te zeggen van nee, iemand van onze naburige hè u bent de eerste Belg denk ik als Nee nee nee nee ik ben niet de eerste bel zijn geïerd in een betere samenwerking tussen de twee landen of ja ongetwijfeld wel [gelach]

1:02:55 dat dat hoop ik dat hoop ik eh maar ja eh dat was een foute uitspraak ik eh ik ben door meerdere Nederlandse universiteiten gecontacteerd die met een wisselen zaten in hun bestuur. Dat heeft denk ik vooral te maken met eh wat ik eerder vermeldde de reputatie van Kij Leuven in Nederland. De vaststelling dat er in die 8 jaren een enorme vooruitgang geweest is in zowel financiële omzet eh positie in Europese programma's ehm internationale rankings. Dus het is een heel visibele universiteit geworden. Op Europees vlak. Zij willen gewoon en ze wisten en ze wisten dat ik beschikbaar was. Eh dus het heeft veel meer daarmee te maken. En ik heb even getwijfeld, ik was ook van plan eerst om

1:03:42 een sabbatjaar in te plannen en dan opnieuw te bekijken, want het zijn echt heel erg int zware jaren geweest. Maar goed, ik heb ehm ik ben eh eind augustus ehm dan toch over st gegaan, mijn kandidatuur ingediend en 10 september wist hij dat ik eh kon beginnen. Ik ben 1 november begonnen en ik ben pas 31 juli gestopt aan K Leuven. Dus die overgang is heel kort geweest. Ja. korter dan de gemiddelde zomer op Maar ik ben er heel blij mee en ik ken de universiteit Leiden ook al wel vrij goed. Het zijn ook twee echte partner universiteiten. Leiden en Leuven zitten altijd in dezelfde netwerken. Ehm eh heel andere cultuur, heel andere setting. Politieke context is heel verschillend. Ehm inhoud ook anders steep learning curve zeg maar. Inhoudelijk is het ook anders in die zin dat ik wat ik in in Leiden fantastisch vind is de enorm sterke

1:04:29 faculteit geesteswetenschappen met een heel ruime waaier van taal en regiostudies, nietese talen, maar die zich nu heel sterk verbinden met eh veiligheidsstudies, met eh internationale politiek, diplomatie, ehm cybercrime thema's, dus de mix, de regioeëxpertise eh beginnen combineren met domeinen die ook geopolitiek, politiek en diplomatiek bekeken van groot belang zijn. Daar staat Leiden heel erg sterk in, vind ik. Eh grote campus in Den Haag eh met een sterke clemton op cyburity, cybercrime, veiligheidsstudies ehm maar ook internationaal recht past perfect bij die stad natuurlijk. En dat gecombineerd met een eh een dat is een tweede voorbeeld een ijzersterk

1:05:15 universitair ziekenhuis en goede faculteit geneeskunde, sterke geneesmiddelen ontwikkeling vooral en een faculteit wiskunde en natuurwetenschappen met toch historisch bekeken een universiteit met 16 Nobelprijzen. Daar komt geen enkele Vlaamse universiteit ook maar in de buurt. Dus het is een eh eh Einstein was verbonden aan eh aan Leiden toen die zijn Nobelprijs kreeg. Ehm maar ook Tinbergen in economie. Ehm het het is een het is een eh een huis met ja met een onwaarschijnlijk lange traditie. En de besturen en ook de twee steden. Dat is heel opmerkelijk en is dat mij ook wel overtuigd heeft Leuven en Leiden kennen elkaar heel erg goed. Dus nu in oktober komt ook weer de volledige gemeenteraad van Leuven naar Leiden. En de twee burgemeesters hebben

1:06:01 heel frequent contact. zijn ook twee steden die ongeveer even groot zijn eh qua morfologie samenstelling heel vergelijkbaar zijn. Dus het speelveld heeft ook wel tegelijkertijd veel gelijkenissen. En dat is wel dat is wel fijn. Ja. Dus het voelt als weggaan, maar ook een klein beetje thuiskomen. Ja, het eh Oké. Ehm ja, we zijn een eh misschien een beetje eh richting Ende, want op zich wel een mooie een mooi einde uiteindelijk voor eh voor Universiteit van Leiden, I guess. Eh ja, ik zou zeggen eh dankj welel voor eh voor uw tijd tot hier te komen en vooral ook eh ja, veel succes hè. Op zich weer een eh een nieuw parcours dat ook weer ehm waarschijnlijk niet zonder slag of stoot zal zijn, maar op eind van ritel voldoeninggevend en hopelijk eh de impact die gewenst te realiseren. Eh dat zullen we zien hoe die jaren lopen en eh heel veel dank voor de uitnodiging ehm en dank voor de aanmoediging, want

1:06:47 die eh die is in deze tijden af en toe in dank eh aangenomen. Dankj welel en eh veel succes. Tot later. Oké.