Karine Van Doorsselaer

00:00 En belangrijk is, want dat is ook weer het verhaal h Ja. Ja. Maar het is de consument die wegwerproducten vrachtt. Het is de industrie, het is de overheid eigenlijk. Wij zitten allemaal op planeet aarde. Wij vliegen allemaal met de snelheid van 1000 km/u tegen de katastrof. We zitten in hetzelfde ruimteschip dat de apocalypse. Nou, hè. En het is dus ehm aan iedereen elke stakeholder de waarde keten die zijn verantwoordelijkheid moet draven. [muziek] Welkom bij een nieuwe aflevering van Discours met de Boys. We zag met Karin van Doorslaar ehm eh hoofddocent productontwikkeling bij de universiteit Antwerpen en specialisatie dan hè of focus op materiële leer eh materialen leer sorry en ecodesign.

00:45 Ja. Voilà. Eh welkom welkom en eh dank om tot hier te komen. Voordat we starten doen we altijd een chingetje met eh de rum. Aha. Chingetje. Ja. Gezondheid. Gezond moet maar eens eh proeven. Ching. Gij zij een beetje ziek, dus dat is goed voor de keel. Ja, inderdaad. Goed voor de keel te smeren. Goed. Ehm we kunnen altijd thuis zijn en é wegen uitgaan. Dat zullen we ongetwijfeld ook wel doen. Eh maar ik weet niet of dat jij een eh vraag hebt om mee te starten. Ja, ik denk ehm we hebben een paar weken geledenos Plus over de vloer gehad. Die hebben hè dat is de de dienst achter de blauwe zak. die hebben alles uit de doeken gedaan van het hoeveel procent dat er wordt gerecycleerd en hoe belangrijk dat dat is. Maar eh in midden van de podcast werd er gesteld dat het

01:31 recicyclaat duurder is eh dan het originele nieuwe eh product. En dan is de vraag eh wat doen we daarmee? een duurder reciclaat. En dat is ook de reden dat ik u heb uitgenodigd is om over dat topic eh te te spreken. Ricycleren van producten en de complexiteit daarond. Ja. Is circulaire economie economisch zvolijk de facto een beetje de achterliggende redenende vraag. En ja, goede vraag. Dan wil ik alvast iets heel belangrijks eh vandaag poneren dat de circular economie veel meer is dan recycleren van materialen. Dus ik wil eerst eventjes de definitie van circulaire economie toch wel eens eh uit de doeken doen. Ja, dus als we spreken over kringelopen sluiten, circulaire economie, dan gaan

02:18 we in eerste instantie onze producten zo lang mogelijk gaan gebruiken. Dat wil zeggen de producten zullen ontworpen worden om te herstellen, om te hergebruiken, eh om te onderhouden, hè. Dus levensduur van producten zo lang mogelijk. Vervolgens komen we in de fase van refurbishing en remanufacturing om de mooie woorden te gebruiken. En dat betekent het hergebruik van componenten, hè. Denk aan smartphones en dergelijke. We gaan niet alles weggooien, maar we gaan componenten onderdelen van de smartphonen gaan gebruiken. Hm. En pas in laatste instantie in de strategie van de circular economie gaan we pas gaan recycleren van de materialen. Want alles gaat over waardebhoud hè. Waardebhoud. Eventjes

03:03 schetsen. Je hebt een klomp ijzererts. Hm hm. Dat wordt ontgonnen, hè. Dat zijn de grondstoffen. Daaruit gaat men dan het ers gaan extraen. Van dat ers gaat men staal maken. Men gaat dus waarde toevoegen. Een klomp ijzerarts heeft weinig of geen waarde. Ja. staal heeft meerwaarde. Dat taal gaat men omzetten tot buizen en platen. En van die platen gaat men producten maken. Dus we hebben waardeopbouw in de waardeketen. Ik noem dat ook zo de waardeketen. En het is maar zonde om dan als de producten afgedankt worden om die dan onmiddellijk te gaan recycleren. Dat is echt wel laagwaardig kringlopen sluiten. We gaan eerst zoveel mogelijk de producten behouden eh behouden. harde behoud van de

03:49 circulaire economie. Dus dat is alvast iets wat ik eh ja, zeker wil meegeven vandaag, want dat is een groot misverstand dat recycleren eh de manier is om kringloop te sluiten is. Het is pas de laatste stap in het sluiten van kringloop. En als we daar een beetje uitzoomen naar ehm ja, ik denk dat Europa daar wel heel veel frontrunning in doet. Soms goed, soms de koste van. Maar ehm is ja, staan we daar vandaag ver of is het vrij nieuw? Want je zou langs de ene kant toch ook wel denken van vandaag geven we het beest een naam om het zo te zeggen. Maar het is wel een concept dat in zekere mate altijd al bestond. Maar op een bepaald moment hebben we natuurlijk wel een heel harde wegwerp mentaliteit, economie gecreëerd. Ehm dus dat is nu misschien een klein beetje een nuance of een nuancering er terug op. Maar staan we daar ver als we kijken naar de logische toepassing die we alledaags Ja. Ja. Ja. Ja. Ehm we komen in een

04:36 stroomversnelling. Dus eventjes kaderen terug waarom dat Europa de kart trekt van de circulaire economie. Het is heel simpel. Als je naar de kaart kijkt van de wereld waar grondstoffen aanwezig zijn. Wij hebben dus geen grondstoffen of weinig hè. Weinig. Dus eh op die manier denk nu aan de staalindustrie om eventjes terug naar eh staal te komen. We hebben geen ijzerartsen. Dus als Europa grondstoffen wil, dan zal dan zullen de bedrijven grondstoffen moeten aankopen in andere continenten. En dan maak je jezelf dus wel financieel, economisch heel afhankelijk van die andere landen. Als men zegt: "Ah ja, je hebt een ton ijzers nodig. Geen probleem. Je betaalt zoveel." Hm. Dus dat is dus de reden waarom dat in 2019 Hm hm. eh de Europese Europese Commissie

05:22 gesteld heeft van kijk wij Europa wij willen het eerste continent zijn dat circulaire economie gaat introduceren en ook klimaatneutraal wil zijn want het gaat hand in hand hè. Dus dat is de de grondslag. Nu eh 2019 is de KIM geplant. De Green Deal is gelanceerd. Men had enorm veel geld. Ik ben het cijfer kwijt, maar het is een é met 12 nullen denk ik. Zoveel geld had men eh voorbehouden aan die transitie naar de circulaire economie. En dan jammer genoeg 2020 komt daar een klein virus. Die dus ja, die plannen gaat dwarsbomen. Eh er is dan ook een andere ja, een andere ploeg aan de macht gekomen. Gelukkig wel nog wel uurslavijden. En de Green Deal is een klein beetje afgebouwd, maar we staan zeker niet

06:09 stil. Dus als men nu de vraag stelt: "Hoever ver staan we, we gaan vooruit." Hm. een beetje minder snel dan gehoopt. Eh Frans Timmermans was echt wel de kerel die dat trok, de Green Deal. Eh ik had heel veel hoop. Eh de snelheid is een beetje vertraagd, maar we gaan vooruit. En zeker ehm hier in Vlaanderen, België af Europa, elk land heeft natuurlijk zijn andere snelheid hè. Maar eh we gaan vooruit. Ik heb goede hoop. Ja. Ja. Ja, ik ik denk Ja. Nee, maar dus de beginvraag was ook van het eh het recicyclaat is eh slechter van kwaliteit en duurder. Dus waarom zou iemand dan een gerecycleerd eh product Want Vos Plus zamelt alles in via de BMD zak. Dat is

06:54 nu maar één recyclage eh cirkel. Dan gaan ze dat verwerken door in recyclagecentra. Gaan ze daar terug eh granulaat van maken, zodat dat opnieuw kan gebruikt worden in nieuwe producten. Dus opnieuw echt volledig starten vanaf nul. Maar hij zei van nee, het is duurder dus we krijgen dat aan de straatstenen niet verkocht. H dus dan is de vraag en als het slechter is? En duurder ik moet dat weles ook dat weer nuanceren hè. Want ehm [gelach] het is nooit zwart wit. Het is nooit sport wit hè. Dus ehm eerst en vooral als het gaat over de PMD, want je refereert dus naar dat gesprek met Post Plus. Ja. P staat voor plastic verpakkingen. Hm. Plastic verpakkingen. Dus niet alle andere plastic. Dus geen speelgoed, geen emmers. P staat voor

07:40 plasticverpakkingen. De M staat voor metaal. En eh de D staat voor de drankkartons. Hm. Metaal, dat is echt geen probleem om dat hoogwaardig te recycleren. Onze grootouders hebben al metaal gercicleerd. Duur. Groen staal wordt wel Ja, maar groen staal is iets anders dan gerecycleerde staal, hè. Oké. Groen staal dat is Sidmar of ik moet zeggen arslamitaal. Die is momenteel volop bezig om met de hoogovens Hm hm. eh om te schakelen naar een andere manier van ehm het omzetten van de erts naar staal. Dus groen staal heeft niets te maken met gerecycleerde staal, hè. Vooral duidelijkheid. Eh nee, nee. Ja, het is over ehm dus wat ik wou zeggen, metaal recycleren is hoogwaardig en we krijgen

08:25 geen kwaliteitsverlies. Met de plastics is het inderdaad iets anders. We gaan die kunststoffen hersmelten. Dat gebeurt nu hè. We gaan de kunstoffen hersmelten en bij dat smeltproces gaan die lange moleculen, want kunststoffen zijn lange reuzenmoleculen, die gaan degraderen. We hebben een mix van kunststoffen. We krijgen degradatie van de moleculen. En we hebben ook tal van eh verontreinigingen. Denk aan inkten, denk aan lijmen, allerhande chemicaliën die in dat recicyclaat zitten. En vandaar. en dat er niet kan uitgehaald worden. En ja, kom daar direct op Robin. Kom daar direct op, want het is er is veel aan het gebeuren. Het is hoopvol. Het is hoopvol. Ehm dus sinds de jaren ' gaat men het doen zoals ik nu uitleg, herselten en het resultaat is een cocktail van alle

09:13 mogelijke chemicalen die aanwezig is in het reciclaat. Dus als je komt te zeggen het is duurder, want dat proces vraagt geld. Het inzamelen, het sorteren, het recycleren vraagt geld hè. En de kwaliteit is minder. Dat is zoals het nu is. Maar we kijken in de toekomst natuurlijk. We kijken vooruit. En er zijn nu heel wat technieken die op ons afkomen waarbij dat men het recyclaat zal kunnen zuiveren, hè. Dat ik daar spreek van die chemicaliën, men is nu volop bezig om de tracht die chemische stoffen daaruit te halen. Want is dat die chemische zuivering of? Nee, dat is nog iets anders. Ja, want en nu komt de de reden waarom binnen dat verhaal van de Green Deal eh is de packaging and packaging waste regulation

10:00 gekomen. En mijn verplicht tegen 2030 zal men verplichten dat 30% dat 30% eh van de kunststoffen van verpakkingen reciclaat zal zijn. Oké. En daarom je kunt het Ja, dat dat is zo horror zijn natuurlijk als we reciclaat gaan gebruiken waar geef stoffen in zitten. Ja, dat is horror. H dus ik zie nu heel wat eh inspanningen om dus die gericleerde materiaalstroom te gaan zuiveren, hè. Dat is één ding dat ik wil zeggen. Het mechanisch gericleerde materiaal opzuiver. En ten tweede, je hebt juist het woord uitgesproken, chemisch recycleren. Dat is iets waar dat men ook heel veel investeert van tegenwoordig, onder andere in Antwerpen.

10:45 H waarbij dat men de lange reuzenoleculen, h kunststoffen zijn lange reuzen moleculen waarbij dat men die lange reuzenmoleculen gecontroleerd terug in stukjes zal hakken. Ja. en op die manier terug zal kunnen nieuwe verse kunststoffen maken. Dus dat is dus het chemisch recycleren van de kunststoffen. Dat staat nog niet op punt, maar we zijn er naartoe aan het gaan, hè. Nu nog iets anders te koppelen aan uw vraag, hè. Dus we zitten met duur reciclaat van minder kwaliteit. We weten nu hoe dat het komt, hè. Eh het inzamel, sorteren en riskleren kost geld en we zitten met de vervuiling van onze materiaalstrook. Hoe komt het nu dat virgin materiaal, verse kunststoffen goedkoper zijn? Dat is heel simpel.

11:31 De virgin materials, de verse kunststoffen, die worden gemaakt vanuit deindustrie, hè. Hartolie. Jammer genoeg zitten we nog volop en zeker nu met onze geopolitieke toestanden en de ja, de leiders die ik niet bij naam moeten noem, maar dat we hopen dat zo snel mogelijk de wereld verlaten. Ehm aartolie wordt opgepompt en men gaat dit opsplits in de verschillende fracties hè. Denk kerosine, huisbrandolie, noem maar op. En bovenaan de destillatiecol hebben we kleine moleculen. En het zijn nu precies die moleculen die men gaat gebruiken voor de productie van de kunststoffen. Dus als we terugkeren in de geschiedenis eh 80 jaar geleden, toen is de ontwikkeling gekomen van die synthetische kunststoffen uit

12:19 afvalstromen. Afvalstromen van de aardelindustrie. D een was een bijproduct. Dat was een bijproduct. En vandaar ook niet ontdetten. Voilà. En vandaar dat die kunstoverzoeken te koop zijn. De winst zit in de andere Artolie producten. Eh dus als we daar nu een prijs opkleven. Het is ongeveer €1,20 voor eh een kilo polyteleen. Ja, dat is niets. €20 voor een kilo polyteleen. Eh en dat maakt dus dat het is virgin materiaal. Ja, men weet perfect wat eigenschappen zijn. Ze zijn niet vervuld. Hm hm. En zijn ook veilig, hè? Bijvoorbeeld bij voedselverpakkingen. Ja. Ja. Ja, voilà. Dus dat is het een beetje het verhaal dit. Dat is misschien een lang antwoord op de vraag van [gelach] hoe komt het dat reciclaat duurder is en

13:06 slechter gaat kwaliteit. Eh maar dus Europa verplicht gaat bedrijven verplichten om recycleerd materiaal te gebruiken. Ja. En is dat dan dus dat is de reden dat die duurder kunnen zijn? Want je zent verplicht ze om ze op te nemen of hoe moet ik het Ja, dat is nu eh ik ben geen econoom voor alle duidelijkheid hè. Ik heb een heel simpele geest als het gaat over economie. Eh maar ik kan wel het principe van vraag en aanbod. [gelach] Dus door de regelgeving zal de vraag stijgen. Ah ja, iedereen zal moeten voldoen aan de regelgeving. Dus de vraag zal stijgen van recyclat van recicyclaat. Dus de prijs zal nog meer stijgen. Dus we zitten dus een beetje in eh K 22 als je het zo bekijkt, hè. Ehm en komt er nog eens bij dat dus vanuit het oosten vanuit China wordt onze markt

13:52 overspoeld met nog goedkoper ehm virgin en ook goedkoper reciclaat. Zij zij Ja. Ja. Eh want dat gaat een beetje tegen de regels in hè. De bedoeling is dat ons eigen risic dat is dat is wel de bedoeling. Dat is wel de bedoeling. Maar de rest wordt beter. En ik hoop uit de grond van mijn hart en ik ga ik zeg het overal en ook hier in deze podcast. Ik hoop uit de grond van mijn hart dat we dus geen eh ik noem het al eens een part van Trooi gaan creëren en dat we binnen 20 jaar moeten vaststellen van oei, door die regelgeving, door het verplichten van 30% reciclaat dat men dus schadelijke stoffen heeft geïmplementeerd in onze materiaalstroom, in onze verpakking. Misschien moeten daar Hoe Hoe komen die daarin die schadelijke stoffen? Enwel

14:38 als we ik heb daar juju verteld ja als we die gaan hersmelten de kunststoffen moleculen breken af door het thermisch proces. We zitten met eh verontreiniging ehm is we krijgen afbraakmoleculen. We zitten met verontreiniging van alle mogelijke eh chemicaliën. Denk aan lijmen, denk aan inkten, denk aan de multilayers. Hm hm. Denk aan producten die volledig in elkaar verlemmd zijn, dan gesredd worden en dan zo komt de lijm. Dat zijn hier en ook bij de kunststoffen om, want we zijn nu vandaag wel bezig over de kunststoffen, over de plastics. Al de kunststoffen, alle kunststofproducten die je ziet zitten vol met additieven. Hm Dat is maar een kleurtje hè. Eh of eh toestellen zoals eh de laptop, GSM, zit

15:23 ook vol met brandvertragers. Dat is ook een andere regelgeving, hè. Dus alle kunstofproducten zitten vol met additieven. Hm hm. Dus als wij al die kunststofproducten op een hoopje gooien, ja, dan zitten wij wel met een cocktail van additieven, met een cocktail van schadelijke stoffen. En als je die zou reccleren, dan weet je niet. En bedoelt bedoelt je dan vooramelijk dat het mogelijk schadelijk kan zijn binnen 20 jaar of dat we erchter komen dat we daarmee in contact komen? Of heb je het dan meer over voor de voedingsindustrie? Want dan ziets anders of is het gewoon maar ook in contact komen hè, want ehm dat is één van mijn punten. Dus dank wel voor de vraag trouwens hè. Dat gesprek is niet voorbereid, maar je stelt wel de juiste vragen. Mercie. Dus ehm als wij contact komen, ik zal een voorbeeldje geven met ehm eh PVC eh de zwembandjes, eh de bijen van de

16:10 kinderen, hè. Dat is een kunststof PVC. En wij gaat daar weekmakers aan toevoegen dat het een slap soepel materiaal wordt. Ja. Wel ehm 25 jaar geleden, eventjes een voorbeeldje van in het verleden, heeft mij vastgesteld als jonge baby's knabbelen op die bijtringen van weekgemaakte BVC, Hm hm. Dan gaat die weekmaker die stoffen daaruit die worden opgenomen door de beogen. En in die tijd waren het dan hele schadelijke stoffen, dealaten, kankerverwekkend en noem maar op, hè. Dus bij contact, oké, we gaan natuurlijk niet alles in de mond steken. Nee, nee, nee. Maar onze huid is een spons. Ehm en te meer we zitten ook in dat verhaal van de cirkel economie.

16:55 We gaan dus meer en meer onze producten gaan recycleren. En als wij dus met die cocktail zitten om de duur gaat men niet meer weten wat is nu precies de samenstelling van dat reciclaat. Ja. En dat zou één van mijn grote bezorgdheden. En ik eh hoop dat de industrie zich daar heel fel bewust van En dat men niet zomaar eh het wegwuift. Ik krijg soms het antwoord: "Maar waar maak je zorgen over? Het zal zo'n vaart niet lopen. Het zal wel zo'n vaart lopen." En vandaar dat ik Maar als je dat zelf wilt perfectioneren, dan wordt het misschien helemaal duur dan hè. Dan denk ik die hele overstap nu is al heel duur en ik ja, ik heb daar misschien andere meningen over, maar ik heb soms wel schrik voor de economische impacten ervan. Maar als we dan nog eens een vaart vooruit moeten nemen om al die

17:41 regels wel te willen halen, maar inderdaad dan net het al duur is en het moet snel gaan inderdaad dan een paar bochten eraf lopen, want al die additieven eruit halen is gewoon te duur. Dan is het helemaal niet meer vieze bolen om het zo te zeggen. Dan wordt het een beetje wat gaan we dan doen? Het is eh maar de toekomst en we zijn eh ja, danku welel voor de vraag, maar we zitten er is heel veel aan het gebeuren momenteel. Hm. de transit naar de circular economie, maar ook dat chemisch recycleren. Dus in Antwerpen hier is ben die dat bedrijf gaan bezoeken onlangs in daaver. Men trekt de kaart van de van het chemisch recycleren en daar ligt dan ook de uitting van de ontwerper. Hè eh ik geef dus het vak Ecodesign binnen productontwikkeling en de ontwerper ligt aan de basis van het ontwerpen van nieuwe producten. En de uitdaging zal zijn passen die producten

18:26 in het verhaal van de circular economie? Hm. En dus nog eens herhalen, het recycleren is pas de laatste stap hè. We gaan in eerste instantie onze materiaalstroom vertragen. H we kunnen zeggen we gaan dat vertragen door onze producten zo lang mogelijk te gaan gebruiken. dat is key, dat is de uitdaging. Ja. en dat het duurder zal worden. Ehm als we de lineaire economie gaan verder ja eh realiseren zoals we nu bezig zijn, zal het nog duurder worden. Want onze grondstoffen zullen zeer duur worden als de taart op is. Ja, ik ik vind het eh alleé het interessante wat ik zeker ook wel vind is dat voor het hele geopolitieke debat om het zo te zeggen en het eh stijgende populisme langs iedereens kant is het

19:12 altijd wel zinvol dat je maximaal uw eigen plan kunt trekken om het heel simpel te zeggen. Dus in die zin zeker eh mee en als we natuurlijk zoveel mogelijk het eh milieu kunnen sparen van eh van alles we organiseren is dat ook goed. Maar het is niet eenvoudig om daar de juiste manier te vinden hè van hoe navigeert je nu naar ja het ideale eindresultaat. Ja. De vraag is hè, want eh ge zegt in het begin van een eh de kunststoffen, dat is eigenlijk een bijproduct van een van olie. Eh al het geld wordt verdiend met de olie en het kunststof eh mag iedereen maar gebruiken. Maar het ziet er nu naar uit dat we iets langer dan gepland, ik weet niet hoe lang 10 jaar langer dan gepland hè, de de transitie gaat langer duren dan dan verwacht. Dus we gaan waarschijnlijk ook nog veel langer Virgin gratis Virgin plastics. Dat zal waarschijnlijk in een booming

19:57 market zijn. toch maar zo in grote getalen aanwezig is. Moeten we dan ons zoveel zorgen maken over al dat niet kunnen recycleren van wel. Ja. Eh Rome is ook niet op één dag gebouwd en het is belangrijk om niet te wachten tot wanneer de aartolie op is. We zitten nu echt in die transitie. Dat is een mooi woord hè. Eh alles vraagt tijd. Dus tegen dat Artolie stopt. Artie zou trouwens ook duurder worden, want het ontginnen ehm van die artelie wordt ook langsom duurder. Eh denk nu aan die schaligassen en schalieolie. Dat is een heel duur proces. Dus ook dat zal stijgen. En we kunnen maar al anticiperen op wat komen gaat en ons onafhankelijk maken, hè. Want we

20:43 hebben geen artoelie, hè. Als wij nu in Antwerpen die moleculen allemaal kunnen kraken, stel u in de ideale wereld, wij kunnen die moleculen kraken in plaats dat de aardolie gekraakt wordt. Gaan we de kunst op moleculen kraken. Ja. Dan hebben we gesloten cirkel en dan hebben we En is dat dan dat chemisch eh dat is dan Ja. Ja, dat is dat chemisch. Dat chemisch. En bij chemisch recycleren hebben we niet die problematiek of eh ahwel dat perfect zal het niet zijn. Nee, welel niet is perfect. Het heeft ook natuur het vracht chemisch recycleren vracht heel veel energie. Maar ook hier, ik heb gezegd daarjuist, we zitten in heel veel transities en we zitten ook in die transitie naar herniebare energie en betaalbaar energie waar dat je ook mag komen. Voilà eh zonenergie, windenergie. Ik hoop geen tijdenergie. Eh want dat chemisch recycleren, ik

21:28 spreek er al van van de jaar in de jaren '0 heb ik al gesproken over het bestaan van chemisch recycleren. Maar toen was de grote struikelblok ja dat vracht veel te veel energie. En nu ook weer zoveel jaar later zie ik dat men gaat investeren in die industrie. Dus men gaat niet investeren als men er niet in gelooft. En dus dankzij die transitie in ons energieveld Hm zal ook het chemisch recycleren eh economischer en haalbaarder worden. Maar ja, energie wordt ook duurder hè, want we hebben al in Europa een eh In Europa worden het duurder. In Europa worden het duurder, hè. Ja. de het recycle. Dus dat wil ook zeggen dat het recyclaat duurder zal worden. Ja. Ja. Maar dat is dan het energiebeleid. Ehm wat mij betreft moeten gewoon minder energie gebruiken.

22:14 Ik denk dan dat de overheid daar misschien al eens beter zou kunnen focussen. Ik denk wel dat de wereld koer naar een groter energieverbruik gaan, dus we moeten gewoon zien dat we het terug betaalbaarder maken en zo duurzaam mogelijk en zo eh veel op eigen boden mogelijk. Maar ja, ik denk eh in de nage wereld energie alleen met stijgen. Op zich is dat niet slecht, want over het algemeen correleert dat goed met welvaart en correleert dat goed met eigenlijk ruimte en ook met de opkomst van AI en alle data. Ja. H dat is eh enerzijds positief, maar anderzijds heel eh ja beangstigend zou ik zegg in transit zijn naar die artificiële intelligentie voor industrie voor zelfs voor de transitie naar circulaire economie. Dat zal allemaal helpen. Maar als we sommige consumenten zien hoe dat ze bezig zijn met die artificieling tegen voor de meest stomme

22:59 bedenkingen dat die [gelach] vragen stellen dat vraagt geweldig vinden en daar zal toch wel een beetje eh dat die die energie dat is zo'n studie van een jaar of twee jaar geleden. Ik weet niet meer tegen wie dat ik heb gezegd, maar dat is wel achterhaand. AI gebruiken kost niet zo extreem veel energie. Het is vooral de modellenterrein of het industriële gebruik. Maar je kunt uw AI ook gewoon lokaal gebruiken en dan verbruikt het gewoon uw batterij. Eh dus dat valt wel mee. Oké, maar ik me nu over uitspreken, want dat is mijn expertise niet. Ik maak me alleen maar zorgen. Eh dat is een ander onderwerp. Eh ik maak me alleen maar grote zorgen. Ja. Ja, maar er zijn veel zorgen te maken. Klopt. Die chemische riclaat dat is nog in zijn kinderschoenen. Dat bestaat nog helemaal niet. Dat veel beperkt. Nee, nee, nee. Eh in Antwerpen, ik ben dat bedrijf gaan bezoeken in dat ver ehm dat is al een pilot plant hè.

23:46 kinderschoentjes of laten ons zeggen het zijn puperschoenen. Ja. En dat je merkt adoptie en maar de eerste dingen beginnen metideerd waarschijnlijk de eerste stapjes. Ja, het financiële verhaal eh daar ga ik me ook niet over uitspreken. Eh schoenmager blij bij je leest hè. Ehm maar ik zie de de producenten van kunststoffen zoals Total h ehm Basel Lionel. Dat zijn bedrijven die sinds jaar en dag artolie geproduceerde kunststoffen op de markt brengen. Zij investeren nu in dat chemisch recyclageeverhaal. Ze gaan dat niet doen als er geen toekomst is als men daar geen graten in zit, hè. Het zijn juist die bedrijven die daar nu in investeren.

24:32 35 jaar geleden was het een ander verhaal, maar het zijn nu juist die bedrijven die nu al de hm fossiel gebaseerde kunststoffen verkopen. Zij zitten in die transitie. Zij geven geld. Dus en misschien eh eventjes weg van eh de plastic om het zo te zeggen, maar ook gewoon circulaire economie of ecodesign wat breder in in de bredere zin. Misschien een eh een eh een leugenachtige ehm melolische anekdote. Maar iets in mij zegt hè als we vroeger spraken nog gewoon over materiaal omdat we het hier hebben over ehm het materiaal moet in de eerste plaats zo lang mogelijk meegaan eigenlijk. Ik denk dat dat stap één is in elk proces daar. eh dat vroeger eigenlijk hoe dat de zaken gemaakt werden. Laten we zeggen een ijskast eh die ging 50 jaar mee of een wasmachine of maakt niet echt uit. Vandaag nog maar 10 jaar om het zo te zeggen. Ik weet

25:18 niet tot in hoeverre dat dat waar is, maar ehm ja dat is dus misschien een beetje mijn vraag. Is dat waar? Zijn we daar nu dan hè zoals ik in het begin zei, oké we willen daar wel eh extreem veel eh consumerism ervaren waardoor dat die grading daar wel zal hebben plaatsgevonden. Maar zitten we daar nu goed qua materiaal duur die meegaat? deden we dat vroeger beter omdat we misschien het anders maakten. Ja, gewoon daar zo situatieschets. Eh ja, ik zal misschien een beetje geschiedenis vertellen ook dat is altijd boeiend voor de luisteraar. Dus zoals je kwam te zeggen, onze grootouders hè die gingen eh [gelach] het huwelijk aan en die kochten dan producten en 50 jaar later bij de jubileum hadden ze nog die producten. Voilà. Ehm dat was echt ja de referentie van duurzaamheid, lange breuk. Op zek jammer genoeg breekt er eh

26:03 wereldoorlucht gebeurd eh Europa ligt plat en ehm toen is het plan opgevat van kijk vanuit Amerika laat ons inderdaad Europa terug eh uit de Assen reizen het Marshall plan. Ja. [gelach] En toen is het idee opgevat van ja als we uw product brengen die terug 50 jaar meegaan dat was toen geen businessmel. te te duur of verkoch wel bijvoorbeeld hè wij zijn producenten van eh van meubels. Wij verkopen hele degelijke meubelen. In het begin gaan we wel verkopen, maar dan zitten we te wachten op een klant. En toen is eigenlijk de kem gepland voor de wegwerpeconomie. Laat ons producten ontwerpen die snel kapot gaan zodanig dat de consument snel weer nieuwe

26:50 producten aankoopt. En zo zijn we verzeild geraakt in die lineaire wegwerpeconomie. Ook weer door toedoe van de kunststoffen. Want mij wou dus producten die snel kapot gingen. Moest natuurlijk ook goedkope producten En dat was juist de periode dat de kunststof de markt gekomen zijn. En we hebben de juist eh uitleg gedaan. Kunstoffen zijn goedkope materialen. En zo gingen die twee evoluties als het ware hand in hand. Mij is gekomen in de lineaire wegwerpeconomie met dus de goedkope materiaal en de kunststof. Voilà, dat is de lineaire economie. Nu als u de vraag stelt: "Ja, hoe gaan we dat nu gaan eh realiseren in de circular economie?" De grote kracht van de circulaire economie is het ontwikkelen van de

27:37 circulaire businessmellen. ik zal een voorbeeldje geven. We spreken over product as a service. Het voorbeeld dat ik graag eh gebruik is het bedrijf ETAP. Dat lichtarmaturen. Verlichting. Verlichting. Dus zij verkopen sinds jaar en dag lichtarmaturen. Hm In de line economie verkocht. Hup. Klaar is Kees. Nu gaan zij al eh in de licht enkel nog aan als je een abonement hebt. Sorry. [gelach] Ahwel jawel. Ja. Dat is dat is eigenlijk eh dat is eigenlijk de essentie van die eh product as a service business modellen. Dus men biedt nu eh de mogelijkheid aan van kijk ik heb hier een assortiment verlichting. Wat past in uw eh ja in uw interieur?

28:23 En je als consument gaan wij die producten gebruiken hè. We gaan ze niet kopen, maar we gaan betalen voor het gebruik. Huren, hè. Ja. Huren. Voilà. Maar de grote sterkte is ten eerste wij als consument, wij hebben het licht. Dus onze behoefte is ingevuld. Eh zeggen we: "God, ja, die armatuur die past niet meer in ons interieur. Geen enkel probleem." Eh ETAP zal dus een andere armatuur aanbieden dat wel past voor het bedrijf zelf. En dat is nu key, hè, voor het bedrijf zelf. Eh dat bedrijf zal dus armaturen ontwerpen die perfect voldoen aan de spelregels van Ecodesign. demonteerbaar, eh herbruikbare componenten, zeer goede materialen, dus geen flutmaterialen.

29:10 De lampen zullen ook heel sterk zijn, want het is een service. Als de lamp niet werkt, ja, dan zal het bedrijf opdraaien voor de kosten. Dus men gaat terug die duurzame producten waar dat we 50 jaar geleden met eh de markt kwamen. Men gaat dus terug hele duurzame degelijke robuuste producten na de markt brengen omdat die eigendom blijven van het bedrijf. En dat is de grote sterkte. Philips heeft dat in eh en de Philips Ja. hebben dat in eh Amsterdam luchthaven ook gedaan, dacht ik. Ja. Ja. Philips is eigenlijk de voorloper samen met dat was de eh de kerel Thomas Rou, een architect. Dat is eigenlijk de kim. Maar ik gebruik liever een een Belgisch [gelach] verhaal. En ehm en ja, hoe moet ik het stellen?

29:56 Waarom is er in zekere mate toour eigenlijk geen marktvraag voor die organisch zou kunnen ontstaan? Want je zou kunnen zeggen dat als vandaag iemand iets ja dat iedereen staat vrij om zo'n business modellen te koers te lanceren met nu voor circulaire economie of puur voor economisch winstbejag. Eh als het werkt dan werkt het. En twee, we hebben sowieso al een soort van secundaire markt. Als een materiaal goed is dan kunt je dat erna verkopen als je het beup bent. En als het gekend is om degelijkheid behoudt het zijn verkoopwaarde en et cetera et cetera. Dus hebben we het al niet een klein beetje de facto? Het lijkt alsof dat we iets proberen luid op te zeggen wat dat in de feite misschien al zou plaatsvinden. Of het gaat ook over die design voor eh disembly. Dat is nog iets dat ik nog eh herinner eh van vroeger. Maar als je verplicht zijent om het terug te nemen, dan zook verplicht om er iets mee te doen. Ja. Hm.

30:41 Dat is wat dat inderdaad eh Robin inderdaad hè. Dus als je zegt van dat bestaat nu toch al de tweedehandsmarkt en vintage en weet ik wat, al die dingens. Maar daar ligt de verantwoordelijkheid bij de consument. Hm Terwijl met die business modellen ligt de verantwoordelijkheid bij de producent. En dat is de wereld van verschil. Ehm maar bij bedrijven snap ik dat hè, dat je een heel luchthaven moet voorzien van verlichting en als onderhoudscontract en weet ik wat allemaal. Dan snap ik dat dat bij één partij zit die zegt van onze service is licht. Hm hm. Maar dan om dat hier om dat bij iemand thuis te doen lijkt mij dan zo stap te ver want dan zittenden we 20 abonnementen voor waterkoker strijkizer wasmachine ineens ja de creditcard stopt en je [gelach] kunt

31:28 ver alles leghalen. Ja ja maar je hebt een punt. Top eh nu dat verhaal van product as a service zie ik heel veel mooie voorbeelden in de B2B wereld. Floring a service, a service. Hm hm. Eh naar consumenten toe is het minder. Eh nu ook hier weer, ik ben geen econoom. Ik kan er weinig zinnige dingen over zeggen, maar ehm bijvoorbeeld jun in Antwerpen h ehm die de velo's hè, de de fietsjes. Dus voor bepaalde producten werkt het al. De steps. Ja, het is misschien inderdaad een illusie dat alle producten die wij nu hier vandaag zien dat die zullen geleased worden. Dat is ook wel een illusie, hè. Maar ehm we zitten in een transitie en we zullen wel zien waar we komen.

32:13 Eh ik wil maar zeggen, ik wil maar de perceptie doorbreken hm het misverstand doorbreken dat de circular economie enkel en alleen voor de rijken zal zijn. Dat de armen armen zullen worden. Dat het duurder zal zijn. Dat is echt geen waar. Want ik wil er trouwens nog iets aan koppelen. Er is een bedrijf eh er is een eh een project het papillenproject in West-Vlaanderen, Kortrijk. Hm En dat is het volgende. Men gaat hele degelijke huishoudartikelen gaan verhuren aan mensen met een klein budget. Super interessant. Mensen met een klein budget willen een wasmachine. Dan doe ik kunnen zeggen: "Ja, laat laat hen naar een wassalon gaan." Maar ja, dat is dan een stap verder. Dus men wil een

32:58 wasmachine. Men gaat dus naar de winkel en men zal daar waarschijnlijk de goedkoperste wasmachine aankopen. Budgetsgewijs. Heel dikwels. Die goedkope wasmachines die gaan dus tijdens de gebruiksfase veel energie verbruiken, veel water verbruiken, veel zeep gebruiken. Dus tijdens de gebruikersfase gaan die consumenten veel meer moeten betalen dan dat men in eerste instantie een hele energie-efficiënt toestel zou kopen. in eerste instantie bij aankoop duurder was. Maar die mensen doen dat niet. Wel nu wat is dat papproject? Maar gaat dus bij die ehm bij die consumenten die ehm installaties plaatsen de wasmachine, supersonische wasmachines en betaalt gewoon voor het gebruik.

33:44 meer nog, men kan zelfs het gedrag een beetje sturen. Ja. Ja. H als je eh sommige consumenten gaan één handdoek wassen eh per beurt. Misschien een beetje hè. Nee, dat daarom goed gev kan ook een beetje duurzaam gedrag gaan sturen, hè. En het me denken aan eh de afwasmachine die ik niet zo lang geleden gekocht heb. De eerste keer je hebt gekocht even ja gekocht. Maar ik heb wel gekocht er stond een reparatielabel bij. Dat was eh eentje van Bosch en er stond op 8,9. Ik weet niet dat veel niet. Dat klinkt veel. En dat is ook toch een nieuw label dat nog vrij nieuw is, want ik had dat nog nooit gezien. Ja. Ja, inderdaad Robie. Dus dat noemt eh right to repair. H en dat is een mooi voorbeeld. Dank wel voor de vraag. Ehm dus het verhaal is

34:29 als volgt. Ehm er zijn wakkere burgers, er zijn burgers die een verantwoordelijkheid nemen en eh toch wel duurzaam van hart eh van insteek zijn. En men had dus gemerkt van potdori, ik koop meer een wasmachine of ik koop mij dit en dat is niet repareerbaar. En men had dus klachten gediend. En ehm ehm Testankoop hm wel bekend. Die is dan begonnen met een ehm een website ter rap kapot. Terap kapot hè. Dus men had een wasmachine gekocht, mixers gekocht en eh consumenten konden daar melden van goh ja dat is toch wel heel snel kapot. Juist na de garantietijd. Dus men heeft allemaal verzameld. Eh men stelt dus vast ja dat al die producten soms snel kapot gaan en niet

35:16 repareerbaar zijn. En het is dus door de community, laat mij zeggen, door de consumenten dat men dan op Europees niveau eh gesteld heeft van kijk, er moet daar paal en perk aan gesteld worden. En inderdaad het label is gekomen right to repair. Dus bedrijven eh moeten nu voldoen aan die regelgeving en we moet nu kunnen bewijzen dat die producten herstelbaar zijn. Right to repair. En en werkt werkt het idee? Eh ik hoop het. Eh ik heb wel al andere dingen gezien. Ehm bijvoorbeeld in de kledingssector, daar is soms te belachelijk voor woorden. Ehm dat men een hemdtje verkoopt, men aan de binnenkant hangt men een knop hè en dan zegt: "Ja, die eh uw hemtje is herstelbaar, want er hangt een extra

36:02 knop in uw hemtje." Ja, dat zijn natuurlijk Greenwen. Ehm maar ja, alle begin is moeilijk. Er zullen ook op alle regelgeving zullen er altijd cowboys zijn. Dat dat is dat is ook misschien nu een beetje op aludeerd en ik was daar ook wel geïnteresseerd naar en omdat het misschien maar dat was misschien een snam. Maar ehm dat je net zei de green washing is dat een eh een concept waar dat we mee strugglen om het zo te zeggen. En ik denk langs twee kanten hè, langs de ene kant moeten we soms zien dat we iets heel normaal niet zomaar eh ook moeten proberen te vergroenen als het eigenlijk oké was. Gste op de meest banale dingen. Ja, je hebt ook heel veel verbloeming omdat het verplicht wordt of om eh puur een soort van eh viral te streven waar dat in de feite dan wat minder is. Dus het is het zwaard snijdt langs twee kanten. Er is

36:48 zo hypocrisie en er is ook eh weer opportunisme. Ehm ja, ik denk niet dat dat goed is to voor ja eh moet ik het zeggen het imago er rond. Maar ja, ik weet niet. Hebt je daar zo voorbeelden van of z je dat zelf? Ja, heel terecht. Heel terecht. Eh de transitie naar circulariteit is ingezet ehm klimaatneutraal en dergelijke. En ehm een paar dingen dat ik daar wil op zeggen. Eerst en vooral is het aan de consument om kritisch te zijn. Aan de consument om inderdaad producten aan te kopen waar men al eens bij nadenkt van is het herstelbaar? Heb ik het wel nodig. Dat is al het eerst heb ik het wel nodig. Eerst herstelbaar. Ehm en zich niet laten misleiden door perceptie. Een prachtig voorbeeld van perceptie is het volgende.

37:33 Kunststoffen hebben door de aanwezigheid van zoveel plastic in de oceaan hebben een negatieve imago gekregen. En wat zien we nu gebeuren? Ah ja eh bijvoorbeeld een voorbeeld van onlangs eh de Nesquck doos. De gele iconische nesquiek doos die al jaren in de winkelrekker staat. Dat was in kunststof. Hm Nu gaat men die maken uit karton. Dus dat is een voorbeeldje. Absoluut niet. Absoluut niet. Dank u. Absoluut niet. Dus dat is alvast aan de consument om als men dat ziet van tja papier denk eens verder na. Waar komt het papier vandaan? Oké, het komt van de boven. Dat is eigenlijk puur een imago kwestie geweest. Want ik wil dat nu eigenlijk heel eventjes op pimpen. Ik vind heel interessant. We hebben inderdaad nu momenteel zo'n transitie op heel veel verpaksmaterialen dat we van een

38:18 plastiek gewoon karton maken en probleem opgelost. Maar misschien daar 2 seconden op inzoomen is inderdaad zomaar verpakkingen of whatever wijzigen van plastiek naar karton slim. Nee nee nee. Oh nee. Dus ehm in die transitie naar circulaire economie een circulaire verpakking is absoluut niet gewoon een ander materiaal kiezen. Dat is een feit. Circulaire verpakking zijn ten eerste verpakkingen proberen reduceren. Dus in plaats van vloeibare shampoo koop u een blok zeep zonder verpakking. Eh herbruikbare verpakking en daar is recicleerbare verpakking. Dat is ook weer een hiërarchie. De volgorde van het sluiten van de kringloop. En we zien nu spijtig genoeg inderdaad dat veel van die oorspronkelijk kunststofverpakkingen dat die nu vervangen worden door papier en karton. Ja. En ik kan u zeggen eh er worden nu

39:05 al heel veel bomen gekapt. Veel meer dat de snelheid van bomen kan volgen. H want een boom ja dat is natuurlijk wel hernieuwbaar, maar het duurt 40 jaar. Klopt. Het [gelach] duurt 40 jaar al voor die boom terug hè. Het papier is geen bijproduct is het hoofdproduct. Ja. Eh het vraagt geweldig veel water, geweldig veel energie, geweldig veel chemicaliën. je kunt ook maar zoveel je kunt niet zoveel recycleren als je dat denk voor dat het echt ja onbruikbaar was zer en de het key is heel veel van de verpakkingen die oorspronkelijk in kunststof waren die mij gaat vervangen door papier hm die krijgen waarschijnlijk een laagje kunststof. Ja, omdat dat moet verstevigen

39:52 dat word dat zou direct hard worden als er waterd. Dus dat dat is echt wel iets. Een les voor de consumenten. Laten niet vangen door perceptie, maar denk een beetje verder na waar komt het vandaan en waar ga mag ik daar ook uithoren dat we bij de McDonald's terug plastiekenritjes mogen nemen voor te drinken in plaats van die kartonnen rommel? Ja, laat ons eh ten eerste kunen de vraag stellen: "Heb je rietje nodig?" Hè? Wat is het probleem? We zeggen dat als ik naar de McDonald's ga, wil ik een ritsje. Ja, dat is het moment. Dat is eh gedragverandering. Dat dat moet gerealiseerd worden. [gelach] En als je perje wil zou ik zeggen eh neem een herbruikbaar rietje, stop het in uw zak en ga mee naar de niet leuk, maar oké. Oké. Ja, tuurlijk. Ehm dus ehm dat is voor opgepast als het gaat over green wasing. We komen terug naar uw vraag. Greenwasing.

40:37 Mijn eerste commentaar erop is van aan de consument. Denk na waar komt het product en het materiaal vandaan en waar komt waar gaat het heen, hè, dat levensclus denken trachten te achterhalen. Ehm en dan is het ook zo dat eh er komt ook een regelgeving over green wasing. Want binnen allemaal binnen de Europese Commissie regelgevingen zijn zo leuk regels. Ja. Ja, maar ze zijn wel nodig hè. Ehm want er zijn nu van die cowboys die dus zien pot vertorie, we zitten in die transit naar circular economie, de biobased economie en mijn gat is inderdaad de consument blaasjes wijs maken en daarom komt er een regelgeving over green washing. Nu maar zijn die zijn die papieren rietjes dan echt green washing? Kom, daar ga ik me niet over uitspreken.

41:23 Ah oké. er zit toch ook een kunststof eh deeltje bij en het trekt op niks. Ja. Ja. Het is er zijn belangrijkere plastics om te behandelen. Ahwel voilà. Dat is niet de manier van circulariteit hè. Nee. Maar eh ik zeg nu dat er een regelgeving komt over green wasing. De grote uitdaging zal nu zijn en dat sluit aan bij uw vraag van wat zal dan green wasing zijn? Wie zal dat dan controleren? Hè het is altijd het verhaal daarachter hè? Ehm en dan zijn er natuurlijk bedrijven die in hun genen duurzaamheid hebben. Hm hm. Denk nu aan een bedrijfje dat de bureaustoel maakt. Dat lang geleden ben ik dat bedrijf gaan bezoeken, 30 jaar geleden. En die waren toen al bezig met een vorm van circulaire businessmellen.

42:09 dat waren bureaustoelen. En ehm het was wel eens waar in de B2B wereld, business to business wereld. En eh als het bedrijf in kwestie die bureaustoelen wou afdanken, dan ging BMA Ergonomics die bureaustoelen terugnemen. Men ging nog €50 geven. Hm. een terugnamen en mij ging die helemaal gaan herwerken. En dat zijn dan bedrijven die het in een genen hebben. En die die toet die toet die toeteren daar niet over, maar die die hebben het gewoon, hè. Hm. Dus dat is de uitdaging is aan de consument: wees alsjeblieft kritisch. Want we zitten in die transitie en de uitdaging is nu om oprechte verhalen te volgen. Nog een voorbeeldje eh van deze week. Er

42:54 is een bedrijf dat eh thee eitjes hè, dus eh thee losse thee worden in een metalen eitje gest. Maar noemt dat een theeitje. Ik veronderstel dat wel weten wat dat bedoelt hè. Theeitje of eh ik heb zo'n thee eitje dat is daar bruikbaar, dat is metaal. Je koopt losse thee. Ik hoor het al komen. Je bent tegen een theezak. [gelach] Voilà. Dus eh maar ja, maar dat is interessant dat zijn interessante verhalen voor de consument. Ja. Op zeker moment stopt men dan de thee in een papierenzakje. Ik spreek Lipton thee vele jaren geleden. Het papierenzakje. Op dat moment nog niet zo'n probleem, want het is papier. En als dan de duurzame consument zijn verantwoordelijkheid neemt en die dat theezakje wordt in de GFT gegooid, geen

43:41 probleem. Op zeker moment gaat een of andere verpakkingontwerper op het idee komen: laat ons het theemoment creëren met de piramide vorm van de theezakjes. Je kent ze wel. Ja. Ja. En dat is misschien wel meer kunst of piramide voilà lipon. Ja. Hé dus ehm in papier zo'n drie een piramide maken. Dat was heel moeilijk en men kwam tot een bioplastic PLA een kunststof. Ja. Probleem natuurlijk. Als men dan diezakjes maar ze biodegradeerbaar. Nee, composteerbaar. dus dat is het probleem. Mogen daar in PMD dan nog eh eh ja die theezak, want je kunt dan eens kijken op uw op uw eh als je een theezak in PMD moet beginnen

44:26 gooien dan dan zou ik er geen thee niet meer van drinken want dan z gewoon microplastic purs aan het drinken. Dus is het is wel effectief zo. Dus dus eh het dus dat piramide theakje uit zo gezegd het wordt wel in de mt gezegd als een composteerbare plastic, maar het verdwijnt niet. Mag niet in de PMD, mag niet bij de compost. Dus ja, het wordt verbrand. En nu heel recent eh is er een bedrijf dat dus met dat metalen herbruikbaar eitje hè gaat me nu eh op de markt brengen met een composterbare plastic. Ah nee excuseer geen composterbare plastic uit bagassen. bagassen. Bagassen. Bagassen. Ja. [gelach] Z champignon of eh bagassen. Ehm dat is we hebben

45:13 suikerriet. Dus in eh Brazilië, India hebben we winning van suikerriet hè. En de rietstengels dat noemen we bagassen hè. Dus wi is een reststroom van suikerriet. Die bagas wordt dan geperst. Ik heb de vraag gesteld: hoe worden die visels bij elkaar gehord? Maar ik heb geen antwoord gekregen. Ehm dus men gaat die bagen persen tot van die theeitjes en dan beweert men dat dus die bagassen zal composteren bij de GFT. Het zij bij ons thuis het zij. Maar is dat niet in de marge als je uiteindelijk uw metalen ding hebt en dat gaat gewoon mee. Dank u wel. Dank u wel voor de bedenkingie. Dank u wel. Dank u wel. Dat is mijn punt. [gelach] Dat is dus mijn punt. Sorry. En dat is dus wat dat mij betreft

45:58 canenwing. Ja. Ja. Hè? Dus je geeft de perceptie aan de consument. Oh ja, kijk eens hier. Dat is hier een the eitje van een composterbaar materiaal. het is gek voor woorden hè. Die bagasse is eh ja, een reststroom zou je kunnen zeggen, maar die reststroom wordt ginter in Brazil en India gebruikt. Dus je moet dat niet transporteren naar hier, want eh transport Ja. Ja, dat is eh heeft ook grote impacten. Je spreekt ook van die lijm dan om het samen te houden. Ahwel, ik weet niet. Ik heb de vraag gesteld met wat wordt die bagase samengehouden? Ik heb geen antwoord gekregen. Hm. Dat is al zegt ook kracht transparantie vind ik wel belangrijk in dat verhaal. Ik heb geen antwoord gekregen. Ehm en het is te gek voor woorden hè. Oh ja. En het antwoord was waarom dat men die eh composteerbare bagassag theeitjes op

46:44 de markt brengt voor de convenience van de consument. Ja. Er zijn grenzen aan gebruiksgemak hè. Ja. en iemand die zich pakt theeitje en dat je het eruit had hup opgelost. Ja. Ja. Stel u voor, hè. alleé, ik bedoel dat zijn van die voorbeeldjes waar dat ik het echt wel moeilijk mee heb die dus absoluut niet passen in de circular en economie. H en daarop vervolgend hè bioplastics hè, dat is nu ook al ik weet nog eh 20 jaar geleden, dat was zo het voorruitje van de van de postzegel eh de brief. Ja. Ja. Ja. Dat dat was uit een soort van mais. Dat knetterde heel hard. Ja. Ja, dat waren de eerste biop plastics. Maar ik vermoed dat er nu al veel geëvalueerd is. Ik heb veel gehoord ook over eh

47:29 ananas leer, over paddenstoelen leer en zijn dat dingen die van grond geraken? Zijn dat dingen die kunststoffen kunnen vervangen? Want als ze geen kunststof meer moeten gebruiken, dat is misschien ook een oplossing, hè. Ja. Ja, daar is er natuurlijk weer een heel lang antwoord op. Ik kan een beetje eh selecteren hier in wat ik vertel. Als je spreekt over ananas leer of was het welk leer had je ananasleer is ananaswel kijk vegan lder vegan ledder kijk voor mij is het simpel hè zolang dat de mensen vlees eten en dieren doden en dat zijn miljoenen miljarden dieren die gedood worden. Als je dan toch vlees eet dan kunnen we zeker de de huid van die dieren gebruiken als restomen beter maar benutten. Dat is een punt. Dat is een punt. Dat is

48:15 gek voor woorden om letter eigenlijk. Zolang dat we dieren doden kunnen we maar beter maximaliseren als je toch ku bent. Wij zijn dan ehm maar ah ja de bioplastics. Ja, bioplastics. Daar moet ik ook heel wat over vertellen, maar heel kort en bondig, want er zijn heel veel misverstanden daarover. Het woord bioplastic wil zeggen dat de grondstof is een biomateriaal. is eh cellulose plantaardig hè. Dus we hebben de fossiel gebaseerde kunststoffen zoals zeist verteld hebben die dus als ja oorspronel restro waren van de arterindustrie. Fossielgebaseerde kunststoffen, biogebaseerde plastics. Grondstof is

49:01 plantaardig. Nu zijn er twee soorten bioplastics. We hebben bioplastics die biologisch afbreekbaar zijn, composteerbaar zijn. Hm. Maar we hebben ook een categorie bioplastics die niet composteerbaar zijn. En eh een voorbeeld daarvan is biopyethylen. Dus ik heb er juist het woord polyethyl uitgesproken. Polthylen is een hele koerante kunststof voor verpakkingen voor speelgoed, voor emmers en dergelijke meer. Fossiel gebaseerd. En men gaat nu die moleculen, die lange reuzenmoleculen genereren vanuit plantaardige moleculen, hè. Dus het is een biogebaseerde niet composteerbare plastic. En is ze recycleerbaar?

49:47 En ze is recycleerbaar. D is ook een soort van pet of niet? Polytheleen. dus dezelfde molecule. Dus bijvoorbeeld wij kunnen wij kunnen alles van poltheleen vervangen door een biologisch Maar is dat altijd beter dan of het proces? H want je hebt ga waarschijnlijk weer duurder zijn. Ja, maar je hebt soms ook eh ja, maar los van economie in deze je hebt ook een aantal ehm ja, ik weet het niet juist, maar verdelgers of maakt niet echt uit. Je hebt soms natuurlijke en chemische producten om het zo te zeggen, maar soms kan de natuur ook hard zijn om het zo te zeggen. Ehm en kan dat ook meer schade berokkenen dan een chemisch product dat een gecontroleerder effect heeft om het zo te zeggen. Dus zomaar omdat het plantaardig is of bio maakt het niet per se altijd beter of misschien het proces om daar net iets goed uit te kunnen maken is zoveel schadelijker dan eigenlijk een slechter product. Ja.

50:32 Allez starten bij een schadelijker product zeg maar. Ehm dan eh dan Ja. Nee. Nee. Ja, absoluut niet. Alles heeft mul impact hoe dat het ruit of keert. Alles heeft impact. En de ecodesign, de definitie van Ecodesign is trachen. De mu impact over de volledige levenscyclus van uw producten. Hè, dat bedoel ik mee. Grondstoffen, materialen, technieken, assembleren, gebruik en afdanking, levenscyclus denken, milieuakt beperken, minimaliseren en circulariteit verhogen. Dus die BIPE zal natuurlijk ook milieuct hebben, maar als wij in de transitie zitten van de fossiel gebaseerde maatschappij naar de biobased economie, ik ga me niet uitpreken hoe lang dat het nog zal duren, maar we zitten in die transitie, dan hebben we all zijn spel

51:18 bouwsteentjes. We zijn niet meer 100% afhankelijk van van die aardolie om aan onze kunststoffen te geraken. Het is niet omdat de aardolie stopt dat we plotsel onder kunstof en dan h we hebben dan om eventjes bij Poleteleen te blijven, nu is Politeteleen aardolie gebaseerd. De rest hebben we gesproken over het chemisch recycleren van de kunststoffen, hè. Dus we kunnen die bouwstenen eh herwinnen door dat chemisch recycleren en we kunnen aanvullen met biogobaseerde polythen. Hè, dat zijn dus dat zijn twee pistes die mogelijk zijn om nog altijd en we zullen natuurlijk zien wat de toekomst brengt. Of polytheleen of die kunststoffen nog. Maar we hebben zoveel verschillende kunstoffen zoals ABS hè, heel sterke kunststoffen zoals de Lego blokjes. Ik kan me in dat je dat er e

52:05 bo eh biopolythileen, maar dat er nog zoveel andere kunststoffen zijn die we niet kunnen vervangen op 1 2 3 of ja. Maar dat is één van de vustregels bij Ecodesign. Het is een wildgroei om de duur van kunststoffen. Eh en dat dus de uitdaging voor een ontwerper. Probeer gebruik te maken van veel voorkomende kunststoffen. Hè. Dus veel meer uit politen in plaats van een diversiteit. Gebruik van universele materialen. Dat is trouwens ook economisch belangrijk. Want als je eh als je daar honderden soorten kunststoffen hebt in producten, die producten komen in Naffalberg terecht. Je moet die gaan sorteren, je moet die gaan apart gaan recycleren. Dat is duur. Terwijl als je één groot volume hebt van één of twee soorten kunststoffen.

52:51 Maar dat is dan toch ook wel Europa die dan moet zeggen van we gaan we gaan limieten stellen aan de hoeveelheid kunststof dat je van dit moogt, dit mogt en dit mogt. Misschien mag je nog een beetje vrijheid en voor de wordt moeilijker. Dat is al een beetje dat is al wat grens van waar is het bemoeizucht van eh maar het zal economisch. Ik hoop dat de centjes zullen drijven. Dat is de drijver. Centjes drijven, hè. En als we inderdaad dat chemis recyclaspres als dan nog meer eh zal ontwikkeld worden, zal die stroom goedkoper worden. Nog meer van diezelfde kunststoffen. Ik denk aan polythen, ik denk aan polysty en zeker aan de pet. Wel ja, het zal een economische regulatie zijn, hoop ik. En ehm ja, misschien opvolging. Stel nu dat we

53:37 binnen 10 of 20 jaar ehm daar wel wat progressie in hebben gemaakt. Ik vind het altijd moeilijk om in te schatten wat is dan het specifieke waar dat we naartoe willen. Want wat verandert er dan in de feiten? Is het gewoon ehm ja, hoe moet ik het zeggen? Verandert er eigenlijk iets in de feiten of is dit gewoon een soort van evolutie hoe dat we uiteindelijk aan manufacturing in zekere mate doen en hoe dat we spullen gebruiken? Ja. Eh wat dat er verandert aan de feiten of eh alles zal veranderen aan de feiten. [gelach] het verhaal hè. Ja. Ja. Maar het is de consument die wegwerproducten vraagt. katastrof. Hm hm.

54:22 We zitten hetzelfde ruimteschip dat de apocalyps. Nou hè. En het is dus ehm aan iedereen elke stakehold de waardeeketen die zijn verantwoordelijkheid moet dragen. Dus we hebben de consumenten, we hebben de bedrijven en we hebben de overheid. En binnen de bedrijven hebben we dan de verschillende stakeholders. H denk aan de marketers die dikwels de moeilijkste klanten zijn. de inkopers, de aankopers, de verkopers, de de recyclagebedrijven, de producenten, elk iedereen, zowel als consument als professional heeft zijn verantwoordelijkheid te nemen in die transitie. Dat is mijn visie, hè. Ehm en we moeten heel dringend lange termijn leren denken. Eh jullie hebben kinderen,

55:08 het is voor jullie kinderen, hè. En eh dat is horror. Ik kan niet teveel horror vertellen vandaag, hè. Er zijn voldoende documentaires die het in kaart brengen zoals het werkelijk is. Maar eh wij steven men af op een geweldige milieuitdaging, klimaatverandering. Het is gigantisch hoor. Ehm ja, ik ben we zitten in hetzelfde schuitje dus het zal moeten veranderen. Het is te bekijken welke impact dat Europa daar natuurlijk kan hebben op het geheel. Maar ja, ik denk eh altijd het te minder impact dat we het koer kunnen hebben, te beter hè. We moeten dat maximaal proberen te werkstelligen. Maar ja, ik ben daar zelf altijd een klein beetje sceptischer voor omdat ik het zeker wel volg, maar ik heb iets minder de sense of urgency daar denk ik of en het is ook ja het altijd proberen te combineren met economieën hè. Kunnen

55:53 morgen heel eenvoudig maken en uiteindelijk gewoon zeggen: "Ja, ge mocht het niet meer kopen of we doen x y of z." En dan is het ook opgelost, maar dat wilt je ook niet. Dus de vraag is welke cursor moet je hier toepassen om er naar te komen? En het is spijtig dan dat die altijd hoe moet ik het zeggen, dat die zo moeilijk organisch kan ontstaan. Je zou eigenlijk hopen dat als de mensen het serieus nemen en als de vraag en ik bedoel echt groot is dat we daar ja organisch voor toekomen. Dat mensen automatisch inderdaad bedrijven kiezen wat bedrijven zeggen: "Ah, we gaan dat doen." Niet omdat het moet of niet om dit omdat we da in gelopen zijn. Hetz hadde verhaal een beetje als de Fairphone en dat is een Nederlands merk volledig ehm eh die gebruik volledige cyclus onder controle heel repareerbaar. Maar als je dan gaat kijken naar marktaandeel en verkopen en winsten.

56:39 Ah nee, maar dat is dat is ik zeg het erjuist centjes drijven en ook bij de consumenten jammer genoeg hè. Maar als ze nu die fairf dat kunnen aanbieden ook als eh als huurmodelm e zo moeten we de consumentchten over de streep halen. Die drempel te laten overwinnen. Eh op lange termijn leren denken eh en financieel ondersteunen als we gedrag, want dat is eigenlijk de key hè, gedragsverandering realiseren. Dat is eh Ja. Ja, maar je ziet toch ook wel dat de industrie ook stapjes zet, hè? De industrie is is ook wat aardig, hè? Per see. Ja, ik weet het niet. Maar als je ziet bijvoorbeeld eh Apple 10 jaar geleden en Apple vandaag, je kunt hem wel iets u uw iPhone dan bijvoorbeeld al iets makkelijker repareren hè. Het is al de

57:24 de lijmen zijn al niet meer super hard gelijd. Het is al met een zachtlijm die bij 50 gr al volledig lost. Ja. eh kunt u batterijen dan toch misschien toch nog ergens repareren. Terwijl 10 jaar geleden was dat een no of toch minder. En ze hebben toch heel veel ehm en de de updates van de Android toestellen. Nu krijg je z jaar updates. Dus dat wil zeggen uw toestel hè, want dat zegt van ja, het moet langer meegaan. Vroeger na 2 jaar uw telefoon lag een jaar in de winkel. Na 2 jaar eh was het ook gedaan met de updates. Nu is het z jaar standaard. Alle bij de meeste hè, niet allemaal. Ik wil maar zeggen, je voelt toch daar ook? Ja. Ja, maar de industrie is aan het komen en maar dat komt ook omdat wij een in democratische landen leven en mensen

58:11 ja stemmen en stemmen. W ja als de Vlaamse ministerpresident is nu niet echt eh zo klimaath gezind, zal ik nu maar zeggen. Maar ehm u spreekt nu over Europa hè. Hm hm. Maar wat er in China gebeurt, daar gaat men de kart trekken van duurzaamheid hoor. Ja, die zijn extreem vergroen. Ze zijn wel eventjes tijdelijk met hun energienode. Wel eventjes eh CO2 Duits stoten dat wij ongezien hebben. Volgens Trump volgens Trump staat er in in China geen enkele windmolen, maar volgens de vriend van DEM staat daar wel 50% van alle productie van heel wereld. Absoluut. Absoluut. En ehm there is no business on a dead planet hè. Ja. en bedrijven die gezonde bedrijven anticiperen op wat komen gaat. Dat is

58:56 echt ook wel de sterkte van onze bedrijven die nu investeren. Ik denk nu aan die ehm eh product een service. Men biedt het alle twee aan, Ik eh het eh het mooie verhaal dat ik soms vertel is het verhaal van ehm eh een corset eh bedrijf in Schellabella. Ik ben van Oost-Vlaanderen. Echt een corset. Een corset? Ja, je weet niet wat de corset is Ja, is het voor aan te doen of voor aan te [gelach] doen, hè? Een corset vroeger vroeger. Ik zeker dus een klein dorp. Je heb geen corset aan van [gelach] dat was dus een klein dorp in Oost-Vlaanderen en daar waren heel veel kleine corsetfabriekjes. Eh ik spreek van over 100 jaar geleden hè. 100 jaar geleden hè. Nu bestaat het niet meer, hè. En ehm ja, het bestaat dus niet meer,

59:42 hè. Maar er was één bedrijf dat eh geanticipeerd heeft heeft op het feit dat corsets, dan de vrouwen geen corsets meer dragen dag vandaag. En dat bedrijf geeft heeft geanticipeerd van hoe kunnen wij een niche vinden in de lerie. En dat is linerie van de velden. Ah. Dus en dat is het voorbeeld van eh sterke bedrijven die anticiperen op wat komen gaat. en al die andere bedrijven bleven maar corsets maken. Maar als de wereld geen corsets meer vraagt, dan is het eindeverhaal, hè. En dat is nu ook ehm we zitten in een moeilijke tijd, geopolitiek en dergelijke, maar laat ons hopen dat er wereldleiders komen die een verantwoordelijkheid nemen. En bedrijven die nu al investeren, dat zijn de

1:00:28 winnaars. Dat zijn de winnaars. Zijnar zijn er bedrijven die al eh al waarschijnlijk wel, maar die eh strategisch omgaan met eh met de grondstoffen die ze in hun producten verwerken. puur omdat er een grondstroom zou wegvallen of de beschikbaarheid zou verminderen dat die dan toch nog bedrijven die de hun verantwoordelijkheid nemen die kijken inderdaad dat levenscyclus denken verhaal eh waar kunnen we ons positioneren op lange termijn denken hè want absoluut 20 jaar geleden toen dat toen dat de ik in eh productontwikkeling zat toen was eh de circulaire economie vrij dat was een hot topic in de zin van dit is waar we naartoe gaan, dit gaat het worden. Als je dan eh zoom hè terug naar vandaag, dan zie ik relatief weinig

1:01:15 verandering en dus het lijkt welel voor de consument, voor de burger in de straat is er misschien weinig verandering, maar ik volg het natuurlijk op vanuit mijn discipline Ecodesign. Mijn laatste boek trouwens heeft ook de titel eh De rol van Ecodesign in de circulaire economie. Want het begint het begint met het ontwerpen van producten en is er daar een verschil? En we zien dus ik maar elke elke dag krijg ik mails van bedrijven van kan je ons helpen? Kan je ons advies geven? Kunnen we eens van gedachten wisselen? Ik zie verandering. Ik zie verandering. Denk nu wel mentaliteit hoop er is hoop. Ja, maar ik denk op zich dat de mentaliteit daar ook wel een beetje gewijzigd is. Maar ook positief. En nogmaals, als je effectief alles kunt ontwikkelen in zo'n ja model dat het gewoon zinvoller is. Zij het economisch,

1:02:01 zij het meer rekening houden met grondstoffen, zij meer met impact des te beter hè. Maar je zit daar wel denk ik inderdaad in zo'n overgangsfase die bij the way volgens mij permanent is hoor, want de Europese Unie zet er allemaal wat deadlines op en klimaatneutraal. Maar dat is ook een klein beetje politiekspel. Maar het is gewoon uw impact en moeten we reduceren naar een aantal parameters. Ik denk dat de wereld breder is dan dat. Maar allesziens, ik denk wel dat het gewoon zinvol is. Ehm en ik denk wel als economie hebben we veel te weinig die terti ingerekend gehad en dat is goed dat we daar nu wel terug eh wat ruimte voor vinden. En natuurlijk met de sene note hè dat het reciclaat niet enkel minderwaardig is, maar mogelijk ook giftig is of eh grondstoffen bevatel zoals het nu gebeurt hè. eh moet opletten wat dat we zeggen dat we geen eh massahysterie gaan creëren. [gelach]

1:02:47 Dur niks meer aanraken, want niets in is zwet zwartal gelijk gewoon wachten dat chemische eh recyclage processen er komen om eh ja te roepen van oké, we zijn er dan. Ja. Ehm ja, misschien ehm bredere vraag alleé of of maar misschien een klein beetje laatste vraag. Als we dan nu voorwaarts kijken ehm is er iets wat dat je ziet of of wat is het grootste struikelblok dat je momenteel ziet in onze weg voorwaarts? Grootste struikelblok. Eh ja alleé mog het bijvoorbeeld op België bekijken. Het hoeft niet te dramatisch zijn of maar ik bedoel hè zo misschien zoals Roby zei het topic as such bestaat wel. De wil is er in zekere mate ook wel hè. De economie en de politiek stemt zich er ook allemaal meer en meer op af. Misschien niet in de mate dat u wenst, maar wel hè denk ik daar stappen zet.

1:03:33 Maar het is heel mondjesmaat, maar dat zal misschien alles zijn hè. Maar het is niet dat je nu echt merkt van ah ja en misschien is dat ook de juiste manier, want ik denk dat de industrie zoals Rook al zijn er meer en meer rekening mee houdt, maar ziet je daar momenteel ja een grote blokker of uitdaging waar het misschien toch maar blijft bij wat het nu is hè dat we nu eigenlijk al misschien op het piek op de piek zitten waar ja, laat ons hopen dat we niet op de piek zitten hè. Hm hm. Ehm een gedragsverandering, dat moeten we dringend gaan realiseren. En wat betekent dat? Want eh de politiekers die, laat onze katten kat noemen, die gaan heel dikpels maatregelen nemen om hen populair te maken, hè. Dat verhaal ehm ik herinner mij in de krant toen eh minister Diependalen eh pas verkozen was, herinner ik mij

1:04:20 naar een interview dat er dus geschreven stond: "Ja, klimaat gaan we nu niet echt focussen, want daar maak je niet populair mee bij de kiezer." Ja, dat is echt een uitspraak dat de vinger op de op de wonden legt, hè. Dat politiekers hun verantwoordelijkheid niet nemen. Dat ze sympathiek willen zijn voor de burger of dat de kiezer er niet of niet meer zo geïnteresseerd in is als de afgelopen 20 jaar. Wel, maar we moeten de ver Kijk, de verantwoordelijkheid van van een politieker is zorgen voor de veiligheid en de gezondheid van de burger. Dat zijn de voornaamste dingen, hè. En als wij niet de kaart trekken van circulariteit en van klimaatneutraal eh gaan we nog meer vluchtelingen krijgen. Er komt het komt op ons af, klimaatvluchtelingen, hè. en de gezondheid eh verontreiniging van ons

1:05:05 milieu op alle mogelijke vlakken. Dat is ook gekoppeld aan dat verhaal van Ecign. Dus in C is het een een taak om onze consument, onze burger te beschermen beschermen en niet luisteren eh naar wij willen Het is zelfs met die betogingen nu ehm tegen het pensioenplan. Hm Dat is juist hetzelfde. Mensen willen nog meer geld en nog minder werken. Hm hm. Dat is niet houdbaar. Geen enkele politieker zal daar kunnen aan tegemoet komen. Want dat is hetzelfde verhaal. We gaat de volgende generatie hypothequeren. Hmm. En een gelijkaardig verhaal met ons milieu. Als wij nu geen stappen zetten, zullen de volgende generaties ehm met de gebakken peren zitten. En als ge ziet van waar dat we komen

1:05:51 vroeger dan storten gewoon alles in de beek. Of afval in het veld op de boer verbranden het van achterin de hof. En dat is nog niet zo heel lang geleden. En reguler toen zaten we eigenlijk in het grootste dipje 100 jaar geledenat tot ons eh ik heb hier eh mijn buren hebben nieuwe grond laten aanvoeren omdat er geen plantjes opgroeide. Ah ja ja ja. Ja, dat zijn dat is dan de de legacy hè, de de Bijbaar was een oude beek die ze hebben gedelfd. Ah ja ja. En zat zo mij giftige stoffen. Hm. Ja. Eh maar nu weten we veel meer dan toen. En het is eigenlijk wel schandalig om met ogen open dezelfde weg te volgen zoals we nu bezig zijn, hè. Want dat is eh katastrof, hè. Dat is nog denk dat we vroeger ook wel

1:06:39 zijn we niet goed bezig dan allez als vroeger omdat u zegt crimineler of alleé of met de hu als je je verantwoordelijkheid niet neent. Ja, maar momenteel als we hun eventjes een korte analyse maken waar we nu bezig zijn. Gewoon reality ass is. Zijn we dan slecht bezig? Nee, nee, we zijn we gaan een positief verhaal brengen vandaag, Nee, nee, we zitten in die transitie naar circulariteit. We zitten in transit naar herniebare energie. Veel investeren en veel doen. En er zit toch echt wel druk achter, nu? Eh ja. Ja, maar ja. Ja, vandaar ook. Ehm alles is nodig. Er is gedragsverandering nodig van de consument. Industrie leren kijken op lange termijn en de overheid regelgeving die zinvol is. Hm. En allemaal samen hè, we zitten op

1:07:25 één zelfde ruimteschip hè, nog eens herhalen hè. Ja, het probleem is argument gaat binnen 50 jaar niet meer flyen hè. Maar eh snap je? Nee, dat we naar Mars gaan plus ik zi fly. Ja, soms moeten eerst twee muur kop tegen de muur lopen, hè. zoals eh de ja, er is massale viser eh hè, want omdat iedereen zijn afvallootste in de in de rivieren. Ja, toen in ene keer werden mensen wakker en dachten: "Oei, we moeten eens op ofzo." Ja, maar ehm we zitten nu op een andere schaal hoor. Ja, die we zitten nu maar dat is nu niet voornacht want ehm het milieu lijkt mij redelijk onder controle. Ik denk het niet, Robin. Niet de biodiversiteit of. Er is momenteel, en daar wil ik nou wel naar verwijzen, eh er loopt momenteel op canvas een fantastische mooie documentaire,

1:08:11 Nature. Hm Ehm van een eh hele bekende fotograaf. Ik ben eventjes zijn naam kwijt, maar dat is een reportage die eventjes de ogen opent, hè. Eh misschien kan je aanvullend op de podcast kan je de referentie daarbij zetten. Ik zal jullie doorsturen. Dat is een eye openopener hoor. Ehm we kijken allemaal mensen turen uren naar schermen en zien echt niet meer de realiteit om zich heen. Ehm het is beangstigend wat er op ons afkomt. Maar ik hou er nu dieper op in, want ik wil eindigen met een positieve nood. Oké. We moeten we zitten op de koers richting circulariteit. We moeten nadenken over beperking van eh verdere klimaatopwarming. we moeten biodiversiteit koesteren. Hm.

1:08:59 En we zijn goed bezig, hè. Oké, goed. [gelach] Ik ga het niet tegenspreken. Alleéz, goed. Ehm yes. Ja, dankjewel voor eh voor die positieve nood, voor eh voor het gesprek. Ja, het was eh zeer interessant. Eh ja, en ik zou zeggen veel succes nog ehm met eh ja, alles wat u doet in de komende periode en eh dank eh dank voor u vandaag te zijn. Dank wel om mijn platform te geven in elk geval. Dankjewel. Tot laters. Bye bye.