Isabelle Dams (Banijay) over de Vlaamse televisiecultuur: "We moeten halfbloedend op straat liggen voor er iets gebeurt"

Aan tafel bij Discours in het Peerdsbos in Brasschaat zit Isabelle Dams, CEO van Banijay Belgium, een van de grootste televisieproducenten van het land. Bij een chingetje van de Discours-whisky, die ze zoet genoeg vindt, begint een gesprek dat op het eerste gezicht over entertainment gaat, maar in werkelijkheid over veel meer: over een klein medialandschap dat te laat op de streamingtrein sprong, over een verloren eigen identiteit, en over een sector die pas in actie schiet als de crisis al binnen is. De inzet is scherper dan een dagelijkse soap doet vermoeden.

Van Kanakna tot een Frans-Italiaanse reus ▶ 1:33

Banijay is het huis achter een indrukwekkende lijst titels: Familie, Liefde voor Muziek, Blind Gekocht, Special Forces, Masterchef en Real Housewives. Dams schetst de weg van lokaal productiehuis naar internationale groep.

“Kanakna is destijds opgestart door Stef Soetewijn en Ludo Poppen, echt heel erg factual van insteek. Dat is geëvolueerd naarmate de markt evolueerde, naar meer reality. Uiteindelijk hebben ze verkocht aan Zodiak, een Scandinavisch bedrijf, en Zodiak is opgegaan in Banijay, een Frans-Italiaans bedrijf.“

Het is het lot van bijna alle kleine productiehuizen, zegt ze: opgaan in een groter geheel.

Een familie binnen een familie ▶ 3:51

Wat Dams het meest bevalt aan haar rol, is niet alleen het vertellen van verhalen, maar het smeden van een geheel uit een kamer vol creatieve persoonlijkheden. Banijay heeft daardoor een ongewoon zware loonlijst: een kleine honderd mensen op de payroll, plus tientallen vaste en losse freelancers. De reden is een dagelijkse soap.

“De reden waarom wij zo'n uitgebreide payroll hebben, is dat wij met daily drama zitten, met Familie. Met freelancers wordt dat heel erg duur. Je bouwt daar wel echt een sociaal passief mee op, maar langs de andere kant creëert dat ook echt een familie binnen een familie. Dat is het ook letterlijk.“

Het biedt bovendien werkzekerheid aan mensen die niet in de freelancementaliteit passen, een bewuste keuze in een sector die grotendeels op losse contracten draait.

Vijfentwintig jaar op hetzelfde project ▶ 5:23

Familie is een welgeoliede machine, en precies daar zit de worsteling. Veel medewerkers zitten er al vijftien, twintig, dertig jaar op, en doen dat volgens Dams nog altijd met plezier. Het is werken met je vrienden geworden. Maar de keerzijde is reëel.

“Ik merk wel dat het gevaar voor burn-out of bore-out daar groter is. Er zijn mensen waar we al lang mee in gesprek zijn, waar je van voelt: is dit het? Ik vind het niet de verantwoordelijkheid van de werkgever om daar een oplossing voor te bieden. Wij kunnen alleen faciliteren, luisteren en meehelpen sturen.“

Het grootste gevaar van de geoliede machine is voor haar niet menselijk maar creatief: het risico om in een soort ambtenarij in te dommelen.

Cliffhanger na cliffhanger, tweeendertig seizoenen lang ▶ 6:56

Familie zit aan seizoen tweeendertig, en het publiek geboeid houden is een onderschat huzarenstuk. Dams dwingt zichzelf om de twee jaar alles opnieuw op tafel te leggen.

“Mensen onderschatten dat. Het is heel heftig om elke dag van de week, elke week van het jaar je publiek bij te houden. Cliff na cliff na cliff: cliff na de break, cliff na de aflevering, cliff na de week. Dat is echt een puzzel die voortdurend gelegd wordt.“

Dat een dagelijkse reeks daarbij ruimte laat om te experimenteren, noemt ze de grootste luxe van het genre.

“Een daily is heel dankbaar, omdat je daar een dag kunt fout gaan. Je kunt je een foutje permitteren om dan te weten: oke, we moeten gas terugnemen of een andere richting uit. De grootste fout die je kunt maken, is het gewoon loslaten of denken: het rolt wel, ons publiek blijft wel komen. Dan word je supersnel afgestraft.“

Sociale media als sociologisch onderzoek ▶ 8:25

Om die afstraffing voor te zijn, leest Dams naar eigen zeggen nooit sociale media, op een uitzondering na.

“Ik lees eigenlijk nooit sociale media, behalve die van Familie. Die lees ik bijna als sociologisch onderzoek: wanneer wordt een lijn te lang, wanneer wordt ze saai, welke personages leven te weinig, welke doen nu de gemoederen verhitten en waarom?“

De moeilijkheid is dat Familie in scriptuur negen maanden voor uitzending zit, waardoor bijsturen allesbehalve eenvoudig is.

De Containercup die alles deed terugdraaien ▶ 9:13

Hoe scherp die concurrentie is, ondervond Dams tijdens corona, toen Play met de Containercup van Pedro Elias en Wesley Sonck recht tegenover Familie kwam te staan.

“Wij voelden dat onmiddellijk, en dat een titel tegenover je direct impact heeft. Toen hebben wij beslist om die quarterfinals in te voeren. Maar wij zaten in scriptuur al verder, dus dat betekende dat we alles moesten terugdraaien. Dat is enorm zwaar.“

Ze schetst het cascade-effect met een grimlach: elke afdeling die bij haar op de bureau kwam klagen over het dubbele werk, kreeg te horen dat de vorige afdeling hetzelfde had moeten doen. Part of the game.

Wat mist er, en wat zie je graag? ▶ 11:20

De taak van de CEO is voor Dams iedereen wakker houden en de problemen durven benoemen. Maar de scherpste antenne is haar eigen blik als kijker, ver weg van het productiehuis.

“Ik denk dat dat een van de redenen is waarom ik sta waar ik sta, omdat ik heel dicht bij mezelf blijf als kijker. Ik vraag het bij de bakker, bij de slager, bij de kapper: wat mist er, wat zie je graag?“

Een vriendin en haar tienerdochter, fans van het eerste uur, dienen als klankbord. Toen de dochter aankwam met een bij de jeugd razend populaire figuur die Dams zelf niet kende, was dat een les op zich: je moet maken voor de kijker, niet voor je vakgenoten.

De klant die niet meer belt ▶ 13:51

Dan verschuift het gesprek naar de kern van de sector: wie koopt de content nog? Traditionele zenders blijven de bulk, maar het bereik van de lineaire televisie daalt elk jaar, terwijl de streamers hun cijfers angstvallig geheim houden.

“Het volume aan bereik van lineaire zenders daalt elk jaar. Van de streams is het moeilijk te zeggen, omdat die niet communiceren over hun bereik. Wij maken dingen voor streams en krijgen wel te horen of het goed is of niet, maar over hoeveel mensen we spreken, dat weten we niet. Niet van Netflix, niet van Videoland.“

Waarom Netflix niet in Vlaanderen investeert ▶ 15:22

De relatie met de grote internationale spelers is er een van scheve verhoudingen. Netflix koopt in Vlaanderen geen producties, het koopt hoogstens een venster.

“Wij zijn te klein als territory voor Netflix om in te investeren. Amazon investeert wel in Nederland. Netflix original, ook al is dat een VRT-reeks, dat is marketing meer dan dat het effectief zo is: een klein gat in het budget dat door Netflix wordt dichtgereden voor een extra window.“

En YouTube, met zijn enorme bereik, bestelt volgens haar simpelweg niets.

“Die bestellen niks. Die nemen content die al gemaakt wordt en bieden een platform aan. Wij gaan niet rijk worden door Masterchef te produceren aan meer dan honderdduizend euro per aflevering en dat op YouTube te zetten.“

De slots die verdwijnen ▶ 19:15

Een van de hosts oppert dat meer platformen ook meer plek voor content betekent. Dams spreekt dat resoluut tegen: het aantal opdrachten krimpt juist.

“Het aantal slots op de lineaire zenders is drastisch geminderd, met de horizontale programmatie. Elke dag De Slimste Mens, elke dag de tafel van Gert. Dat zijn allemaal slots voor producenten die verdwijnen.“

Ze kent beide kanten van de tafel, want ze zat tien jaar bij een zender. Een dagelijkse reeks die werkt, is voor een omroep budgettair veel interessanter dan elke avond een andere titel. Waar vroeger access, eerste prime, tweede prime en late night allemaal opdrachten waren, is de tweede prime nu vaak aankoop en de late night helemaal.

Een Europees platform dat er nooit kwam ▶ 20:47

Wat dan wel? Dams pleit voor schaal, en denkt daarbij groot.

“Eigenlijk zou er een Europees digitaal platform moeten zijn, om die schaal te hebben om tegenover Disney, Netflix en Amazon een verschil te maken. Al die kleintjes gaan het verschil niet maken, en mensen gaan maar tot zoveel abonnementen per maand betalen.“

Ze prijst wel wat de VRT deed met VRT Max, door het digitale platform eerst te zetten, en wijst op RTL in Nederland dat Videoland vooropstelt. Daar ligt volgens haar ook de toekomst van de bestelling zelf: eerst het platform, dan pas de lineaire zender, in plaats van omgekeerd zoals nu.

Waarom streamercontent luid moet zijn ▶ 23:03

Content voor een streamer is een ander product dan content voor een zender, legt Dams uit, en dat verklaart waarom veel projecten in de schuif blijven liggen.

“Alles moet super relevant of dwingend zijn, anders kijken de mensen niet meer. Sport, actua, en die paar titels die je gezien moet hebben. Als je op een streamer het verschil wilt maken, moet je super luid zijn.“

Tegelijk relativeert ze de doodsberichten over de dagelijkse reeks. Op de vraag of Familie niet met uitsterven bedreigd is, is haar antwoord onomwonden.

“Het is juist omgekeerd. Het zijn die dailys die relevant blijven, omdat die zorgen voor een vaste afspraak met de kijkers.“

Wat is ons DNA? ▶ 24:31

Hier komt de kern van haar betoog. Scandinavië heeft het volgens Dams voorgedaan met zijn donkere thrillers: een herkenbaar merk waar de kijker meteen weet wat hij krijgt, mede dankzij overheidssteun. Vlaanderen zou hetzelfde moeten doen, en zij weet ook waarmee.

“Als wij kijken naar ons DNA als Belg, dan zit daar dat hele avant-gardistische in. Kijk naar Magritte, kijk naar Permeke, kijk naar schrijvers als Willem Elsschot. Wij hebben dat absurdistische. Juist omdat we zo klein zijn, zo centraal in Europa zitten, omdat we alle invloeden hebben gehad. Wij zijn altijd dat clubje geweest dat een beetje anders deed.“

Ze vindt dat Wallonië dat beter grijpt in zijn fictie, met meer durf en dat stapje verder. In Vlaanderen ziet ze de quirkiness van Woestijnvis als familie van hetzelfde DNA.

De consensus die in vijf minuten te bereiken is ▶ 32:51

Haar recept is een gesprek dat nog niet gevoerd wordt: eerst met het departement Cultuur bepalen wat dat DNA is, daar budgetten voor reserveren, en daarmee naar Netflix en Amazon stappen. Op de vraag of de sector wel tot een consensus kan komen, is ze opvallend optimistisch.

“Ik denk dat als ik morgen met de andere producenten samen zit, wij binnen vijf minuten tot een consensus komen. Omdat wij allemaal voelen hoe belangrijk het is.“

De opbrengst is volgens haar cumulatief: geloofwaardigheid voor regisseurs, voor postproductiecoördinatoren, kortere lijnen, en van daaruit groei.

Het ontwikkelteam dat niet bestaat ▶ 29:46

Waarom lukt dat dan niet? Omdat er domweg geen mankracht voor is. Dams is verrassend openhartig over de eigen beperkingen van een van de grootste producenten van het land.

“Ik heb nul ontwikkelaars, en we zijn een van de grootste producenten in Vlaanderen. Wij hebben geen ontwikkeldienst. Ontwikkelen kost keiveel geld, en dat doe je niet van vandaag op morgen.“

Wat ze wel doet, kost al een fortuin.

“Dat is jaarlijks een half miljoen dat ik geef aan extra nadenken. En eigenlijk is dat bij lange na niet genoeg.“

Hetzelfde geldt voor de rest van de structuur: haar legal team is een persoon, een development team is er niet. In een klein taalgebied moet je volgens haar veel harder werken dan in het buitenland, terwijl de groep vraagt naar afdelingen die simpelweg niet bestaan.

De tax shelter als levenslijn ▶ 32:17

Een van de weinige instrumenten die wel werkt, is de tax shelter, waarmee buitenlandse producties naar België gehaald worden en Belgische huizen als line producer kunnen optreden. Dams is er nuchter over.

“Something has to pay the bills. Dan blijft de sector tenminste in leven, dan blijven cameramannen en geluidsmannen aan de slag en kunnen er nog ideeën komen.“

Maar het is een noodverband, geen strategie. Wat er echt zou moeten gebeuren, is nadenken over wie we zijn en hoe we inhoudelijk het verschil maken.

Het platform dat sneuvelde op ego ▶ 37:44

Het meest ontluisterende moment van het gesprek is een herinnering uit haar tijd bij SBS, het latere Play. Er lag een plan voor een gezamenlijk digitaal platform van alle Vlaamse zenders.

“Dan beslist er een van: ja, wij gaan het toch op ons eigen doen. Waarop de directie van SBS zei: dan gaan wij ook niet mee. Ik herinner mij dat gesprek nog, ik was echt heel boos. Ik zeg: wie zijn wij om in ons eentje het verschil te gaan maken?“

Het gevolg laat zich vandaag aflezen aan de cijfers.

“Met streams zijn we eigenlijk te laat begonnen. Als je ziet waar Videoland in Nederland nu staat, dat is vijftig keer verder dan waar Streamz vandaag staat. Omdat de zenders niet overeenkwamen. Zo simpel is het.“

"Halfbloedend op straat" ▶ 39:12

Wat haar het meest frustreert, is de traagheid waarmee die inzichten doordringen. Ze wijst op persoonlijke carrières en ambities die structurele beslissingen in de weg staan, in de politiek net zo goed als in directiekamers.

“Iedereen zit naar iedereen te kijken. Ik moet het nog zo lang volhouden, en dan is het aan mijn opvolger om het op te lossen. Dat is heel jammer.“

Haar diagnose van de Belgische reflex is bikkelhard.

“Ik denk dat wij halfbloedend op straat moeten liggen vooraleer dat besef indaalt. Als wij geen zware acute crisis ervaren, gebeurt er juist niks. Laat staan dat wij proactief zijn.“

Een host houdt haar voor dat je toch opzij stapt als je de camion ziet aankomen. Precies, is de teneur: het besef had er allang moeten zijn, gezien het dalende bereik en de krimpende inkomsten.

Wat Frankrijk wel deed ▶ 42:15

Als tegenvoorbeeld haalt Dams Frankrijk en Duitsland aan, die hun eigen DNA decennialang hebben beschermd via quota en dubbing, in muziek zowel als televisie.

“Daar is dat DNA wel duidelijk, en het werkt ook. Mensen kijken nog altijd naar eigen content. Netflix heeft het daar veel moeilijker om voet aan de grond te krijgen. Die moeten super lokaal zijn, want de slogan van Netflix is nu local for local.“

In Vlaanderen gebeurde het omgekeerde. Omdat we zo taalvaardig zijn, kijken we moeiteloos anderstalig, waardoor het eigen bereik in eigen land wegsijpelt. Ze sluit zich aan bij de klacht van de zenderbazen dat het mediabeleid stiefmoederlijk behandeld is terwijl de streamers marktaandeel inpikten.

Waarom Nederlandse budgetten hoger liggen ▶ 44:29

Het schaalprobleem vertaalt zich rechtstreeks in geld. Nederlandse budgetten liggen volgens Dams merkbaar hoger dan de Vlaamse, zelfs voor exact dezelfde formats, en de reden is simpel: een grotere afzetmarkt. Waar Vlaanderen wel in uitblinkt, is rendement.

“Als je de Nederlandse versie van een programma ziet, die production value is super laag, terwijl het er bij ons vanaf spat. Daar zijn we in België heel goed in: met weinig heel goed doen. Maar dat stopt ook ooit.“

De kosten zijn sinds corona gestegen, decors en geïndexeerde lonen voorop, terwijl de budgetten niet meegroeiden. Banijay gaat daarom zelf de markt op voor cofinanciering.

De twee maanden redactiewerk die ChatGPT in seconden deed ▶ 49:46

Dan komt AI op tafel, en Dams is er opvallend concreet over. Ze deed zelf een proef met Expeditie Goris, waarvoor een redacteur twee maanden lang een reisroute door Japan uitstippelde.

“Ik dacht: ik ga eens vragen aan ChatGPT wat die zegt dat we moeten doen. Dat is een tijd dat we hebben, met zoveel mensen, en 85 procent kan overeen. Dus dat is twee maanden redactiewerk dat je eigenlijk in eventjes twee seconden nadenken hebt.“

De hosts merken droog op dat ze haar redacteur daarmee in het hemd zette. Hetzelfde geldt volgens haar voor dialogisten: geef een goede synopsis, de personages en hun taal, en je krijgt een basis van dialogen. De finesse moet nog altijd van een mens komen, maar het gaat wel om echte banen.

“Dat is letterlijk mankracht, dat zijn letterlijk jobs die verloren gaan. In die zin is dat een bedreiging voor een aantal jobs, maar langs de andere kant is dat budgettair, en zeker voor kleinere markten, enorm interessant.“

Waar de rushes nog stukliepen ▶ 49:06

Waar AI voorlopig tekortschiet, weet ze uit eigen tests. Bij het doorspitten van uren opnamemateriaal moet iemand letterlijk noteren wat er gezegd wordt, en dat is meer dan tekst.

“Je wilt weten: is dat een grap, is dat grappig gezegd, is dat emotioneel gezegd, was hij echt boos, trok hij een wenkbrauw op, zit er sarcasme onder? Dat doet AI nog niet, waardoor we eigenlijk nog niet veel zijn met die rushes te laten vertalen.“

"Daar kan ik echt boos van worden" ▶ 53:06

Het scherpst wordt Dams over creatievelingen die zich bedreigd voelen door de technologie. Het is het enige moment in het gesprek waarin ze zich openlijk ergert.

“Waar ik het heel moeilijk mee heb, daar kan ik echt boos van worden, is als creatieven zich bedreigd voelen door AI. Als je echt goed bent in wat je doet, dan moet je je helemaal niet bedreigd voelen.“

Haar argument is fundamenteel: AI recycleert wat er al is.

“AI recycleert wat er al gemaakt is. Maar dat schept geen toekomst, en dat is toch je rol als creatief: nieuwe dingen bedenken, anders zijn, iets extra's toevoegen. Laat dat voetenwerk maar door AI gebeuren, maar je brein en je visionaire inzichten, dat gaat het nooit doen.“

Een van de hosts kaatst terug dat ze het daarmee over de top vijf procent heeft, en dat de overige vijfennegentig procent wel degelijk in de verdrukking komt. Dams wijkt niet uit: dan wordt het een politieke discussie over onder meer een basisinkomen, waar zij naar eigen zeggen altijd voorstander van is geweest.

Verliefd worden op een imperfectie ▶ 59:16

Kan AI ook acteurs vervangen? Dams ziet het gevaar voor figuranten, maar gelooft niet in de vervanging van wat een gezicht doet werken.

“Ze hebben al de perfecte AI-man en de perfecte AI-vrouw gecreëerd. Dat maakt niemand warm. Je wordt verliefd op iemand omdat er iets aan zit, omdat er een trekje aan zit.“

Op de vraag of AI dat over tien of twintig jaar dan wel zou kunnen, blijft ze bij haar punt: het zijn dingen die je niet kunt benoemen, je herkent ze pas als je ze ziet. Het is de imperfectie die het menselijke maakt.

De acteur die zijn eigen scan verkoopt ▶ 1:00:07

Tegelijk ziet ze concrete opportuniteiten waar de wetgeving nog niet is. Portretrechten en gebruiksrechten zullen volgens haar het onderwerp worden van een nieuwe markt.

“Je zou een 3D-scan van jezelf kunnen laten maken en eigenlijk op twee shoots tegelijk aanwezig zijn, terwijl je thuis zit, en je portretrecht verkopen. De eerste vijf acteurs die dat doen zijn binnen, want iedereen gaat die gebruiken.“

Ook bij de Vlaamse en Waalse markt ziet ze een toepassing: een klant vroeg haar recent of ze de dure voice-overdubbing niet met AI konden testen, precies omdat die tarieven stijgen. Haar redenering is dan meteen commercieel: geef de Vlaamse acteur extra budget in ruil voor het recht om zijn stem naar het Frans te vervormen.

Vakbonden die hun doel voorbij zijn ▶ 56:41

De discussie over verdwijnende jobs mondt uit in een uitgesproken passage over vakbonden. Dams erkent hun historische rol en verwijst naar haar eigen mijnwerkersachtergrond, maar vindt hun huidige reflex schadelijk.

“Gewoon jobs in leven houden, dat is heel erg old school. Dat superbeschermen op microniveau van oude structuren, oude jobs, oude ideeën. Ja, dan mag je als land achterop gaan hinken.“

Ze pleit voor het omgekeerde uitgangspunt.

“Je kunt beter een zeer welvarend land zijn dat zeer innovatief is en soms een beetje de kantjes eraf loopt, zodat je dingen hebt om te herverdelen.“

Voor haar geldt dezelfde logica als bij Uber tegenhouden in Brussel: de trein is vertrokken en stopt niet meer, dus schiet je vooral jezelf in de voet.

Waar ze naar uitkijkt: duidelijkheid, zelfs als het pijn doet ▶ 1:03:51

Op de slotvraag waar ze naar uitkijkt, geeft Dams een antwoord dat ongemakkelijk eerlijk is. Ze verlangt niet naar redding, maar naar helderheid.

“Ik kijk uit naar het moment dat de knoop wordt doorgehakt voor Vlaanderen: waar staan we, wat blijft er over van ons medialandschap, wat gaan we nog betekenen? Nu blijven we in dat limbo zitten. En ook als dat betekent dat er maar de helft van overschiet, dan is het op zijn minst duidelijk. Vaak is een crisis ook het begin van iets nieuws.“

Voor zichzelf ziet ze in dat scenario een terugkeer naar het schrijven, ergens in het buitenland, waarbij ze meteen erkent dat ze daarmee net het beroep kiest dat vandaag het zwaarst onder druk staat.

Mensen houden van mensen ▶ 1:05:22

Het gesprek eindigt bij iets kleins dat het grote thema samenvat. Een van de hosts vertelt dat hij aan een tekst voelt of er tijd en aandacht in zit, en dat hij een duidelijk door AI geschreven bericht niet meer leest, alleen nog scant.

“Mensen houden wel van mensen. Iets van menselijke makelij, ambacht, daar kun je van genieten.“

Wat na een uur overblijft is het portret van een CEO die haar sector nuchter ontleedt zonder er cynisch over te worden. Ze bestiert een van de grootste productiehuizen van het land, en zegt tegelijk dat ze geen ontwikkelteam heeft, dat de slots verdwijnen, dat de streamers niet bellen, en dat het gezamenlijke platform sneuvelde op ego's. Maar haar conclusie is geen berusting: het antwoord ligt in het scherpstellen van een eigen identiteit, dat absurdistische Belgische DNA dat van Magritte tot Woestijnvis loopt, en in de bereidheid om die keuze samen te maken voor de crisis dat in onze plaats doet.

Precies daarin raakt haar verhaal aan de missie van Discours: pas als de spelers de dialoog met elkaar aangaan in plaats van naar elkaar te kijken, komt er iets in beweging.