Achter de coulissen van de Wetstraat: Wouter Verschelden over macht, media en menselijk falen

In de gezellige Melkerij te Brasschaat, met een glas water binnen handbereik, schuift Wouter Verschelden aan voor een uitgebreid gesprek over zijn twintigjarige carrière als politiek journalist. De man die zeven premiers aan het werk zag, van De Wever tot Wilmès, heeft net zijn vijfde boek uitgebracht: “De val van België“. Een kijk achter de schermen van een democratie die volgens hem steeds meer dreigt vast te lopen in cynisme en machtsstructuren.

“Als je zo zegt van ik heb zeven premiers ondertussen in mijn carrière zien passeren, dat is veel,“ mijmeert Verschelden. “Dat is al een lijst.“ Een lijst die begint met Guy Verhofstadt en eindigt voorlopig met Alexander De Croo, waarbij hij zelfs Sophie Wilmès meetelt, ondanks haar korte ambtstermijn. “Die was maar kort, ja, maar die was toch wel echt volwaardig premier.“

Van de haven naar de Wetstraat ▶ 1:34

Het pad naar de politieke journalistiek was voor Verschelden allesbehalve voorspelbaar. Werkend in de haven van Antwerpen, zag hij op een dag een advertentie in De Standaard: men zocht een politiek journalist. “Ik dacht wel van ja, als ik dat nu niet doe ga ik mij heel mijn leven afvragen van had ik het gekund.“ Zijn sollicitatiebrief was, naar eigen zeggen, “redelijk heftig“: hij schreef waarom hoofdredacteur Peter van der Meerssche bepaalde journalisten moest ontslaan omdat de krant “zo zuur“ was.

“Achteraf moet ik toegeven dat de namen dat ik geschreven had, dat dat echt heel fijne mensen waren waar dat ik dan eigenlijk wel close mee geworden ben.“

Van der Meerssche was echter gecharmeerd door die brutale eerlijkheid. Na een examen met 400 kandidaten bleef Verschelden over, puur op basis van zijn visie over hoe journalistiek beter kon.

Het kwaliteitskrantenconcept is een Vlaamse marketing pitch ▶ 6:16

Na zeven jaar bij De Standaard en een periode als hoofdredacteur bij De Morgen, maakte Verschelden de sprong naar het ondernemerschap met News Monkey. “In Vlaanderen delen we dat op in kwaliteitskranten en andere, wat dat eigenlijk ook eerlijk gezegd niet helemaal klopt,“ legt hij uit. “Het concept 'kwaliteitskrant' is iets typisch Vlaams. Dat is een marketing pitch, dat bestaat niet letterlijk.“

Hij herinnert zich hoe hij tijdens zijn studies in New York probeerde uit te leggen dat hij voor een “quality newspaper“ werkte. “Die gasten keken: wat is de claim van quality? En bij de andere dan? Dat bestaat niet, dat heet tabloids of de penny press in Amerika.“

Het onderscheid is er natuurlijk wel, maar het gaat eerder over nichepubliek versus breed publiek. “Schrijf je voor een Jong publiek bij News Monkey, ik vond dat heel uitdagend en ik heb ook heel veel geleerd eigenlijk.“

Waarom alternatieve media het zo moeilijk hebben ▶ 7:51

De realiteit van het medielandschap is hard: er zijn in Vlaanderen nog maar twee grote spelers, wat innovatie bemoeilijkt. Verschelden wijst naar een cruciaal probleem dat jarenlang de markt verstoorde: de bpost-subsidies voor het rondbrengen van kranten.

“Die bpost-subsidies gingen over meer dan 100 miljoen per jaar alleen al aan Vlaamse kant. Dat verstoorde heel die markt.“

Het traditionele verdienmodel van kranten steunt op drie pijlers: abonnementen, advertenties en zoekertjes. “Die zoekertjes zijn het eerste dat door internet volledig verdwenen is. Niemand koopt vandaag nog een auto of een huis via de gazet, maar vroeger echt wel.“ Advertenties worden opgeslurpt door Facebook en Google, terwijl abonnementen verschuiven van papier naar digitaal tegen lagere prijzen.

Het gevolg is schaalvergroting en centralisatie. “Er zijn vandaag in Vlaanderen eigenlijk nog maar twee sportredacties: die van Het Laatste Nieuws en van Het Nieuwsblad, en dan nog Sporza.“ Regionale verslaggeving verdwijnt, democratische controle verzwakt.

Artificial Intelligence wordt de nieuwe disruptor ▶ 12:29

Maar er dreigt een veel grotere storm: kunstmatige intelligentie. Verschelden erkent de kracht van AI-systemen, maar wijst op de gevaren voor de journalistiek. “Elke journalist die eigenlijk aan reproductie doet en niet aan original reporting, die is eigenlijk per definitie bedreigd door AI.“

Voor zijn eigen nieuwsbrief w16 vormt dit een existentiële bedreiging:

“Wat is mijn garantie dat die content van w16 niet allemaal gewoon gerecycleerd wordt door ChatGPT en dat die mannen gewoon een samenvatting maken die bijna even goed is als mij?“

Het probleem strekt zich veel verder uit dan journalistiek. “We zitten al zo slecht in gewoon,“ verzucht hij, verwijzend naar copywriting, scenario's en andere creatieve sectoren die door AI bedreigd worden.

Het einde van News Monkey: van 70 naar 5 medewerkers ▶ 18:59

Het verhaal van News Monkey eindigt pijnlijk. Het bedrijf groeide uit tot 70 medewerkers, maar stortte in tijdens de energiecrisis en de oorlog in Oekraïne. Investeerder Paul Gheysens kon zijn commitments niet langer nakomen toen zijn vastgoedimperium onder druk kwam te staan.

“Op een gegeven moment zaten we met 70 man personeel, maar van de 70 werkte er nog vier of vijf journalisten toen ik finaal ben doorgegaan,“ vertelt Verschelden. Het afbouwen van personeel, het niet op tijd kunnen betalen van salarissen - het was een mentaal en financieel drama.

“Daar was ik toch bij betrokken en dan werd op de duur gewoon echt ook teveel. We moeten daar ergens een einde aan maken want dat is niet houdbaar.“

w16: terug naar de essentie van de journalistiek ▶ 24:24

Uit de ashes van News Monkey ontstond w16, Verscheldens dagelijkse nieuwsbrief over de Wetstraat. “Voor mij de bevrijding van al het andere om te kunnen doen wat ik onafhankelijk artiest nu eigenlijk ben.“ Het is een nichemarkt voor politieke nerds die willen weten hoe het er achter de schermen aan toe gaat.

“In de nieuwsbrief staat er wie wordt de kabinetschef, wie wordt de woordvoerder. Dat zijn al info waar dat je echt iets aan hebt als je in die wereld zit.“ Het gaat over strategie, personeel, marketing - de keuken van de politiek die gewone media niet of nauwelijks belichten.

Het abonnementsmodel functioneert, al moet Verschelden toegeven dat hij profiteert van zijn netwerk en reputatie. “Journalistiek is op dat vlak ook wel opgeschoven dat een aantal van de journalisten hun eigen merk bijna geworden zijn.“

Burgerjournalistiek versus professionele journalistiek ▶ 15:33

De opkomst van influencers en tiktokers die nieuws brengen, ziet Verschelden niet als bedreiging maar als aanvulling. Hij haalt het voorbeeld aan van een Cypriotische tiktoker die verkozen werd tot Europees parlementslid en nu vanuit Georgia verkiezingsfraude blootlegt.

“Die kerel maakte daar een video over die ik toevallig te zien kreeg. En ik vond dat eigenlijk schitterend. Dat was echt goed gedaan, laagdrempelig maar de manier waarop dat hij dat allemaal vertelde was volgens mij super.“

Het verschil blijft echter bestaan: professionele journalisten hebben een perskaart, zijn onderworpen aan deontologische regels en kunnen voor de Raad voor de Journalistiek gedaagd worden. “Dat vind ik wel belangrijk. Want dat draait uiteindelijk rond credibiliteit.“

"Macht is iets gevaarlijks" ▶ 31:55

Twintig jaar politiek volgen heeft Verschelden geleerd dat macht mensen verandert. Niet per se door corruptie, maar door de status en de bubbel waarin toppolitici terechtkomen.

“Macht corrumpeert en dan bedoel ik niet letterlijk dat ge omgekocht wordt, maar macht verandert mensen. Er zijn heel weinig mensen die als premier die status aankunnen.“

Hij beschrijft hoe een premier plots in een andere wereld leeft: “Je komt in de 16, je krijgt een status die je daarvoor nooit gehad hebt. Je leeft in een bubbel, plots zit je bij Angela Merkel of Emmanuel Macron.“

Het tempo en de status koppelen politici los van de realiteit. Als ze dan terug naar de Kamer moeten om “onnozele vragen“ te beantwoorden, ontstaat er een disconnect met de normale gang van zaken.

Conner Rousseau als schoolvoorbeeld van politieke ontsporing ▶ 33:39

In zijn nieuwe boek “De val van België“ analyseert Verschelden verschillende voorbeelden van politieke ontsporing. Conner Rousseau vormt een klassiek geval van iemand die als een komeet omhoogschiet maar vervolgens ontspoort.

“Conner Rousseau kan je niet loszien van dat verhaal. Iemand die ontzettend snel omhoog geschoten is maar dan op een gegeven moment echt wel ontspoort.“

Rousseau deed het uitstekend voor zijn partij maar verloor zichzelf in macht, drank en gedrag op sociale media. “Politiek heeft de climb, de top en dan de fall. Dan kunnen ze ook nog altijd comeback doen,“ legt Verschelden uit. “Maar om een comeback te kunnen doen moet je aan introspectie kunnen doen en aan een soort zelfkritiek.“

Democratie als slechtste systeem, behalve alle andere ▶ 34:35

Ondanks alle cynisme blijft Verschelden geloven in de democratie, al citeert hij Churchill: “Democratie is eigenlijk het slechtste mogelijke systeem, alleen we hebben geen ander beter.“ Het alternatief is dictatuur.

Hij erkent dat democratische innovatie grotendeels uitbesteed wordt aan gesubsidieerde vzw's en niet echt leeft. “Vroeger was democratie een doel en nu is het echt een middel geworden dat we helemaal verkrachten met een bepaald doel.“

“Het menselijke falen speelt een grote rol. Interpersoonlijke relaties - klikt het tussen twee mensen in een regering of niet - dat is enorm bepalend.“

Die menselijke factor kan kleinzerig lijken, maar kan het land veel kosten als twee politici elkaar iets niet gunnen.

Het Noord-Europese versus Zuid-Europese bestuurssysteem ▶ 40:53

Een groot probleem in België is volgens Verschelden de clash tussen bestuurssystemen. “In België is er een clash tussen het Noord-Europees en het Zuid-Europees systeem. Een groot deel van de ambtenaren zijn eigenlijk politiek benoemd.“

Hij illustreert dit met het voorbeeld van het gevangeniswezen. Vincent Van Quickenborne wilde alle straffen onder drie jaar daadwerkelijk laten uitvoeren, wat leidde tot overbevolking in gevangenissen. Nu stelt de administrateur-generaal quota voor: als gevangenissen vol zijn, moeten veroordeelden thuisblijven.

“Wat zegt nu de administrateur-generaal van het gevangeniswezen? We gaan naar quota. Maar wie is die administrateur-generaal? De vroegere kabinetschef van Van Quickenborne.“

Dit illustreert hoe beleid wordt teruggedraaid door ambtenaren die zelf politiek benoemd zijn - een systeem dat volgens Verschelden ongezond is.

De begrotingscrisis die eraan komt ▶ 54:34

Eén van Verscheldens grootste frustraties is dat er zo weinig aandacht gaat naar de begroting. “Er zijn 15 journalisten in heel de Vlaamse journalistiek die bezig zijn met de begroting. Dat gaat over ons budget, onze centen, wat we gaan doen.“

De realiteit is hard: “We zitten nu met een begrotingsoefening die gigantisch moeilijk is. Je zal federaal moeten harde maatregelen nemen.“ België staat voor moeilijke keuzes, maar het consensus-model maakt radicale hervormingen bijna onmogelijk.

“We zijn de eerste generatie ten opzichte van onze ouders waar de vraag 'gaat het beter' al niet meer gegeven is. Onze kinderen zullen het financieel minder goed hebben dan wij.“

Waarom Europa zo ver van ons bed staat ▶ 1:00:41

De lage opkomst bij Europese verkiezingen verklaart Verschelden door het ontbreken van Europese media. “We hebben geen gemeenschappelijke Europese media. Je hebt één keer per jaar Eurovision waar je wat nationalisme voelt, maar er bestaat geen Europees gevoel.“

Media blijven nationaal of regionaal georganiseerd. In Vlaanderen focust de openbare omroep op de Vlaming, kranten zijn Vlaams, en aan de andere kant van de taalgrens speelt zich een heel andere mediawereld af. “Hetzelfde fenomeen in België, waarbij dat je eigenlijk ziet dat drijft voor een deel uit elkaar.“

Een rechtstreeks verkozen Europese president zou dit kunnen veranderen, maar Frankrijk en Duitsland hielden dit tegen. “Het gaat over macht. Een Europese president die rechtstreeks verkozen wordt, die zet ons in de schaduw,“ was de redenering van Angela Merkel en Nicolas Sarkozy.

Artificial Intelligence zal de Amerikaanse verkiezingen bepalen ▶ 39:11

Kijkend naar de toekomst ziet Verschelden AI als gamechanger in verkiezingen. “Ik ben 100% zeker dat AI die Amerikaanse verkiezing nu zal bepalen. Dat gaat over micromanagement van bepaalde triggers om kiezers te beïnvloeden.“

De evolutie is duidelijk: Obama gebruikte in 2012 data-analyse, in 2016 ging het over fake news en Russische chatbots, en in 2024 verwacht Verschelden dat AI de onderliggende technologie wordt die bepaalt wie wint.

Het meest pijnlijke verhaal uit "De val van België" ▶ 1:45:50

Als voorbeeld van de menselijke kant van politiek vertelt Verschelden over een gesprek dat zijn nieuwe boek afsluit. Alexander De Croo belt in de zomer van 2024 naar Bart De Wever en Georges-Louis Bouchez met een voorstel dat Verschelden “pijnlijk“ noemt.

“Alexander Croo belt Bart De Wever en Jos Renauld half smekend: benoem mij in de Europese Commissie. Als ik naar Europa ga, kan ik ervoor zorgen dat het premierschap naar MR komt.“

De Croo argumenteerde dat hij de meest geschikte kandidaat was voor Europa, en beloofde in ruil het premierschap voor zijn partij veilig te stellen. “Bart De Wever was er zelfs nog niet eens helemaal tegen, maar Georges heeft eens goed gelachen.“

"95% van de politiek weet ik niets van" ▶ 51:51

Verschelden blijft bescheiden over zijn kennis van het politieke bedrijf. “Ik ga ervanuit dat 95% van wat er gebeurt in politiek dat ik daar niets van weet.“ Er zijn moeilijke beslissingen, ingrepen en meetings op kabinetten die bewust niet naar buiten komen - en dat is ook een manier van beleid voeren.

Het politieke mediabeest moet gevoed worden, dus wordt vaak nieuws naar voren geschoven dat eigenlijk marginaal is. Hij herinnert zich een fiscaal hervormingsplan van meer dan 100 pagina's waarin één maatregel stond over snelheidsbeperkingen tot 100 km/u op autosnelwegen.

“Waar springt de media op en waar gaan ze twee dagen op door? 100 km per uur op de autosnelweg. Maar dat plan ging eigenlijk over miljarden transfers, over eigenlijk de essentie van ons financieel stelsel.“

Cynisme als coping mechanisme ▶ 30:35

Na twintig jaar politiek verslaan heeft Verschelden een coping mechanisme ontwikkeld. “In de generatie journalisten voor mij was alcoholisme vaak een probleem. In mijn generatie is dat een fles cynisme dat je opentrekt.“

“Dat is een manier om - want cynisme is vaak ook geleerd met humor - de harde realiteit van de journalistiek en de politiek aan te kunnen.“

Toch probeert hij dat cynisme te bestrijden door te blijven geloven dat politici niet per se doen wat ze doen omwille van de macht, maar omdat ze toch iets willen veranderen aan de maatschappij voor het goede. “Iedereen start met of meesten zullen wel starten met de juiste intentie. Dat is een premisse die je moet aanhouden.“

De luxe van vrije pers ▶ 38:19

Ondanks alle kritiek beseft Verschelden de waarde van het democratische systeem waarin hij werkt. Toen een premier ontevreden reageerde op zijn boek, erkende die politicus uiteindelijk: “Je doet wat dat je wilt. Ik bedoel, ik kan er niets aan doen.“

“Ik kan mijn job echt niet doen in landen zoals Noord-Korea of Cuba. We onderschatten in het westen welke luxe we hebben.“

Die kritische media, die burgerjournalistiek, de kracht van online platforms - het is allemaal een revolutie die de toegang tot informatie en de mogelijkheid om vocaal te zijn enorm heeft gedemocratiseerd.

Het einde van België binnen 100 jaar? ▶ 59:34

Verscheldens meest controversiële stelling is dat België binnen 100 jaar misschien niet meer zal bestaan. Niet uit nostalgie of romantiek, maar uit pure inefficiëntie. Het land slaagt er niet meer in om een beleid te voeren dat de burger tevreden houdt, terwijl het hele Westen relatief achteruit gaat ten opzichte van de rest van de wereld.

“Wij zouden wel eens een Singapore mogen doen misschien op een bepaald niveau,“ suggereert hij voorzichtig, al pleit hij niet voor autocratie. Het probleem is dat België gevangen zit in een web van Europese regels en consensus-structuren die radicale hervormingen blokkeren.

Als Trump president wordt, moet Europa zelf een antwoord formuleren op Russische agressie. “Hoe gaan we dat doen?“ vraagt Verschelden zich af. “Europeanen zijn ongelooflijk naïef eigenlijk als zij denken dat ze met allerlei maatregelen dat klimaatprobleem gaan kunnen oplossen terwijl in de rest van de wereld nog enorm veel CO2 uitgestoten wordt.“

---

In de Melkerij valt stilte als het gesprek zijn einde nadert. Wouter Verschelden, de man die twintig jaar lang de Wetstraat volgde, zeven premiers zag komen en gaan, en nu dagelijks de politieke keuken beschrijft voor wie het wil weten, blijft uiteindelijk optimist. Niet omdat de politiek zo goed functioneert, maar omdat het alternatief - dictatuur - zoveel slechter is.

Zijn verhaal illustreert de essentie van wat Discours predikt: dialoog, vertrouwen en de bereidheid om kennis van elkaar te nemen. Niet als doel, maar als middel om meer duidelijkheid te krijgen in een wereld die steeds complexer wordt. En als het niet lukt, hebben we tenminste iets geleerd - dat ons geluk niet afhankelijk hoeft te zijn van de staat waarin onze democratie verkeert.