Jonas Geirnaert: "Het probleem is dat in het parlement nooit iemand van mening verandert"

De rum chingetje glistert amber in het glas terwijl Jonas Geirnaert rustig achteroverkleunt in zijn zetel in De Melkerij, Brasschaat. De televisiemaker, scenarioschrijver en regisseur achter programma's als 'Neveneffecten', 'Basta' en 'De Dag' neemt een slok van de huiswiskey en grijnst. “Hij is wel ietsje beter dan Jack Daniels,“ oordeelt hij diplomatiek. Voor iemand die zijn carrière begon met het verzinnen van compleet fictieve onderzoeken om de media te foppen, past die voorzichtige waardering wel bij zijn karakter. Geirnaert is iemand die liever observeert dan oordeelt, liever nuanceert dan polariseert. Een eigenschap die hem in de huidige tijdsgeest soms tot nadenken stemt.

Waarom een 13-jarige jongen animatiefilm wilde studeren ▶ 3:07

Het verhaal begint op een sportkamp waar de 13-jarige Geirnaert iets ontdekte wat zijn hele leven zou veranderen. “Ik haat sporten, mijn ouders wisten dat, dus die zeiden van: stuur hem maar op sportkamp,“ lacht hij. Een van de monitoren daar studeerde animatiefilm in Brussel. “Ik viel compleet achterover want ik dacht dat alle animatiefilms in Japan en Amerika gemaakt waren. Ik had geen idee dat je dat bij ons kon studeren.“

“Ik had geen idee dat je dat bij ons kon studeren en sindsdien heeft dat zich in mijn kop genesteld van ja animatiefilm, ik wil dat ook doen.“

Samen met zijn neef verzond hij al sketches, maakten ze filmpjes met Lego-poppetjes, parodieën op Thunderbirds die ze 'De Blunder Birds' noemden. “We hebben ook samen het scenario geschreven voor het schooltoneel, de zesdejaarstoneelstuk in het middelbaar. Dat was zo'n dingetje waar dat wij naar school gingen.“

In Gent kwam hij terecht in de klas van Jelle De Beule, speelde improvisatietheater bij de Lunatics en ontwikkelde samen met zijn medestudenten het concept voor Neveneffecten. Na zijn studies solliciteerden ze bij Woestijnvis. “Tot onze verbazing hebben die ons daar een contract gegeven.“

“Vier snotneuzen vers van de schoolbanken die zomaar een programma voor Canvas mochten maken. Ik weet niet of het nu nog zo evident zou zijn maar achteraf gezien, ja, de timing was heel goed.“

Het vals persbericht dat de kranten haalde ▶ 14:14

Basta ontstond uit een impulsieve actie die perfect illustreert hoe makkelijk valse informatie zich verspreidt. “Het waren toen ook verkiezingen, federaal of gemeentelijk, ik weet het al niet meer. Koen en ik, we zaten met het idee van: we gaan een keer proberen een vals persbericht de wereld in te sturen.“

Ze bedachten een fictief onderzoeksbureau, maakten een website en verzonden een compleet verzonnen onderzoek. Het beweerde dat Belgen 50 seconden langer in het stemhokje hadden gestaan dan bij de vorige verkiezingen.

“We hebben een totaal bullshit onderzoek uit onze duim gezogen dat we met zijn allen 50 seconden langer in het stemhokje hadden gestaan dan bij de vorige verkiezingen.“

De reactie was schokkend. “Tot onze verbijstering stond dat 's anderendaags op verschillende websites en twee dagen later echt in de geschreven krant.“ Dit was nog voor het tijdperk van fact-checking. “We vonden dat wel fascinerend dat je zo makkelijk valse informatie in kwaliteitsmedia kon krijgen.“

“Tot onze verbijstering stond dat 's anderendaags op verschillende websites en twee dagen later echt in de geschreven krant. Dit was nog voor een tijd van fact checking.“

Die ene actie groeide uit tot een volledig programma waarin ze undercover gingen bij spelshows, bankfraude onderzochten en emissierechtenschandalen blootlegden.

"Er moet echt iets zijn dat mij enorm prikkelt" ▶ 11:26

Als scenarioschrijver heeft Geirnaert een duidelijk criterium voor projecten waar hij aan begint. “Er moet echt iets zijn dat mij enorm prikkelt. Anders begin ik er niet aan.“ Voor 'De Dag' was dat het concept van een verhaal verteld vanuit verschillende standpunten. “Dat is niet dat we het warme water hebben uitgevonden, er zijn al films gemaakt die zo'n soort vertelling hebben, ook een paar reeksen, maar hier bij ons was zoiets nog nooit geprobeerd.“

Het systeem van dubbele vertelling maakte cinematografisch veel mogelijk. “Klassiek voorbeeld: aflevering 1 eindigt met de flikken staan buiten aan die bank en ineens klinkt er een schot van binnen. Dus in aflevering 2 weet je al dat dat schot gaat komen, waardoor dat het eigenlijk nog spannender wordt.“

“Er moet echt iets zijn dat mij enorm prikkelt. Anders begin ik er niet aan.“

Maar Geirnaert kan niet zomaar elk willekeurig verhaal maken. “Ik zou zo niet kunnen zeggen van ja, ik ga een keer het verhaal vertellen van gewoon een buschauffeur die zijn vrouw verliest aan een ziekte. Dat kan iets fantastisch zijn maar ik kan dat niet maken omdat aan zo'n soort verhaal is er niets dat mij zo hard prikkelt dat ik dat per se moet maken.“

Waarom kunstenaars geen activisten hoeven te zijn ▶ 8:08

Hoewel Geirnaert zichzelf politiek geëngageerd noemt, zit dat engagement niet altijd expliciet in zijn werk. “Mensen vragen soms van ja, je bent toch een geëngageerde persoon, waarom zit dat niet altijd in uw werk?“ Het is een vraag waar hij over nagedacht heeft.

“Waarom kunnen dan niet twee aparte aspecten van uw leven zijn? Waarom moet je die per se mengen?“

“Waarom kunnen dan niet twee aparte aspecten van uw leven zijn? Waarom moet je die per se mengen?“

Zijn engagement uit zich op andere manieren. “Ik krijg vaak vragen van ja, kunnen een keer een tekening maken van Kabouter Wesley voor dit of dat. Dan zeg ik een bedrag maar dan stort ik dat bedrag aan een goed doel.“ De laatste jaren gaf hij veel aan projecten in Palestina. “Ik ben er enorm mee bezig met wat er daar aan het gebeuren is. Ik vind dat gruwelijk, dat laat mij niet los.“

Ook in zijn fictiereeksen zit engagement, maar subtieler. “Ook daar denk ik van eigenlijk, bijvoorbeeld de reeks waar ik nu aan bezig ben, dat gaat over twee zussen die vervreemd zijn van elkaar. Daar zit geen maatschappelijk thema in dat op de voorgrond staat, maar toch vertelt dat ook iets over het soort onvermogen van mensen om te communiceren.“

De crimineel die eigenlijk een goede gast is ▶ 16:40

Geirnaerts kijk op goed en kwaad werd gevormd door persoonlijke ervaring. Zijn moeder gaf les als logopediste in een basisschool en revalidatiecentrum, met kinderen uit kansarme milieus. Het gezin had een soort pleegbroer, even oud als Jonas, die thuis in een verschrikkelijke situatie zat.

“Die pleegbroer is dan geleidelijk aan ook op het slechte pad geraakt en heeft ook een aantal criminele feiten gepleegd. Maar ik ken die jongen, dat is echt een goede gast. Dat is een clevere gast, had hij in een andere omgeving grootgebracht geweest die zeker hoger onderwijs, wie weet zelfs universitaire studies kunnen doen.“

“Die heeft gewoon de pech gehad van in een verkeerde omgeving geboren te zijn. Als zo iemand dan feiten pleegt op latere leeftijd, dan moet je die feiten daarom niet goedkeuren, maar je mag nooit vergeten dat dat wel het product is van een opvoeding of opgroeien in heel slechte situaties.“

Deze ervaring vormde zijn visie op justitie. “We hebben zo de hardliners dat die zijn voor strenge gevangenisstraffen, maar als je dan weet dat er niemand beter uit de gevangenis komt dan dat je erin gaat, is dat eigenlijk geen logische manier van redeneren.“

“Als je dan weet dat er niemand beter uit de gevangenis komt dan dat je erin gaat, is dat eigenlijk geen logische manier van redeneren.“

In zijn fictiewerk probeert hij deze nuance te tonen. “Zelfs bij de criminelen waren wij heel menselijke figuren aan het neerzetten die deden wat dat ze deden om verschillende redenen en waar je ook empathie voor kunt voelen. Daar moet je geen sympathie voor voelen maar wel kunt daar empathie voor voelen.“

"Ik zou dat heel jammer vinden mochten mensen niet meer naar Willy's en Marjetten kijken" ▶ 20:00

De kwestie rond Bart De Pauw, met wie Geirnaert samenwerkte aan Willy's en Marjetten, illustreert de complexiteit van kunst versus kunstenaar. “We hebben samen Willy's en Marjetten gemaakt. Ik zou dat heel jammer vinden mochten mensen niet meer naar Willy's en Marjetten kijken omwille van wat er gebeurd is met Bart of wat Bart gedaan heeft.“

“Ik zou dat heel jammer vinden mochten mensen niet meer naar Willy's en Marjetten kijken omwille van wat er gebeurd is met Bart or wat Bart gedaan heeft.“

Het is een dilemma dat verder reikt. “Mogen we Michael Jackson nog op de radio draaien? Ik vind van wel. Die mens heeft echt ook vreselijke onvergeeflijke dingen gedaan, maar zijn muziek is wel zodanig goed dat... moeten we dat dan afvoeren? Dat is heel moeilijk.“

Geirnaert pleit voor nuance in een tijd die daar niet om vraagt. “Het klopt wel dat je het wel kunt los, niet helemaal lostrekken van de artiest die het dan gemaakt heeft, maar dat er ook niks mis mee is met Michael Jackson zijn muziek nog goed te vinden.“

"Voor elk complex probleem is er een oplossing die compleet verkeerd is" ▶ 22:24

In een gepolariseerde samenleving houdt Geirnaert vast aan complexiteit. Hij citeert een quote waarvan de oorsprong onduidelijk is: “Voor elk complex probleem is er een oplossing die heel eenvoudig, rechtlijnig, heel simpel uit te leggen en compleet verkeerd is.“

“Voor elk complex probleem is er een oplossing die heel eenvoudig, rechtlijnig, heel simpel uit te leggen en compleet verkeerd is.“

“Mensen die met simplistische oplossingen naar complexe problemen kijken... Het is nooit simpel. Het is altijd complex. Mocht het simpel zijn, zouden oplossingen ook veel makkelijker toegepast worden.“

Deze filosofie botst met de huidige tijdsgeest. “We hebben nood aan zwartwit denken maar eigenlijk is het leven grijs, en dat valt mij gewoon op. Dat is ook eigenlijk polarisering, en ik word daar niet per se super gelukkig van.“

Hoe valse informatie sneller gaat dan de waarheid ▶ 25:29

Geirnaert, die zelf valse informatie de wereld in stuurde, ziet hoe het internet de medialandschap veranderde. “Toen dat het internet zijn intrede deed dacht iedereen van: nu gaat iedereen altijd toegang hebben tot informatie, dus het gaat niet meer zo zijn dat de eigenaars van de kranten voor het zeggen zijn.“

Het tegendeel gebeurde. “Wat blijkt nu dat onwaarheden zich nog makkelijker verspreiden dan waarheden. Dat is uiteindelijk logisch want geruchten hebben de mensen altijd al geboeid.“

“Wat blijkt nu dat onwaarheden zich nog makkelijker verspreiden dan waarheden. Dat is uiteindelijk logisch want geruchten hebben de mensen altijd al geboeid.“

Hij worstelt met het detecteren van waarheid. “Ik vind het soms heel moeilijk om de waarheid te kunnen detecteren want afhankelijk van het kanaal of afhankelijk van de input krijg je heel andere berichten.“

“Ik vind het soms heel moeilijk om de waarheid te kunnen detecteren want afhankelijk van het kanaal of afhankelijk van de input krijg je heel andere berichten.“

Boris: waarom dood en humor perfect samengaan ▶ 26:54

Het programma Boris, waarin Geirnaert met Jerom Lejeune en Boky een roadtrip door Canada maakte om de overleden broer van Jerom te eren, toont hoe entertainment en diepgang samengaan. “Jerom heeft zijn broer verloren in 1997 op jonge leeftijd aan kanker. Bij Jerom is het idee ontstaan van: hij was nog eens op die kamer van die broer en hij zag daar een grote vlag van Canada.“

“Hij zag daar een grote vlag van Canada en toen wist Jerom van ja, dat is juist, die wou eigenlijk nog eens naar Canada gaan maar dat is nooit gelukt omdat hij overleden is.“

Het programma combineerde onozele momenten met emotionele diepgang. “De ene minuut waren wij nog iets onnozel aan het doen, de volgende scène zitten wij rond een kampvuur herinneringen aan het ophalen, maar het voelt niet aan als een heel zwaar programma.“

“De ene minuut waren wij nog iets onnozel aan het doen, de volgende scène zitten wij rond een kampvuur herinneringen aan het ophalen, maar het voelt niet aan als een heel zwaar programma.“

De reacties waren overweldigend. “Jerom is echt bedolven onder de reacties van mensen die ook iemand verloren hebben en nooit afscheid hebben kunnen nemen of dat verlies nooit hebben kunnen verwerken.“

Waarom hij voor PvdA stemt ▶ 33:29

Politiek zit Geirnaert niet op de vlakte, ondanks zijn nuancering elders. “Ik heb lang niet over politiek gebabbeld maar ja, het is wel mijn overtuiging nog altijd dat we de manier waarop onze economie georganiseerd is moeten in vraag stellen.“

Hij ondersteunde PvdA in een open brief, iets waar hij over twijfelde. “Ik heb wel getwijfeld voor die stemoproep ook omdat ik mij de laatste jaren nogal wat meer op de vlakte hield politiek.“

“Ik heb lang niet over politiek gebabbeld maar ja, het is wel mijn overtuiging nog altijd dat we de manier waarop onze economie georganiseerd is moeten in vraag stellen.“

De partij is volgens hem geëvolueerd. “20 jaar geleden was die partij veel dogmatischer, die was toen ook dingen aan het verdedigen dat ze eigenlijk niet zouden mogen verdedigen. Ondertussen is die partij gelukkig veel gemoderniseerd.“

“20 jaar geleden was die partij veel dogmatischer, die was toen ook dingen aan het verdedigen dat ze eigenlijk niet zouden mogen verdedigen. Ondertussen is die partij gelukkig veel gemoderniseerd.“

Waarom Vlaams Belang anders ligt dan PvdA ▶ 35:45

Over normalisering van alle partijen heeft Geirnaert een genuanceerd standpunt, maar bij Vlaams Belang trekt hij een duidelijke lijn. “Ik heb gewoon een groot moreel probleem met Vlaams Belang. Het is een partij die verdeeldheid zaait en er zijn nog zo'n partijen te noemen. Vroeg of laat eindigt dat in geweld.“

“Ik heb gewoon een groot moreel probleem met Vlaams Belang. Het is een partij die verdeeldheid zaait en er zijn nog zo'n partijen te noemen. Vroeg of laat eindigt dat in geweld.“

Hij zou wel met hen aan tafel kunnen zitten. “Ik denk dat ik perfect met iemand van het Vlaams Belang aan een tafel zou kunnen zitten en een discussie hebben. We gaan het oneens zijn met elkaar maar ik denk dat ik daar een beschaafde discussie mee zou kunnen hebben.“

Het verschil met PvdA ziet hij in de kern. “Een partij die probeert mensen tegen elkaar op te zetten... Ik vind partijen die mensen proberen te verbinden, die kijken naar wat maakt ons mens, hoe kunnen we de zwaksten in de maatschappij beschermen, die hebben mijn aandacht.“

Het parlement waar nooit iemand van mening verandert ▶ 44:46

Geirnaerts grootste frustratie met het politieke systeem gaat over de rigiditeit ervan. Een verhaal illustreert dit perfect: hij had een gesprek met iemand die een nieuwe politieke beweging wilde starten, niet vanuit een ideologie.

“Het probleem is in het parlement verandert nooit iemand van mening. Er komt een thema op tafel, die partij denkt dat erover, die partij dat, maar het is niet omdat uw partij in het parlement een uitleg doet dat mijn partij plots gaat zeggen van potverdikke ja, we hadden zo niet bekeken maar dat is een goed idee.“

“Het probleem is in het parlement verandert nooit iemand van mening. Er komt een thema op tafel, die partij denkt dat erover, die partij dat, maar het is niet omdat uw partij in het parlement een uitleg doet dat mijn partij plots gaat zeggen van potverdikke ja, we hadden zo niet bekeken maar dat is een goed idee.“

Het alternatief zou een kleine partij kunnen zijn die zegt: “Wij weten nog niet hoe we gaan stemmen, dus overtuig ons.“ Dan krijg je echt democratisch debat.

“Die partij op voorhand zegt van wij weten nog niet hoe we gaan stemmen dus overtuig ons, dan gaat het echt een democratisch debat krijgen.“

Waarom kunnen we niet gewoon 30 bolletjes invullen? ▶ 41:01

Geirnaerts gedachte-experiment over thematisch stemmen in plaats van op partijen spreekt tot de verbeelding. “Het zou zo interessant zijn, al is het een experiment, dat we in plaats dat we stoppen met op partij te stemmen, gewoon 30 thema's naar boven halen en daar proberen een vraag rond te creëren.“

“Waarom kunnen we op dit moment niet gewoon eventjes 30 bolletjes invullen? Waarom kunnen we de complexiteit van alles niet eventjes laten weergeven op de kiesbrief?“

Het zou tot verrassingen leiden. “Ik denk dat je toch op een aantal thema's echt aardverschuivingen zou hebben omdat je nu vastzit aan zeven ideologieën die ineens al die thema's behandelen. Goede ideeën, slechte ideeën.“

Hij stelt zich voor dat mensen ontdekken dat ze het eens zijn met mensen waar ze tegenover dachten te staan. “Dan gaan we ineens merken dat we mensen hebben waar dat we nu denken tegenover te staan maar ineens: wij komen keihard gelijk op deze thema's maar niet op die.“

“Ik denk dat we terug meer over thema's moeten hebben en mensen niet labelen omdat ze één thema een bepaalde richting kiezen.“

Het Herman Brusselmans-moment dat alles voorspelbaar maakte ▶ 49:05

De mediastorm rond Herman Brusselmans' column in Humo illustreerde voor Geirnaert hoe voorspelbaar onze verontwaardigingscyclus geworden is. “Vanaf dag één wist ik van: oké, vandaag gaat er dit gebeuren, morgen gaan ze die aan het woord laten, een dag nadien gaat er een klacht worden ingediend. Dat is zo'n typisch patroon dat je kunt voorspellen.“

Het deprimerende was de oppervlakkigheid. “Herman Brusselmans heel hard had veroordeeld eerst maar had dan eigenlijk ook de column niet gelezen. Dat zou echt zo de samenleving moeten zijn.“

“Herman Brusselmans heel hard had veroordeeld eerst maar had dan eigenlijk ook de column niet gelezen. Dat zou echt zo de samenleving moeten zijn.“

Gelukkig was er ook een positief moment. “Er was een professor die Herman Brusselmans keihard had veroordeeld eerst, maar pas nadat hij hem gelezen had zei van: dat is helemaal geen antisemiet. Dan heeft hij Herman Brusselmans bij hem thuis uitgenodigd en die hebben gebabbeld.“

De publieke schandpaal van vandaag ▶ 52:00

Geirnaert maakt zich zorgen over cancel culture en de impact ervan. “Mensen beseffen volgens mij niet wat voor schade dat aan een individu of een persoon kan teweegbrengen. De publieke cancelschandpaal, dat is eigenlijk fysieke pijn versus mentale pijn maar dat is even groot.“

“Mensen beseffen volgens mij niet wat voor schade dat aan een individu of een persoon kan teweegbrengen. De publieke cancelschandpaal, dat is eigenlijk fysieke pijn versus mentale pijn maar dat is even groot.“

Hij roept op tot meer reflectie. “Mensen mogen soms twee keer nadenken voordat ze reageren of in de mond vallen.“

Waarom De Slimste Mens hem nog altijd stress geeft ▶ 57:32

Als jurylid in De Slimste Mens der Wereld heeft Geirnaert nog altijd zenuwen. “Ik heb altijd stress als ik dat moet doen. Ik doe dat nu al 10, 15 jaar, I don't know hoe lang. Ik ben veel liever kandidaat.“

“Ik heb altijd stress als ik dat moet doen. Ik doe dat nu al 10, 15 jaar, I don't know hoe lang. Ik ben veel liever kandidaat.“

De reden is simpel. “Als je in de jury zit is het wel de bedoeling dat je mensen aan het lachen brengt en dat is pretty obvious of dat lukt of niet.“ Het programma is deels gescripteerd. “Je krijgt ook de vragen op voorhand dus je kunt al een mop erover verzinnen.“

Het Cannes-verhaal dat alles bewijst ▶ 54:56

Geirnaerts eindwerk aan de filmschool, 'Flatlife', won in 2004 de juryprijs in Cannes. Het was een 10 minuten durende animatiefilm in één shot: een doorsnede van een appartementsgebouw met vier bewoners die elkaar onbewust beïnvloeden.

“Zonder dat ze het weten beïnvloeden die personages elkaar. 10 minuten lang probeer je dat te volgen en dat won de juryprijs in Cannes.“

“Zonder dat ze het weten beïnvloeden die personages elkaar. 10 minuten lang probeer je dat te volgen en dat won de juryprijs in Cannes.“

Het bevestigde zijn gevoel dat hij op de juiste weg zat. “Wat ik als 13-jarige zo wilde - animatiefilm gaan maken - en 8 jaar later sta ik in Cannes met een prijs.“ Maar het toonde ook zijn filosofie: werk binnen je beperkingen.

“Ze hebben mij gedelibereerd voor alles wat met tekenen te maken had, dus dat is niet dat dat virtuoos is getekend. Maar uit uw eigen beperkingen kennen en daarmee aan de slag gaan en proberen iets zo goed mogelijk te maken, dat is wat ik nu nog altijd aan het doen ben.“

“Uit uw eigen beperkingen kennen en daarmee aan de slag gaan en proberen iets zo goed mogelijk te maken. Dat is wat ik nu nog altijd aan het doen ben.“

Epiloog

In een tijd van schreeuwende stelligheden en snelle oordelen blijft Jonas Geirnaert vasthouden aan nuance. Zijn verhalen - of ze nu gaan over criminelen met een verleden, zussen die elkaar terugvinden, of een rit door Canada ter nagedachtenis aan een overleden broer - zoeken de menselijkheid achter de oppervlakte. Ze stellen geen simpele vragen en geven zeker geen simpele antwoorden.

Terwijl de rum op raakt in De Melkerij, valt het op hoe Geirnaert zelf het bewijs is van wat Discours wil zijn: iemand die bereid is te luisteren, te twijfelen, van gedachten te veranderen. Zijn volgende reeks, 'How to Kill Your Sister', komt volgend jaar uit. De titel klinkt donker, maar wie Geirnaert kent weet dat het waarschijnlijk vooral over communiceren gaat. Over mensen die moeite hebben met praten maar het uiteindelijk toch proberen.

In een parlement waar nooit iemand van mening verandert, blijft hij geloven in het gesprek.