De econoom die zegt dat de overheid van uw 100 euro meer dan 50 euro afpakt en zich daarover een moreel oordeel vormt

In de Melkerij in Brasschaat schuift Peter De Keyzer aan met een whisky binnen handbereik. Het is bijna 18 uur, eind maart 2023, en de econoom maakt geen omtrekkende bewegingen. Nog voor de hosts hun eerste vraag stellen, ligt zijn diagnose op tafel.

“De overheid heeft meer dan 50 procent van wat er in het land verdiend wordt. Dat afgerond, dat vind ik pittig. Het is niet alleen pittig, het is bijna onethisch. Want dat betekent eigenlijk dat van de 100 euro die gij verdient, de overheid zich het recht toe-eigent om over meer dan de helft te beslissen wat ermee gebeurt.“

De Keyzer is geen onbekende in het Belgische publieke debat. Hij was jarenlang hoofdeconoom bij financiële instellingen, schreef tien jaar lang om de twee weken een column in De Tijd, publiceerde de boeken Groei maakt gelukkig en 5 minuten ambitie, en richtte een strategisch communicatiebureau op dat bedrijven helpt met alles tussen public affairs, crisiscommunicatie en mediatraining. Hij is in andere woorden een man die vrijwillig in de marges van macht heeft leren werken, en daar een uitgesproken mening aan over heeft gehouden.

"Van die 100 euro mag de overheid de helft besteden, dat is bijna onethisch" ▶ 0:00

Dat de Belgische overheid meer dan de helft van het bbp opslokt is geen brandnieuw cijfer. De manier waarop De Keyzer dat brandmerkt wel. Voor hem is het niet zomaar een fiscale parameter, het is een vraagstuk van morele ruimte. Wie de helft van uw inkomen herverdeelt, zegt eigenlijk dat hij beter weet wat goed voor u is. “Noem mij eens een sector waar de overheid niet in zit of het niet voor het zeggen heeft.“ Hij geeft het antwoord zelf: heel weinig.

De Keyzer wijst niet naar de armste hoek van de bevolking om te zeggen waar het geld blijft hangen. Zijn analyse is structureel. De evenwichten in dit land, vakbonden tegen werkgevers, groep van tien, noord tegen zuid, katholiek tegen vrijzinnig, Franstalig tegen Nederlandstalig, hebben een kluwen opgeleverd waaruit niemand nog wegraakt. “De complexiteit van heel het landschap is eigenlijk de oorzaak van onze stilstand.“

Waarom 5 minuten politieke moed niet volstaat zonder 5 minuten ambitie ▶ 3:28

De titel van zijn columnbundel verwijst naar Yves Leterme, die ooit beweerde dat 5 minuten politieke moed volstond om Brussel-Halle-Vilvoorde te splitsen. De Keyzer pikte het cijfer op en zette er ambitie naast.

“5 minuten ambitie is eigenlijk wat we nodig hebben om door te pakken en een succesvol land te zijn.“

Wat hem opviel toen hij zijn columns in een boek bundelde, was niet zozeer hoe scherp hij ooit had geschreven, wel hoe pijnlijk actueel zijn analyses van acht of negen jaar geleden vandaag nog blijven. Migratie. Onderwijs. Begroting. De arbeidsmarkt waarop te weinig mensen werken. Hetzelfde verhaal, een decennium later.

“Politiek in België is een soort zerosumgame. Het is altijd ten koste van de andere. Als ik win, verliest de andere en omgekeerd. Maar gezamenlijk een punt op de horizon uitkiezen, van kijk daar gaan we naartoe, we willen binnen 10 jaar één van de top drie landen in Europa zijn, dat doen we niet.“

Waarom een bankeconoom plots ondernemer werd ▶ 5:37

De Keyzer maakt geen geheim van het feit dat hij meermaals werd gevraagd voor de politiek, voor lijsttrekkerschap of een verkiesbare plaats in een parlement. Hij heeft telkens nee gezegd. De motivatie is niet bitter, ze is pragmatisch.

“Ik geloof dat ik buiten de politiek misschien meer kan veranderen, als ik bedrijven kan helpen om te laten zien welke toekomst ze met technologie kunnen maken.“

Met Growth Inc, het strategische communicatiebureau dat hij oprichtte, helpt hij klanten met alles tussen persrelaties, crisiscommunicatie, reputatiemanagement, mediatraining en lobbying. Hij is, in zijn eigen woorden, een hoofdeconoom die vooral communiceert. Twitteren, blogs schrijven, opiniestukken, speeches, debatten leiden. Hij ontdekte gaandeweg dat zijn passie eerder bij groei en ondernemerschap lag dan bij rentevoorspellingen, en dat hij dat verhaal slecht kon brengen vanop een bankloonstrook.

Lobbying is volgens De Keyzer geen vies woord, ook al hangt er door het Qatargate-schandaal een zweem rond. Het is in essentie public affairs, en het draait niet om enveloppen in achterkamertjes. “Zo was het misschien een halve eeuw geleden, maar dat is alles behalve wat het is. Het is gewoon slim communiceren.“ Bedrijven met een nieuw product of een groene fabriek moeten niet enkel het grote publiek bereiken, ze moeten ook in gesprek gaan met buurtcomités, vakbonden, gouverneurs, burgemeesters, schepenen, activisten. Sommigen noemen het corporate diplomacy. De Keyzer noemt het werk.

Het politieke populisme dat te traag denkt en te snel roept ▶ 7:49

Wanneer hij de huidige Belgische politiek in een paar zinnen samenvat, klinkt het ontnuchterend.

“In plaats van op lange termijn een plan te maken en iedereen mee te krijgen, zijn we vooral aan het vechten over wat er vandaag aan de hand is. Het is een populariteitscontest geworden.“

Veel burgers haken af. “Ik weet niet meer waarvoor ik moet stemmen,“ hoort hij vaak. Hij vindt dat een verlies. Politiek zou de plek moeten zijn waar lange termijn dromen worden geformuleerd, waar de bevolking achter een richting kan gaan staan. In plaats daarvan ziet hij dagelijks management van een vergaderzaal, geen visie. En de complexe Belgische evenwichten verhinderen elke ontsnapping.

De huidige uitdagingen rijgen zich aaneen: migratie, deglobalisering met de rivaliteit tussen de Verenigde Staten en China, een groei die structureel trager wordt, een klimaatuitdaging waaraan geen land zich kan onttrekken. Geen enkele daarvan los je op met campagne-uitspraken.

Skin in the game als sleutel tot ondernemerschap ▶ 13:52

Wanneer hij zijn passie voor ondernemerschap probeert uit te leggen, valt het woord skin in the game.

“Word ondernemer en geef uzelf 300 dagen verlof per jaar. Maar dan kun je ook zelf de consequenties daarvan dragen. Echte vrijheid is zelf je beslissingen nemen, zelf je keuzes maken, maar ook de gevolgen dragen van je eigen keuze.“

De ironie van zijn vroegere dubbelrol verzwijgt hij niet. Een bankeconoom op een podium die ondernemers oproept om ondernemer te worden, klinkt vals. Daarom richtte hij Growth Inc op. Skin in the game is geen bumper sticker bij hem, het is de doos waaruit hij elke dag eet. Hij vindt het de leukste kant van het ondernemen, ook als het pijn doet.

In de huidige Belgische arbeidsmarkt ziet hij vooral het tegenovergestelde: rechten zonder bijbehorende plichten. “Iedereen heeft inderdaad heel veel rechten, maar de plichten die ermee samenhangen, willen ze niet nakomen.“ Voor hem is verantwoordelijkheid opnemen het ontbrekende ingrediënt.

Waarom inactiviteit financieel nog altijd Loont ▶ 16:02

De Keyzer hangt zijn ambitie aan een cijfer. Hij heeft het over de 80 procent club, de Europese landen die met meer dan acht op de tien volwassenen aan het werk zijn. Vlaanderen, zegt hij, zit op 76 procent. Brussel op 61. Wallonië op 62.

“Het probleem in België is dat er heel weinig mensen werken, en wie werkt, betaalt heel veel belastingen. Die belastingen dienen heel vaak om de inactiviteit van anderen te betalen.“

Hij verwijst naar de welbekende val: wie tussen 2.000 en 3.000 euro netto verdient, doet het soms financieel slechter dan iemand die thuisblijft met een uitkering, sociaal tarief voor elektriciteit, internet, telefonie, goedkoper openbaar vervoer. Werken straft, in zijn analyse, eerder dan dat het loont.

“Ronald Reagan heeft ooit gezegd: the best social program is a job.“

De Keyzer maakt het concreet. Hij wil een ladder van sociale promotie waarvan de onderste sport zo laag mogelijk ligt. Een ongeschoolde asielzoeker zou volgens hem een straatvegersjob moeten kunnen aanvaarden, zelfs als die slecht betaalt, zolang er een reëel uitzicht is dat zijn kind ingenieur wordt. “Sociale mobiliteit is veel te beperkt vandaag. Daar heb ik een probleem mee.“

De Quick als onbekende universiteit van het leven ▶ 19:46

De ladder is voor hem geen abstractie. Hij heeft hem zelf beklommen.

“In mijn jeugd heb ik in de Quick gewerkt, twintig uur per week. Ik heb daar gezien dat mensen die echt overal uit de boot vielen, op hun zestien gestopt waren met school, daar binnenkwamen en toch leerden om voor een baas te werken, in de kassa, tijd komen, werkschema's aanpassen, klantvriendelijkheid. En die na een jaar of twee ergens anders naartoe konden, en zo zelf doorgroeiden.“

De waarde van het geld leerde hij ook daar. “Als je het krijgt, dan denk je over die nieuwe sneakers maar één keer na. Als je weet hoeveel uren je ervoor moet werken, denk je twee keer na.“ Het is geen morele preek bij hem, het is herinnering. En het verklaart waarom hij zijn moeder dankbaar is dat ze hem in dat schakeljaar onverbiddelijk de deur uitstuurde.

"Eén centimeter sneeuw en de overheid roept ons binnen" ▶ 21:01

In de week voor de opname zat het hele land thuis bij een paar centimeter sneeuw. De Keyzer ziet daarin een teken aan de wand.

“Een centimeter sneeuw valt en je krijgt 's morgens van de overheid: blijf thuis. Dat is een soort wens voor een risicoloze maatschappij. Dan creëer je een soort kasplantjes die nergens meer tegen kunnen.“

Voor hem is weerbaarheid niet alleen een militair begrip, het is een culturele houding. Wie elk risico voor de burger wil afdekken, krijgt op termijn een bevolking die geen risico's meer durft nemen, geen ondernemerschap meer wenst, geen mobiliteit meer kent. Het sociale contract verschuift van zelf doen naar laten doen.

Hij verwijst naar een peiling waarin drie op de vier werkende Belgen zegt voorstander te zijn van een werkloosheidsuitkering die in tijd beperkt is. Niet omdat ze de uitkering hatelijk vinden, maar omdat ze de scheve verhouding tussen wie betaalt en wie geniet voelen.

Tesla en Musk hebben meer voor het klimaat gedaan dan tien jaar beleidsdebat ▶ 24:27

Waar zit volgens De Keyzer dan wel hoop? Niet bij parlementen. Wel bij ondernemers.

“Elon Musk heeft meer gedaan voor de elektrificatie van auto's en een groene planeet dan heel veel beleidsvoorstellen waar we langzamerhand mee bezig zijn.“

Hij weet dat de hosts daar bedenkingen bij hebben. Ze duwen terug. Musk is niet alleen visionair, hij is ook een figuur met meerdere gezichten en een grillig publiek imago. De Keyzer erkent dat. Maar zijn punt blijft staan. Het is niet de overheid die de elektrische wagen heeft uitgevonden, het is een entrepreneur die de hele autosector in een bocht heeft gedwongen, gelach en spot inbegrepen.

Hij voegt er een Belgisch voorbeeld aan toe dat verrast.

“Tien jaar geleden was de gemiddelde bedrijfswagen vervuilender dan de gemiddelde particuliere wagen. Vandaag is dat net omgekeerd. De oorzaak: fiscaliteit.“

De overheid kan dus wel degelijk een rol spelen, maar ze werkt het best als versterker van wat bedrijven al doen, niet als initiator van een revolutie die niemand vraagt.

Een vrijer model in plaats van een meer paternalistisch model ▶ 27:28

Wanneer de hosts hem vragen welk economisch model hij dan voor zich ziet, weigert De Keyzer het etiket kapitalistisch. Hij vindt vrijer beter passen.

“Ik sta voor burgers die meer initiatief nemen.“

Zijn voorbeeld van Growth Inc zelf is sprekend. Het bureau weigert principieel om gebruik te maken van subsidieregelingen zoals KMO-portefeuille, omdat hij ziet dat minder succesvolle communicatiekantoren daardoor onder de prijs kunnen concurreren met geld dat hij zelf via belastingen heeft afgedragen.

“Wij betalen belastingen, en die worden gebruikt om subsidies te geven waardoor iemand anders onder onze prijs kan concurreren. Dat is een vorm van concurrentievervalsing.“

De 500.000 euro subsidie voor een chocolademuseum ▶ 29:10

Hij gooit er een anekdote uit die zijn punt direct landt.

“De Smet, geloof ik, heeft een subsidie van 500.000 euro gegeven aan een bedrijf dat een chocolademuseum wilde bouwen naast hun chocoladefabriek. Als dat bedrijf dat een goed idee vindt, dan moeten ze dat vooral doen, maar ik moet daar niet voor mee betalen.“

Hij wil de KMO-portefeuille schrappen. Geen kortingen meer voor opleidingen tot helikopterpiloot of hamsterfluisteraar. Mensen moeten zelf bepalen wat ze de moeite vinden. Dat is volgens hem niet hard, het is helder. Wie subsidies zaait, oogst ondernemers die een bureaucratisch dossier indienen in plaats van een product bouwen.

Zijn alternatief is een vereenvoudigde fiscaliteit. Minder uitzonderingen, minder aftrekken, een uniformer btw-stelsel. “Zorg ervoor dat werken meer Loont dan niet werken. Zorg ervoor dat ondernemen Loont, dat werken Loont, en dat inactiviteit eigenlijk geen optie is die je zou willen.“

De vegetarische Porschebestuurder versus de fietsende vleeseter ▶ 31:49

In klimaatbeleid past hij dezelfde logica toe. De overheid moet een prijskaartje aan CO2 hangen en mensen daarna laten kiezen, in plaats van levensstijlen voor te schrijven.

“De vegetarische Porschebestuurder heeft een lagere CO2-voetafdruk dan de fietsende vleeseter. Alleen wordt die fietser vandaag bejubeld, terwijl die Porschebestuurder, zelfs als hij vegetariër is, met de nek wordt aangekeken.“

Geef iedereen een CO2-budget, of laat iedereen voor zijn voetafdruk betalen, en het probleem corrigeert zichzelf via beslissingen aan de keukentafel. “Maak het gewoon eenvoudiger voor mensen om de keuze daar te maken.“

De econoom in hem komt boven met de tragedy of the commons. Op de middeleeuwse meent kon iedereen zijn schapen laten grazen, met als gevolg dat het slechtst onderhouden stuk grond van het dorp altijd de gemeenschappelijke wei was. Twee oplossingen: ofwel privatiseren ofwel reguleren. Voor CO2 betekent dat heffingen, emissiehandel of visserijrechten. Externaliteiten regelen, niet leefstijlen voorschrijven.

"Wie rijk is, kijkt naar beneden" en het gevaar van het Belgische conservatisme ▶ 43:05

De Keyzer schetst de Belgische verlamming met een opvallende formule.

“Wie arm is, die kijkt naar boven en is ambitieus. Wie rijk is, kijkt naar beneden en ziet dat hij terug naar daar zou kunnen.“

België behoort tot de rijkste landen ter wereld, met een lage ongelijkheid, gratis onderwijs en een sterk vangnet. Net daarom hervormt het zo moeilijk: er valt vooral te verliezen. Hij verwijst naar een Pew-peiling waarin 9 procent van de Fransen denkt dat hun kinderen het beter zullen hebben. “Een soort apocalyptisch idee.“ In Frankrijk en België leeft het gevoel dat de taart niet meer groeit, en dat elk extra stukje voor de ene een verlies voor de andere is.

Hij neemt de cyclus van Ray Dalio over, hard times create strong men, strong men create good times, good times create weak men, weak men create bad times. Voor De Keyzer zit Europa in de tranchee van de weak men, opgegroeid in welvaart en niet meer gewend om te buigen.

China van de middeleeuwen naar onze jaren vijftig in één generatie ▶ 42:13

De contrastvergelijking met China maakt de Belgische luxe pijnlijk concreet.

“China heeft op één generatie tijd 500 miljoen mensen uit absolute middeleeuwse armoede gehaald naar eigenlijk onze jaren 50 qua levensstandaard. Dat is ongezien. Het optimisme daar is veel groter dan hier.“

Waar elke verbetering door de Chinese middenklasse als winst wordt ervaren, ervaart de Belgische middenklasse elke aanpassing als verlies. “Wij zijn rijk, we kunnen alleen maar verliezen. De status quo is op dat moment te verkiezen.“

Welke pijn kies je: nu hervormen of straks geforceerd worden ▶ 46:58

Verandering komt sowieso. Daar is De Keyzer formeel in.

“Heel veel mensen beseffen niet genoeg dat het sowieso pijn gaat doen. Het is gewoon kiezen voor welke pijn. De pijn die jezelf oplegt om het beter te maken, of de pijn die je overkomt omdat je geweigerd hebt om iets te doen.“

Hij illustreert het met de Belgische geschiedenis. In de jaren tachtig devalueerde de regering Martens onder druk van Duitsland en het IMF de Belgische frank, met een loonstop van 15 procent. In de jaren negentig saneerde Dehaene zich naar de euro met belastingverhogingen en uitgavenbeperkingen. Twee keer kwam de externe omstandigheid, niet de interne ambitie, ons redden.

Vandaag stapelen de externaliteiten zich op. Defensie moet weer omhoog na decennia van ontwapening. Er is oorlog op het Europese continent. De inflatie steeg fors. Vrije handel met China verschuift naar geopolitieke voorzichtigheid. “De noodzaak om iets te doen, komt heel dichtbij.“

Een muntunie zonder politieke unie heeft een gebroken motor ▶ 50:01

Wanneer de hosts hem vragen of de euro de komende 200 jaar overleeft, weigert hij garanties.

“In het verleden is er nog nooit een muntunie geweest die niet tegelijkertijd een politieke unie was.“

Duitsland en Amerika kregen pas één munt nadat ze één land waren geworden. Europa probeert het omgekeerd: een gedeelde wisselkoers zonder een gedeelde regering, zonder Europees ministerie van financiën, zonder gezamenlijke begroting. “Een Half Way House.“

De eurozonecrisis dwong stappen vooruit, maar die zijn nog onvoldoende. “Vroeg of laat moet het gevoel Fransman te zijn vervangen worden door het gevoel Europeaan te zijn,“ anders blijft de munt structureel kwetsbaar.

De Griekenlandcrisis als waarschuwing voor Belgisch zelfbedrog ▶ 52:49

Griekenland diende als testcase. Banken weigerden de Griekse staat verder te lenen, en zonder krediet kun je een land niet meer financieren. Vier jaar duurde het voor de zaak gestabiliseerd was. Het ging niet zonder Duitse banken die Mercedes-leningen hadden uitgeschreven en die plots hun papier moesten afschrijven, en zonder Griekse pensioenen die werden gekortwiekt.

Maar Europa leerde wel snel. “Bij de migratiecrisis in 2015 hadden we op vier maanden een eerste antwoord. Bij de oorlog in Oekraïne kregen we op vier dagen de facto een akkoord over sancties.“ Crises versnellen Europese integratie. De Keyzer ziet die patronen al jaren komen.

Geen jobzekerheid, wel werkzekerheid ▶ 59:19

Voor de individuele werknemer keert hetzelfde principe terug. De jobzekerheid waar twee generaties vakbondsleden voor hebben gevochten, is in een dynamische arbeidsmarkt onhaalbaar geworden. In de plaats moet werkzekerheid komen.

“Een maatschappij waarin je geen jobzekerheid hebt, maar wel werkzekerheid omdat je constant goed opgeleid wordt, omdat er constant nieuwe jobs zijn waarmee geëxperimenteerd wordt, dat is eigenlijk waar we naartoe moeten.“

Hij maakt de vergelijking met een aankomst op Schiphol of Amsterdam Centraal versus Brussel Centraal. “Het dynamisme dat je daar ziet, de winkels, de delivery services, een Starbucks, dat soort businessmodellen, dat hebben we hier ook nodig. Het idee dat je zegt: als ik nergens anders werk vind, vind ik wel iets daar.“

De vergelijking irriteert misschien wie aan een Belgisch station zelden honger lijdt, maar zijn punt zit ergens anders: een land dat enkel zijn bestaande sectoren beschermt, wordt eerst log en daarna marginaal.

Spanje en de uitkering van 300 euro die ondernemers maakten ▶ 1:00:36

Hij rangschikt het bewijs op tafel.

“Tijdens de eurozonecrisis ging ondernemerschap in Spanje plots door het dak. Waarom? Omdat zij een uitkering van 300 euro per maand hadden. Dus wie iets meer wilde, moest zelf iets beginnen.“

Het is geen pleidooi voor armoede als motivator. Het is een waarschuwing dat een te genereus vangnet ondernemerschap kan smoren. “Als ge die Spanjaarden gezegd hadden: je krijgt 5.000 euro per maand, was er geen ondernemerschap geweest.“ Welvaart is dus altijd een afweging tussen comfort vandaag en dynamiek morgen.

Uber als Creative Destruction op zijn Europees ▶ 1:02:46

De Keyzer aarzelt niet om Uber te verdedigen.

“Uber heeft de huidige taxisector eens goed door elkaar geschud. Die was een monopolie, inefficiënt, weinig gebruiksvriendelijk en veel te duur.“

Hij erkent meteen dat Uber zelf met smerige praktijken op de markt is gekomen, dat de geschreven lobbygeschiedenis van de firma allesbehalve fris is, en dat zodra de concurrentie kapot was, de prijzen weer omhoog gingen. Maar het kernpunt blijft staan. Creative Destruction is gerechtvaardigd, ook als de uitvoerders niet altijd heilig zijn.

“Als je dus schrik hebt van de Destruction, dan ga je ook niet de Creation krijgen.“

Wie de zeilschepen blijft beschermen tegen de stoomschepen, krijgt over twintig jaar een havenstad zonder schepen. Wie taxichauffeurs beschermt tegen Uber, krijgt op termijn de stilstand. De oplossing is niet de oude sector behouden, maar de werknemers van die sector helpen overstappen, via opleiding en omscholing. “Je moet de jobs niet beschermen, maar de mensen wel.“

Het Bol-moment dat België miste, en wat dat betekent voor onze webwinkels ▶ 58:28

De Keyzer wijst nog op een minder besproken Belgische blunder. De winkelopeningstijden zijn jarenlang bewust beperkt gehouden, en e-commerce werd in België belast met loonkosten die het quasi onmogelijk maakten een grote logistieke speler op te zetten.

“Toen de pandemie uitbrak en je iets wilde bestellen bij een Belgische webwinkel: zeven of acht op de tien keer kwam het uit Nederland, ook als het een dot-be site was.“

Het is voor De Keyzer een illustratie van wat hij eerder noemde: zo lang en zo succesvol het oude tegenhouden, dat het nieuwe nooit kans krijgt.

Het Duitse subsidiekanon en waarom kleine landen samen moeten optrekken ▶ 1:06:42

De oorlog in Oekraïne legt een nieuwe Europese tweespalt bloot. Duitsland en de gezonde begrotingen kunnen massaal hun eigen industrie subsidiëren. België niet.

“De cijfers van de Financial Times geven aan welke landen sinds de oorlog in Oekraïne hun eigen industrie het meeste geld hebben kunnen toestoppen. Dat zijn de grootste landen en de landen met de meest gezonde begrotingen. België is geen van beide.“

Als Duitsland en Frankrijk hun eigen sectoren tot in de hemel subsidiëren, blijft een klein open land als België met lege handen achter. “We gaan hier niet individueel uit geraken, het is Duitsland versus Griekenland weer met over en weer verwijten. We gaan hier alleen als Europa uit geraken.“

Een Europese Renaissance van groei, of marginalisering naar Azië ▶ 1:07:34

Daar bovenop ziet De Keyzer ook een Europese kapitaalmarkt als sleutelhefboom. Als startups in de VS toegang hebben tot één markt van 330 miljoen consumenten en in Europa moeten schakelen tussen taalgemeenschappen van een paar miljoen, krijg je nooit een eigen Spotify-formaat. “Ene grote markt voor kapitaalmarkt in Europa zou ons ook helpen.“

Hij voegt er een breder perspectief aan toe.

“Europa is 7 procent van de wereldbevolking. Het machtscentrum verschuift meer en meer naar het oosten en het zuidoosten. Wil je miljonairs, miljardairs, patenten, investeringen, AI? Dat wordt steeds meer Azië.“

De centrale boodschap is ondubbelzinnig. Als Europa relevant wil blijven, moet het niet alleen meer ondernemen, het moet als blok ondernemen. Defensie-industrie, medisch materiaal, energievoorziening, AI, cybersecurity: allemaal sectoren waarin gigantische groei mogelijk is, mits gegrepen.

Waarom blockchain wel, maar crypto nog niet ▶ 1:09:51

In een laatste rondje stelt een van de hosts de obligatie vraag van die jaren: wat met crypto? De Keyzer is duidelijk.

“De technologie erachter, blockchain, daar zie ik veel potentieel in. Maar de hele crypto erna heeft een smaak van de boom in busts die we zagen voor alles wat ingegeven is door het lage rente klimaat. Wijn, klassieke auto's, kunst, crypto: ik moet op bepaalde momenten meer denken aan een piramidespel.“

Hij vergelijkt de huidige situatie met de dotcom-crash. Heel veel internetbedrijven gingen kopje onder, maar de achterliggende technologie van internet en connectiviteit bleek zo cruciaal dat we er vandaag in belangrijke mate van afhankelijk zijn. Crypto, vermoedt hij, zal hetzelfde traject volgen. Veel ruis nu, fundamentele technologie op termijn.

---

In de Melkerij raakt de whisky niet eens halverwege. De Keyzer staat op met dezelfde efficiëntie waarmee hij is binnengekomen. Geen pleidooi voor minder solidariteit, wel voor meer ambitie. Geen pleidooi voor afschaffing van de overheid, wel voor het inkrimpen van haar morele rol. Geen ode aan kapitalisme, wel een waarschuwing tegen kasplantbeleid.

De Discours-missie, degelijkheid en dialoog terugbrengen, vindt in dit gesprek een gespierde gesprekspartner. De Keyzer komt niet om mee te knikken. Hij komt om te zeggen dat het 5 minuten politieke moed van Yves Leterme niets oplevert zonder 5 minuten ambitie van wie dan ook. En dat de Belgische luxe, om alles te willen tegelijk en niets te willen veranderen, na vijftig jaar consensuspolitiek aan haar plafond stoot. De vraag is, in zijn eigen woorden, alleen nog welke pijn we kiezen.