In de Melkerij van Brasschaat zit Nasser Nadjmi aan een glas rode wijn en vertelt over levens die hij herbouwt

Op een rustige avond in De Melkerij te Brasschaat schuift Nasser Nadjmi aan tafel. De mond-, kaak- en aangezichtschirurg neemt een slok van zijn rode wijn en begint te vertellen over een wereld waarin millimeters het verschil maken tussen een normaal leven en sociale isolatie. Buiten valt de avond, binnen ontvouwt zich het verhaal van een man die van Iran naar België kwam om zijn droom na te jagen, en die nu wereldwijd kinderen helpt die geboren werden met een gespleten lip of gehemelte.

Nadjmi spreekt met de rust van iemand die al duizenden operaties achter de rug heeft, maar ook met de passie van iemand die nog altijd gefascineerd wordt door de complexiteit van het menselijk gezicht. “Je creëert eigenlijk iets,“ zegt hij, “een misvorming die je dan in een paar uur tijd moet herstellen, maar niet alleen esthetisch - het moet ook functioneren.“

Van revolutie tot toelatingsexamen: de lange weg naar België ▶ 1:02

Het verhaal van Nadjmi begint niet in een Belgisch ziekenhuis, maar in het Iran van de jaren '80. Als jonge man droomde hij ervan geneeskunde te studeren, maar de revolutie gooide roet in het eten.

“Als geen kans geven wij geen kans dat is toch waar de zijn dus dat wordt nog erger maar dan ja er waren ook bepaalde godsdienstige eisen dat daar aan moest voldoen.“

Na zijn humaniora-studies mocht hij niet meedoen aan het toelatingsexamen geneeskunde omdat hij naar eigen zeggen niet genoeg biologie had gevolgd. Een bureaucratische hindernis die zijn hele toekomst dreigde te bepalen. Maar het lot wilde anders.

In een krant zag hij een kleine advertentie: de Iraanse scheepvaartmaatschappij zocht studenten voor een beurs om kapitein te worden in het buitenland. Van de 6.000 gegadigden bleven er uiteindelijk 24 over. Nadjmi was er een van.

“Ik was 6000 die zo gedacht ja en we hadden geen idee hoeveel dat ze gingen aannemen en dan begonnen ze met verschillende examens.“

Zo kwam hij in 1987 naar België, naar de Hogere Zeevaartschool. Dertien maanden op zee volgden, de wereld rond. “Ik vond het fantastisch maar ik dacht oké dat wordt het meer liever een niet voor mijn eigen leven ik wil toch wat meer doen.“

"Alles zat in de lijst": de kunst van het toelatingsexamen ▶ 6:47

Voor buitenlandse studenten bestond er toen een toelatingsexamen voor geneeskunde. Nadjmi had drie weken om Nederlands te leren en zich voor te bereiden. Samen met een vriend bedachten ze een strategie die klinkt als iets uit een film.

“Hij zegt naast hebben we gaan alle x alle vragen die zij mogelijk kunnen stellen opschrijven en ik zou de antwoorden in het nederlands op schijn van je leert ze van buiten.“

De tactiek werkte. Tijdens het mondeling examen kwam geen enkele vraag die ze niet hadden voorzien. “Alles zat in de lijst is gewoon alles antwoorden goede voorbereiding.“

Eenmaal toegelaten stond hij voor een nieuwe keuze: geneeskunde of tandheelkunde? Zeven jaar versus vijf jaar studie. Toen hoorde hij over een specialisatie waarbij je beide diploma's moest hebben: mond-, kaak- en aangezichtschirurgie.

“Ik hoorde toen dat er een specialiteit bestond dat je allebei moest gedaan hebben om te mogen specialiseren.“

Elf jaar studie volgden. Twee volledige opleidingen gecombineerd uit pure gedrevenheid. “Niet iedereen kan dat doen ik weet niet wat het zit in de genen van Iraniërs die die halte zo om meer willen een nieuwe je nog meer studeren.“

Waarom Iran zijn beste export verliest ▶ 10:29

Het verhaal van Nadjmi staat niet op zich. Hij is onderdeel van een veel groter fenomeen dat hij met een pakkende formulering samenvat:

“Het grootste exportproduct is bereid mensen.“

Talloze Iraanse studenten verlaten nog altijd hun land om elders te studeren en te werken. De sancties, beperkte werkgelegenheid en onderzoeksmogelijkheden drijven een braindrain die al decennia aanhoudt. “Ze foto's te hem en werkgelegenheid en gelegenheid de acht na je studies ja je wilt toch best leuk werken.“

In Nadjmi's eigen familie ziet hij dezelfde drang: alle jonge mensen willen verder studeren, willen meer. Het is een cultureel fenomeen dat wijst op zowel de ambitie van het Iraanse volk als op de beperkingen van het systeem waarin ze leven.

"De rechterhand van god": wat schisischirurgie zo bijzonder maakt ▶ 15:15

Schisis - een gespleten lip, kaak of gehemelte - is de meest voorkomende aangeboren gelaatsafwijking. Voor de buitenwereld misschien “slechts“ een esthetisch probleem, maar Nadjmi legt uit dat de realiteit veel complexer is.

“Je creëert eigenlijk moet zijn dus iets en misvorming die je dan in een paar uur tijd moet maken maar niet alleen steeds is gemaakt met ook functioneert.“

Kinderen met schisis hebben problemen met spraak, gehoor, de groei van hun kaak en met eten. Het is een multidisciplinaire uitdaging die veel meer is dan cosmetische chirurgie.

Het behandelingsprotocol dat Nadjmi hanteert is ambitieus: kinderen schisisvrij maken tegen hun zesde levensjaar. Vijf operaties zijn soms nodig, gespreid over de eerste levensjaren. “Onze betrachting is om die op zes jaar schisis vrij te maken dus leg je ze er zijn meerdere operaties.“

De impact op de chirurg zelf is niet te onderschatten. “Een beetje de rol in van de rechterhand van god omdat java karper de vrouw zeggen dat is eigen maken die dan wordt er nooit in slagen.“

Waarom 200 protocollen Europa verdeeld houden ▶ 19:54

Ondanks decennia onderzoek bestaat er geen consensus over de beste behandeling van schisis. Nadjmi schetst een verdeeld landschap: “In Europa zijn er meer dan 200 verschillende protocollen dus we geraken er niet er is geen consensus in de behandeling van de kinderen.“

De vergelijking die hij maakt is zo treffend als confronterend:

“Het is gelijk in godsdienst ik zeg dat ook altijd tegen de ouders je gaat van een jood geen moslim maken of omgekeerd iedereen denkt dat ze zijn techniek is de beste.“

Het probleem is dat je pas na 15 tot 20 jaar kunt beoordelen of een behandeling succesvol was. Kinderen moeten opgroeien, hun gezicht moet zich ontwikkelen. Die lange tijdshorizon maakt het moeilijk om protocollen te vergelijken en te verbeteren.

“We hebben allemaal een grote ego en de rechterhand van god en het is heel moeilijk om dat toe te geven oh ik ben 15 jaar verkeerd bezig geweest.“

De robot die alles veranderde (of toch niet?) ▶ 18:19

Tien jaar geleden introduceerde Nadjmi als eerste ter wereld de Da Vinci-robot bij gehemeltechirurgie. De structuren zijn zo klein dat elke millimeter telt, en de robot biedt een vergrotingsgraad die met het blote oog onmogelijk is.

“Met de robot heb je veel meer details zien en hypothese was als je de constructie meer gedetailleerd kan doen zou het effect daarvan veel beter zijn.“

Maar de wetenschappelijke wereld reageerde sceptisch. “Ze lachen er met je uit waarom bij de spree spielerij en is vooral naambekendheid,“ herinnert hij zich. Nu, na tien jaar, publiceert hij eindelijk de langetermijnresultaten die aantonen dat de robot wel degelijk toegevoegde waarde heeft.

Toch relativeert hij de technologie: “Robot is een instrumenten hij is niet een echte middel dat is een mythe hij werkt nu nog niet autonoom.“ De mens blijft centraal staan, de robot is slechts een verfijnd instrument.

“Wij zijn altijd op zoek geweest naar verbetering van onze leven onze manier van leven en daar hebben instrumenten nodig en het is niets anders is gewoon een moderne stroom uit.“

Wanneer schoonheid functioneel wordt ▶ 30:57

De grens tussen esthetische en functionele chirurgie is diffuser dan velen denken. Nadjmi maakt een belangrijk onderscheid: “Mensen denken dat esthetische chirurgie is plastische chirurgie dat is niet waar plastische chirurgie steeds veel algemeen brandwonden chirurgie.“

Hij ziet dagelijks mensen van middelbare leeftijd die professioneel actief zijn maar er door veroudering “niet fresh uitzien“. Een kleine ingreep van een à twee uur kan levens veranderen.

“Een kleine ingreep relatief kleine ingreep van een uur twee uur kan iemand leven van iemand veranderen die mensen zelf meer zelfvertrouwen en is daar niets mis mee.“

De maatschappelijke discussie over terugbetaling vindt hij te kortzichtig: “Je gaat iets preventief doen je gaat bepaalde functie herstellen op lange termijn een iemand hebben die beters zich beter in zijn vel voelt die gaat dan ook veel minder ziektes hebben.“

Voor zuiver esthetische ingrepen hanteert hij een duidelijk principe: “Voor mij is het zo als ik een patiënt die met een probleem en ik persoonlijk weet ik dat het een zuivere esthetische correctie dan vind ik dat dat niet perse moet terug betaald worden.“

Hoe levensstijl je gezicht kapotmaakt ▶ 41:12

Een confronterende realiteit in zijn praktijk: “Mensen die heel veel drinken en te delen tegelijkertijd veel roken ja die ontwikkelen kerkers mondkanker keer kanker slokdarmkanker.“

De gevolgen zijn dramatisch. Na het wegsnijden van de kanker moet het gezicht gereconstrueerd worden met weefsel van elders in het lichaam. “Dan moet je een en 5 zullen ah van beem van schouder of van andere plaats in het lichaam nemen een kijkje bij mijn moet je was gelederen constructie proberen.“

Het contrast tussen België en andere delen van de wereld is groot. Hier worden kinderen met schisis prenataal gedetecteerd en vanaf de geboorte begeleid. Elders overleven mensen decennia met hun aandoening zonder behandeling.

800.000 kilometer voor de liefde ▶ 44:48

De frustratie van korte missies bracht Nadjmi ertoe een foundation op te richten. “Je gaat ergens naartoe je doet een mooie operatie zijn zin komen en wie volg je dan verder ze verdwijnen jullie zien nooit meer terug dus dat was altijd zo'n frustratie.“

Zijn foundation runt nu een permanent centrum in Iran waar meer dan 2.500 patiënten zijn behandeld. Een tweede centrum aan de grens met Afghanistan en Pakistan is in aanbouw.

De cijfers zijn indrukwekkend: “Achthonderden duizend kilometers gevlogen puur vanuit charity doel en daar ja en er is niets dat ik daaraan verdien.“ Soms opereert hij 40 patiënten per week in het buitenland, tegenover ongeveer 50 nieuwe patiënten per jaar in België.

Het verschil in mentaliteit raakt hem diep: “Die mensen die denken nu en ze vertrekken en ze zijn toch drie weken onderweg om naar huis te gaan en toch nog dankbaar terwijl hier gebeurt dat de mensen een half uur moeten denken en erg vinden.“

Het moment dat alles in perspectief plaatste ▶ 54:08

Een verhaal dat Nadjmi blijkbaar nog altijd raakt: een patiënt in Myanmar met een zware misvorming waar hij niets aan kon doen. “Die mensen die denken nu en ze vertrekken en ze zijn toch drie weken onderweg om naar huis te gaan ze zijn anderhalve week rondhangen halve maan de op weg geweest om te horen dat dat je voorheen in gaan doen en die gaan en toch nog dankbaar.“

Het was een wake-up call over de relatieve luxe waarin we in België leven. “Terwijl hier gebeurt dat de mensen een half uur moeten denken en erg vinden.“

Het overlijden van zijn beste vriend in 2007 versterkte dit besef nog. “Mijn beste vriend had een imperium bepaalt ook financieel gebouwd en ik zag hem gaan en bij zijn koffer lag een tekening van zijn zoon en daar is alles wat hij meenam dan de rest was weg.“

"Iedereen heeft een missie" ▶ 55:11

Die ervaring leidde tot een levensfilosofie die Nadjmi's werk vandaag nog stuurt:

“Iedereen van ons heeft een missie en als ze gelukkig zijn dan heb je misschien je missie gevonden in deze wereld en mee moet kunnen ook doen als een betere plaats.“

Hij had kunnen kiezen voor meer commerciële praktijk, meer auto's, meer appartementen. Maar de vraag die hem drijft is simpeler: wat neem je mee als alles voorbij is?

“Ik kan misschien nog een nog een extra een auto kunnen kopen of twee appartementen maar dan morgen ben ik een wijzer naar zijn hut er van gelukkige kinderen zijn.“

Poëzie en marathons: de mens achter de chirurg ▶ 56:13

Naast zijn medische werk houdt Nadjmi zich bezig met Perzische literatuur. “Ik lees meer poëzie in persen probeer dan niet naar terwijl is een ongelooflijk mooi.“ Hij verwijst naar dichters en filosofen als Saadi en Hafez, die 800 jaar geleden leefden maar nog altijd pelgrims naar hun graven lokken.

Op zijn vijftigste begon hij ook met marathonlopen. Zijn beste tijd: drie uur en tweeënveertig minuten. “Een marathon is gelijke een samenvatting van hun leven en zijn momenten van van gradaties gelijke in leven heb je heel veel dingen mee.“

De marathon werd zijn “beste leerschool“: “Als ik probeer wel snel te gaan zul je ja ik heb maar ja ik vind ik moet zeggen en dat is echt in mijn de hema mijn beste leerschool geweest.“

De man die gezichten herbouwt

Terwijl de avond vordert in De Melkerij, wordt duidelijk dat Nasser Nadjmi veel meer is dan een chirurg die gezichten herstelt. Hij is iemand die leven geeft aan gezichten, maar ook iemand die zijn eigen leven heeft herbouwd na de omwegen die het lot hem oplegde.

Van de jonge man die in Iran werd weggewuifd bij het toelatingsexamen tot de wereldwijde autoriteit in schisischirurgie: zijn verhaal toont hoe vastberadenheid en een duidelijke missie bergen kunnen verzetten. Letterlijk, want tussen de operaties door beklimt hij ook nog eens de hoogste toppen van de wereld.

Zijn foundation opereert vandaag kinderen van Afghanistan tot Myanmar, zijn robotchirurgie heeft de standaard verhoogd, en zijn marathon-PB zou menig recreatieloper doen watertanden. Maar wat blijft hangen is de eenvoudige filosof die in elke patiënt een kans ziet om de wereld een beetje mooier te maken.

“Ieder mens is anders en al hebben ze dezelfde probleem maar de oplossing is anders dus ook de oplossing dat is getimmerd naar het net personen,“ zegt hij terwijl hij zijn glas ledigt. Het zou zomaar zijn levensmotto kunnen zijn.