In de Melkerij met Peter Vandekerckhove: "Voor mij is er echt een voor en na de crisis"

In het Peersbos van Brasschaat, waar de rode wijn plaats heeft gemaakt voor rum-cola op deze vrijdagmiddag, schuift Peter Vandekerckhove aan tafel. De voormalig CEO van Private Banking bij BNP Paribas heeft een CV dat leest als een reis door de financiële geschiedenis van Europa: van secretaris van de financieel directeur tot bestuurder van ING Luxemburg en Capital at Work. Maar het zijn vooral de crisisjaren die hem hebben gevormd - en die hem vandaag een andere blik geven op wat er scheefloopt in Europa.

---

Van secretaris tot CEO tijdens de grote consolidatie ▶ 1:06

Het verhaal van Peter Vandekerckhove begint met een toevallige keuze. “Ik moest kiezen en ik kon ofwel in een pompend bedrijf gaan werken of bij de bank. De ochtend zelf dat ik moest beginnen heb ik gekozen voor de bank.“ Vanuit zijn startpositie als secretaris van de financieel directeur werkte hij zich op tot CEO van Private Banking bij BNP Paribas.

Maar het waren de crisisjaren die hem echt vormden. “Tussen 1996 en 2008 heb je eerst al die fusies gehad van die banken in Europa, waaronder Fortis. Dan in 2008 de hele crisis. Ik heb zowel het ene meegemaakt waarbij je zes maanden een job had en zes maanden geen job omdat je aan het integreren was, als toen het hele wereldje over de kop ging.“

“Voor mij is er echt een voor de crisis in mijn leven en bankensector en na de crisis. Je kijkt helemaal anders tegen de wereld, het beroep en je persoonlijk leven aan.“

Die transformatie bracht niet alleen persoonlijke inzichten, maar ook een fundamenteel andere kijk op hoe de financiële sector werkt. “Je krijgt een kritische blik op wat er gaande is. Je begrijpt het ook beter achteraf dan vooraf, en je kijkt kritischer en analytischer naar wat er omgaat en wat er kan en wat er niet kan.“

Shadow banking: "Nu de helft of meer van de markt" ▶ 0:00

Vandekerckhove wijst op een fundamentele verschuiving in de financiële architectuur die vaak over het hoofd wordt gezien: de explosieve groei van wat men 'shadow banking' noemt - de minder of niet-gereguleerde financiële markten.

“Dat gaat van private equity tot hedgefonds, oververzekeringen, offshore verzekeraars - ieder verzekeraar heeft ongeveer ook een offshore waar transacties gebeuren. Dat was vroeger 30-40%. Dat is nu de helft of meer dan de helft van de markt.“

“Shadow banking is nu de helft of meer dan de helft van de markt. Dat was vroeger 30-40%.“

Deze verschuiving heeft volgens hem verregaande gevolgen voor de stabiliteit van het financiële systeem. “De leverage, de hefboom in het systeem vind ik zeer groot.“ Terwijl banken zwaar gereguleerd werden na 2008, heeft een groot deel van de financiële activiteit zich verplaatst naar minder gecontroleerde sectoren.

Het probleem wordt nog verergerd door de onderlinge verwevenheid. “Banken hebben kredieten aan. Die kredieten gaan naar hedgefonds. Die hedgefonds doen daar dingen mee, maar die financieren dan ook wel private credit. Dat hangt heel veel aan elkaar - dat is een fragiel systeem en niet iedere schakel wordt even goed bekeken.“

"Everything has to be compensated" ▶ 17:07

Europa worstelt volgens Vandekerckhove met een fundamenteel probleem: de hang naar totale risicoafdekking die ondernemerschap en innovatie in de weg staat. Hij verwijst naar een recent artikel in The Economist dat dit fenomeen beschrijft.

“Everything has to be compensated. Dan neemt niemand nog risico. Dan gaat iedereen neerzetten en wachten totdat het risico opgepakt wordt door iemand anders.“

Deze mentaliteit manifesteert zich op alle niveaus van de Europese economie. “Ben ik ziek, dan moet ik verzekerd worden. Ga ik failliet, dan moet ik verzekerd worden. Rij ik ergens tegen, dan moet ik verzekerd worden. Ben ik niet verkozen, dan moet ik verzekerd worden. Alles wat we doen moet verzekerd worden.“

Het gevolg is dat geld zijn weg niet vindt naar risicokapitalisme. “Men wil niet - er mogen geen zure appels meer zijn. Alles is welzijn. Men wil niet dat er nog risico's zijn in het systeem.“ Deze risicoaversie contrasteert scherp met andere economische machtsblokken die wel bereid zijn risico's te nemen voor groei.

De kapitaalmarkt in Europa blijft gefragmenteerd, wat volgens Vandekerckhove niet alleen te wijten is aan het gebrek aan Europese samenwerking. “Niet enkel omdat we het niet creëren als commissie of als Europa, maar de landen houden het ook allemaal heel dicht. Wij zijn geen United Europe.“

Draghi's "Whatever it takes" en de muis in de val ▶ 10:54

Het gesprek komt op Mario Draghi, wiens recente rapport over Europese competitiviteit veel stof doet opwaaien. Vandekerckhove kent Draghi's parcours: Goldman Sachs, gouverneur van de Italiaanse centrale bank, en later ECB-president. “Hij is de man die gezegd heeft 'whatever it takes' om de euro te redden.“

“Whatever it takes - in één keer als hij dat zei, zei ik: 'Oké, het is klaar. Die euro blijft nog wel een tijdje bestaan.'“

Vandekerckhove herinnert zich nog exact waar hij was toen Draghi die historische woorden uitsprak tijdens de eurocrisis. “Ik weet nog waar ik was, waar ik in de auto zat, waar ik reed. Door het moment dat hij dat zei, zei ik: 'Die euro blijft nog wel een tijdje bestaan omdat de lange rente zal dalen.'“

Maar Draghi's rapport, hoewel broodnodig, bevat volgens Vandekerckhove vooral “common sense“ - dingen die experts al jaren weten. Het echte probleem is de uitvoering. Europa heeft een mechanisme ontwikkeld - de “mousetrap“ tussen treasury en centrale bank - dat gebruikt werd in 2008, 2012, 2020 en 2023.

“Die hebben we nu gebruikt en heel goed gebruikt in 2008, 2012, 2020, 2023. Die keer zeggen: 'We invented the mousetrap and it's working.' Maar wanneer slaat die mousetrap uit?“

Europa's peace dividend: "Allemaal geïnvesteerd in welzijn" ▶ 6:15

Een van de meest prikkelende analyses van Vandekerckhove betreft hoe Europa zijn “peace dividend“ heeft besteed. Na de val van de Berlijnse Muur kreeg Europa dertig jaar van relatieve vrede en stabiliteit. Maar in plaats van te investeren in economische competitiviteit, ging het geld voornamelijk naar sociale systemen.

“Het hele peace dividend in Europa is in grote mate geïnvesteerd in welzijn. Dat gaan we niet blijven betalen. Het is niet duurzaam.“

Deze keuze contrasteert scherp met Amerika, waar veel meer werd geïnvesteerd in industrie en “multiplicatorprojecten“ - investeringen die economische groei genereren. “Tot voor kort werd heel veel van dat geld geïnvesteerd in industrie, in zaken die economische groei maakten. Met die economische groei kan je veel meer schuld dragen.“

Europa daarentegen heeft meer schulden gemaakt zonder economische groei. “We hebben onwaarschijnlijk mooie dingen uitgebouwd, maar ik denk dat we vooral dat peace dividend bijna enkel in sociale systemen hebben geïnvesteerd.“

Het resultaat is een sociaal systeem dat volgens Vandekerckhove “te interessant geworden“ is. “We hebben heel veel gecreëerd waar heel veel mensen de incentive niet meer hebben om te werken. Het sociaal systeem is te interessant geworden.“

Amerika versus Europa: "Die onafhankelijkheid zit anders in elkaar" ▶ 7:28

De verschillen tussen Amerika en Europa gaan volgens Vandekerckhove veel dieper dan alleen economisch beleid. Hij illustreert dit met een opvallend voorbeeld uit de coronacrisis.

“Als je dat nog herinnert, bij het begin van corona dachten wij allemaal: Amerika, dat waren dikke vriendjes allemaal. Amerika, goed geregeld land. En dan spatte dat hele land uit elkaar. Dat was niet meer de United States.“

“Die mensen zitten anders in elkaar. Het is niet enkel cultureel, het is genetisch. Die onafhankelijkheid, die drive is anders dan in Europa.“

Hij beschrijft hoe Amerikanen letterlijk voor hun winkels gingen staan met geweren om bezoekers te weren. “Die onafhankelijkheid, die drive, die beschermingsdrive van wat ze zelf willen, die vrijheid is anders dan in Europa. Met alle gevolgen van dien.“

Vandekerckhove benadrukt dat hij niet alles aan het Amerikaanse model wil overnemen. “Ik zou het Amerikaans systeem niet willen. Maar wat wij hebben gaan we niet blijven betalen.“ Het antwoord ligt ergens in het midden: “Je moet iets vinden in het midden van de Atlantische Oceaan.“

Het samenwerkingsmodel dat Europa heeft opgebouwd is vaak beter, maar “het is helemaal doorgeschoten. Het is een bureaucratie geworden die niet meer echt werkt of waar mensen willen werken.“

Rusland en realisme: "A large nuclear power does not lose a war" ▶ 50:58

Over de oorlog in Oekraïne heeft Vandekerckhove een controversiële maar pragmatische visie die hij al sinds juni 2022 verdedigt, tot ergernis van vrienden. “Toen heb ik gezegd: anyway, you will deal with the guy.“

Zijn redenering is glashelder en gebaseerd op geopolitieke realiteit: “A large nuclear power does not lose a war. Want als je een groot land wil overwinnen, dan moet je het bijna vernietigen. En dat kan niet bij een nucleaire mogendheid.“

“A large nuclear power does not lose a war. Want als je een groot land wil overwinnen, dan moet je het bijna vernietigen. En dat kan niet bij een nucleaire mogendheid.“

Vandekerckhove erkent dat Poetin “dwars over de grenzen“ is gegaan tegen alle territorialiteitsbeginselen, maar voegt daaraan toe: “Het is misschien ook wel voor een stuk onze schuld. Die uitbreidingen naar het westen moeten we niet helemaal onder de tafel schuiven.“

Hij ziet ook de bredere economische realiteit. Europa heeft nu een energiecrisis, koopt duur gas van Amerika in plaats van goedkoop gas van Rusland, en moet defensie-uitgaven verhogen van 2% naar 5% - opnieuw met Amerikaans wapentuig.

Vanuit historisch perspectief wijst hij op de hypocrisie van 'international law': “International law is altijd ongeveer ten dienste geweest van de leden van het Security Council comité. Als je de stichter bent van de vrede, is het gemakkelijk om te zeggen wat oorlog is.“

“Moesten wij met Rusland een goede bondgenoot zijn geweest, dan waren we wel het sterkste continent op aarde. Zij hebben natural resources, wij hebben andere dingen.“

De schuldenspiraal: wanneer slaat de mousetrap uit? ▶ 32:51

De huidige schuldenniveaus wereldwijd baren Vandekerckhove zorgen. “Ik denk nog altijd dat er nu ook veel te veel schuld in de wereld is. Maar het is zelfs nog meer nu bij de landen dan bij de corporates.“

“Ik denk nog altijd dat er nu ook veel te veel schuld in de wereld is. Maar het is zelfs nog meer nu bij de landen dan bij de corporates.“

Amerika spant de kroon met 38 triljard dollar schuld, maar heeft tenminste een groeiende economie. “Amerika investeert meer in economische groei dan in een totaal sociaal pakket. Met 4-5% groei kan je veel meer schuld dragen dan met 0%.“

Het probleem is dat iedereen “spending like there's no tomorrow“ is, en die schulden worden uiteindelijk niet terugbetaald tegen de huidige waarde. “Of het wordt niet terugbetaald, of het wordt terugbetaald met ontwaarde cash.“

Europa probeert nog altijd de Maastricht-normen te handhaven, maar Vandekerckhove vraagt zich af of dat wel verstandig is. “Je kunt daar ook de vraag bij stellen: moet Europa nu beginnen besparen terwijl iedereen uitgeeft en zijn economie stimuleert?“

De “mousetrap“ tussen centrale banken en overheden heeft tot nu toe gewerkt, maar Vandekerckhove waarschuwt: “Op een bepaald moment ga je wel eens iemand hebben die zegt: 'Ik koop dat papier niet meer.' En dan krijg je een cyclus waar de eerste staat valt.“

---

Het gesprek met Peter Vandekerckhove toont een veteraan uit de financiële sector die de illusies van vóór 2008 definitief achter zich heeft gelaten. Zijn analyse is ongemakkelijk maar helder: Europa moet kiezen tussen het vasthouden aan een onhoudbaar sociaal model of het aangaan van de confrontatie met economische realiteit. “Wat we meegemaakt hebben tussen 1945 en 2025 is een grote uitzondering in de geschiedenis. 80 jaar vrede rondom het westen, dat was een grote uitzondering.“ De vraag is of Europa bereid is die uitzondering op te geven voor een duurzame toekomst - of dat de realiteit die keuze voor ons zal maken.

“Er is een verschil tussen gelijkheid en armoedebestrijding en dat is een heel belangrijk onderscheid wat we niet durven benoemen. Als alles met gelijkheid betaald wordt, gaan mensen niet meer werken.“

In de Melkerij valt de avond. De rum is op, maar de vragen blijven hangen. Vandekerckhove heeft zijn verhaal verteld - nu is het aan een nieuwe generatie beleidsmakers om te beslissen of ze naar die ongemakkelijke waarheden willen luisteren.