Rudy Aernoudt over het einde van België: "We zitten in de Titanic en zien een ijsberg"

In de vertrouwde setting van De Melkerij in Brasschaat schenkt Rudy Aernoudt zich een glas van de zoete whiskey-rum en kijkt met een mengeling van optimisme en realisme naar de toekomst van België. De professor Corporate Finance aan de UGent en kabinetschef van MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez heeft de afgelopen decennia vanuit verschillende invalshoeken naar de Belgische politiek gekeken. Zijn diagnose is helder: het huidige systeem faalt structureel.

“We zijn het land dat de meeste belastingen betaalt ter wereld en we zijn tegelijkertijd het land met het grootste deficit,“ stelt Aernoudt vast terwijl hij zijn glas neerzet. “Dat klopt niet.“ De man die al vijf keer kabinetschef was, spreekt met de ervaring van iemand die het systeem van binnenuit kent en er tegelijk kritisch naar kijkt.

"Als je nooit genoeg hebt, verlies je uzelf" ▶ 2:00

Het gesprek begint bij een van Aernoudts expertisedomeinen: corruptie. Niet de kleine corruptie van een fooi aan de ober, maar de fundamentele vraag hoe macht en geld mensen kunnen corromperen.

“Als je nooit genoeg hebt, zoals Aristoteles dat noemt apon, dan verlies je uzelf. Uzelf verliezen, dat is corruptie.“

Voor Aernoudt ligt het probleem dieper dan individuele wandaden. Hij wijst naar het cliëntelisme dat volgens hem decennialang de Waalse economie heeft ondermijnd: “Waarom gaat Wallonië zo slecht? Omdat Wallonië gedurende jaren door een bepaalde partij geleid werd die eigenlijk gebaseerd was op cliëntelisme, op dienstbetoon.“

Het voorbeeld dat hij geeft is veelzeggend: een oude dame in een Waalse schoenwinkel die haar PS-lidkaart toont om korting te krijgen. “Zo diep zit het,“ zegt Aernoudt. Dit systeem van “ons kent ons“ heeft volgens hem de marktwerking kapotgemaakt.

Waarom ministers lakijen nodig hebben en waarom dat fout is ▶ 12:00

Aernoudts meest radicale voorstel betreft de afschaffing van de kabinetten. “Voor mij zou je moeten beginnen met de kabinetten af te schaffen. Want de kabinetten zijn een beetje de lakijen van de ministers.“

Hij schetst een absurd beeld van ministers die budgetlijnen van 20 miljoen euro goedkeuren zonder met de ogen te knipperen, terwijl diezelfde ministers naar hun NIB-kaart kijken om een gratis hotelkamer te scoren. “Die ministers zien een budgetlijn van 20 miljoen en zeggen 'oké, we doen dat'. Maar diezelfde ministers gaan naar de NIB's kijken om te zien of ze na 5 uur een gratis nacht hebben.“

Het kabinetssysteem creëert volgens Aernoudt een vicieuze cirkel: elke nieuwe minister brengt zijn eigen mensen mee, die aan het einde van het mandaat gecatapulteerd worden in de administratie. De volgende minister, mogelijk van een andere politieke kleur, doet hetzelfde. Het resultaat: een opgeblazen bureaucratie en een gefrustreerde administratie die niet aan de bak komt.

"Wij zijn aan het einde van een coalitiecultuur" ▶ 13:40

De frustratie over het huidige politieke systeem komt tot uiting in Aernoudts pleidooi voor een fundamenteel andere aanpak:

“Wij zijn aan het einde van een coalitiecultuur. Ik ben een grote voorstander van winner-takes-all verkiezingen.“

Het coalitiesysteem leidt tot wat hij “intrinsieke verspilling“ noemt. Partijen proberen boven hun gewicht te boksen, kleinere partijen kunnen het hele beleid gijzelen. Het voorbeeld van de meerwaardebelasting illustreert zijn punt: “Wat is het probleem in Vlaanderen? Het probleem is de afgang van de VLD. Als de VLD in de plaats van Vooruit had gezeten, hadden wij geen meerwaardebelasting.“

Aernoudt droomt van een systeem zoals in de VS, met twee rondes verkiezingen die leiden tot een duidelijke winnaar. “Dan heb je ook het voordeel dat er een duidelijke kleur wint en niet meer een coalitie.“

Het Zwitserse model als inspiratie ▶ 10:10

“Ik ben eigenlijk een grote fan van het Zwitsers model. Als ik jullie vraag wie de president van Zwitserland is, denk niet dat één van jullie dat gaat weten. En dat vind ik fantastisch.“

Het gebrek aan persoonscultus in Zwitserland spreekt Aernoudt enorm aan. Terwijl België verstrikt raakt in de ego's van politici, functioneert Zwitserland efficiënt zonder dat burgers weten wie hun leiders zijn. “Een politieker in Zwitserland die teveel in de krant komt zeggen de mensen die moeten we niet meer hebben.“

Dit model past bij zijn bredere visie op efficiëntie en pragmatisme boven ideologie en spektakel.

De spaghetti van bevoegdheden versus het lasagne-systeem ▶ 18:00

Aernoudt gebruikt een culinaire metafoor om België's institutionele chaos te beschrijven:

“Wij hebben een spaghetti-systeem. Ik ben voorstander van het lasagne-systeem: dat je duidelijk de competenties bepaalt op ieder niveau.“

Het voorbeeld van de buitenlandse handel illustreert de inefficiëntie: “De dienst voor buitenlandse handel was vroeger federaal. Die hebben we gesplitst in vier: 400 ambtenaren werden er 1500. En daarvoor betaal je zoveel belastingen.“

Hij pleit voor pragmatische keuzes gebaseerd op efficiëntie, niet op ideologie. Sommige competenties zouden geherfederaliseerd moeten worden, andere kunnen regionaal blijven. Het criterium is eenvoudig: wat werkt het beste?

"We hebben 1,6 miljoen ambtenaren" ▶ 21:00

De cijfers die Aernoudt presenteert zijn onthullend:

“We hebben 1,6 miljoen ambtenaren. Één van de grote redenen van de inefficiëntie van België en het grote aantal ambtenaren is de verkeerde regionalisering.“

Als je verschillende overheidsniveaus hetzelfde laat doen, krijg je automatisch een inefficiënt apparaat. “Als je 300.000 ambtenaren teveel hebt, dan kom je ver. Ik zeg niet dat ze lui zijn, maar als je op verschillende niveaus hetzelfde doet, heb je een inefficiënt apparaat.“

Het verhaal over de 42-jarige secretaris-generaal die zei “moet je niet op mij rekenen“ illustreert de mentaliteit die hij aantreft in de administratie. Dit is niet alleen een probleem van te veel mensen, maar van een cultuur die demotiveert.

Waarom Nederlandstalig onderwijs in Brussel onzinnig is ▶ 23:00

Een provocatieve stelling van Aernoudt betreft het Nederlandstalig onderwijs in Brussel:

“Waarom hebben wij Nederlandstalig onderwijs in Brussel nodig? Er zit geen enkele Vlaming meer. Waarom betalen we daarvoor?“

Hij pleit voor pragmatisme boven dogmatiek. Het probleem ligt volgens hem in de dubbele logica van gemeenschap en regio die België hanteert. “Wij zijn enorm veel aan het verliezen in Vlaanderen door dat dogmatisch denken over drietaligheid.“

Zijn ervaring op Europees niveau toont aan dat Vlamingen uitvallen omdat hun derde taal (vaak Frans) onvoldoende is, terwijl hun Engels uitstekend kan zijn.

Als alle regio's 80% participatie zouden hebben ▶ 29:00

Aernoudt presenteert een interessante gedachte-oefening:

“Als alle regio's van België een participatiegraad van 80% zouden hebben, heb je geen transfers meer van het noorden naar het zuiden. Exit Vlaams Belang.“

Dit zou volgens hem de hele separatistische discussie overbodig maken. “N-VA ga moeten ze een programma erzien. Want de mensen zijn niet separatistisch om separatistisch te zijn. Ze zijn separatistisch omdat er een slecht beleid gevoerd werd in Wallonië.“

De oplossing ligt niet in het splitsen van het land, maar in het verbeteren van de prestaties van alle regio's.

"Wat is de visie voor België?" ▶ 32:30

Een bezoek aan China confronteerde Aernoudt met het gebrek aan visie in België:

“Wat is de visie voor België? Ik ben drie weken geleden naar China geweest. Daar werd mij exact verteld wat ze willen bereiken in 2049. Wij hebben nog geen visie op volgend jaar.“

Dit gebrek aan lange termijnvisie contrasteert scherp met landen die wel weten waar ze naartoe willen. Aernoudt verwijst naar Finland, dat na de val van de Sovjet-Unie alle partijen samenbracht om een wetenschappelijk onderbouwd businessplan te maken. “Kijk waar ze vandaag staan.“

Het einde van de rit: faillissement dreigt ▶ 36:20

De financiële realiteit die Aernoudt schetst is onthutsend. Wanneer de schulden vier keer het bruto binnenlands product bedragen, gaat een land failliet. “Argentinië is failliet gegaan. Wij zijn op 1,4, je moet daar 0,4 bijtellen van de regio's... Ik zit al aan vier.“

“We zitten in de Titanic. We zien een ijsberg. We hebben de power om in tegenstelling tot de Titanic de ijsberg te vermijden, maar het orkest blijft spelen.“

Het probleem is niet alleen financieel, maar ook mentaal: “Als je jaren achtereen meer uitgeeft dan je inkomt en je blijft besparingen doen maar nog steeds deficit maakt, dan zie je toch dat je tegen de muur loopt?“

"We zijn het meest rigide land ter wereld" ▶ 40:00

De arbeidsmarkt illustreert België's problemen:

“We zijn op 176 landen nummer 175 qua rigiditeit van de arbeidsmarkt. We zijn dus het meest rigide land ter wereld.“

Paradoxaal hebben we tegelijk 300.000 werklozen, 550.000 mensen in langdurige ziekte en 170.000 vacatures. “Dan heb je wel een vijver om uit te putten van ongeveer 2 miljoen mensen.“

De mindset van afhankelijkheid doorbreken ▶ 42:00

“Het probleem is dat wij het weten. Wat er moet veranderen is niet alleen de politici, maar ook de mindset van de mensen. De mensen die vinden dat de staat alles moet doen.“

Aernoudt wijst op de hypocrisie: iedereen applaudisseert wanneer hij pleit voor het afschaffen van subsidies, maar op het toilet vragen diezelfde mensen naar hun eigen dossier. “Finland is op een bepaald moment gestopt met ruzie maken tussen de partijen. Ze hebben een wetenschappelijk comité van alle partijen gevormd om een businessplan te maken.“

Een baby met €1000 schuld ▶ 49:00

De exit tax en de rating downgrades illustreren volgens Aernoudt hoe wanhopig de situatie is geworden. Het is een teken dat “we zijn op het einde, we weten het ook niet meer.“

“Een baby die geboren wordt, het eerste dat hij krijgt is een geboortepremie van 1000 euro schulden.“

Ondertussen investeren grote ondernemers niet meer in Vlaanderen maar vestigen hun fabrieken elders. De taart krimpt terwijl iedereen ruzie maakt over de verdeling.

Samenwerking met Bouchez: "Inhoudelijk fantastisch"

Over zijn huidige rol als kabinetschef van Georges-Louis Bouchez is Aernoudt lovend: “Ik moet zeggen mijn relatie met Bouchez is eigenlijk inhoudelijk fantastisch. Want ik moet zeggen dat ideologisch een beetje hetzelfde.“

Hij ontkent dat zijn Vlaamse achtergrond de hoofdreden was voor zijn aanwerving: “Ik denk niet dat het feit dat ik Vlaming ben één van mijn enige toegevoegde waarde is. Mag het hopen, want dan hebben we echt wel een probleem.“

De samenwerking illustreert Aernoudts geloof in inhoud boven vorm, competentie boven partijpolitiek.

Een pleidooi voor een Belgisch businessplan

Aan het einde van het gesprek keert Aernoudt terug naar zijn kernboodschap: België heeft een businessplan nodig, opgesteld door competente mensen uit alle partijen en de academische wereld. “Laten we samenkomen met een soort businessplan voor België. Met de rol van de regio's. Duidelijk. Maar niet een plan van het einde van de NV België.“

Het is een pragmatische oproep die past bij zijn hele denkwijze: stop met ruziemaken over ideologie en begin met nadenken over wat werkt. Het alternatief is een land dat tegen de muur rijdt terwijl het orkest blijft spelen.

Aernoudts boodschap is helder: we hebben nog de macht om de ijsberg te vermijden, maar alleen als we stoppen met naar de muziek te luisteren en beginnen met sturen. De vraag is of België daar nog de politieke moed voor heeft.