Discours Met De Boys en Carl Devos: "Wij zijn allemaal gewoon debielen die in het donker aan het tasten zijn"

In de gezellige setting van De Melkerij in Brasschaat schuift Carl Devos aan tafel, een glaasje whiskey dampend naast zijn elleboog. De UGent-professor politicologie lijkt op zijn gemak terwijl de rode wijn wordt geschonken, maar zijn blik verraadt de ernst waarmee hij naar de komende verkiezingen kijkt. “Ze zeggen dat ik het land's meest bekende politicoloog ben,“ lacht hij bescheiden, “daar lig ik zelf niet van wakker.“ Het gesprek dat volgt, toont een man die weigert te capituleren voor de complexiteit van onze democratie, ook al erkent hij botweg: “Het lijkt allemaal onmogelijk.“

"Verkiezingen zouden toch in theorie het resultaat moeten hebben dat er na de verkiezingen iets helemaal anders gebeurt" ▶ 0:00

Devos opent met een fundamentele vraag die de kern van ons democratisch systeem raakt. “Verkiezingen zouden toch in theorie het resultaat moeten hebben dat er na de verkiezingen iets helemaal anders gebeurt, dat er helemaal andere mensen aan de macht zijn. Want als verkiezingen dit effect niet kunnen hebben, waarvoor dienen ze dan?“

“Verkiezingen zouden toch in theorie het resultaat moeten hebben dat er na de verkiezingen iets helemaal anders gebeurt, dat er helemaal andere mensen aan de macht zijn. Want als verkiezingen dit effect niet kunnen hebben, waarvoor dienen ze dan?“

Het is een stelling die de hosts doet opkijken. Voor Devos is dit geen academische spitsvondigheid, maar een fundamenteel probleem van legitimiteit. Hij wijst naar de harde realiteit: “De praktijk geeft aan dat, wat ook de uitkomst is, dezelfde partijen gaan waarschijnlijk weer moeten besturen. Ook partijen die zwaar verliezen gaan waarschijnlijk weer moeten besturen.“

We gaan wellicht naar een acht partijen kabinet ▶ 4:34

De peilingen voorspellen een complexe puzzel. Devos schetst het scenario met chirurgische precisie: “We gaan wellicht op Vlaams niveau naar vier partijen, federaal naar een acht partijen kabinet. Dan wordt het bijzonder moeilijk om die regering te vormen.“

Het contrast is schrijnend. Waar de regering-Jambon al het Vlaamse formatierecord brak met drie partijen, moet er nu een vierde bij. Federaal groeit de coalitie van zeven naar acht partijen. “Les Engagés wordt het vaakst genoemd,“ legt Devos uit, verwijzend naar Maxime Prévots centristische partij die de doorslag zou kunnen geven.

“We gaan wellicht op Vlaams niveau naar vier partijen, federaal naar een acht partijen kabinet. Dan wordt het bijzonder moeilijk om die regering te vormen.“

Het besef dat we niet opnieuw naar 541 dagen formatie gaan ▶ 6:06

Maar Devos gooit het roer om met een verrassende these. Misschien leidt de dreiging van een nieuwe formatieramp juist tot creativiteit. “Het besef in de Wetstraat dat we daar weer naar op weg zijn, zou er wel eens kunnen toe leiden dat men zal zeggen: we gaan niet opnieuw naar 541 dagen formatie.“

Hij verwijst naar Nederland, waar de uitzichtloze formatie tot experimenten leidt: buitenparlementaire regeringen, mini-akkoorden, externe ministers. “Je zou bijvoorbeeld wel kunnen zeggen: laat ons met de sterke figuren, zet kleppers in die crisisregering, en daar gaan we de nodige beslissingen nemen zonder uitgebreid regeerakkoord.“

De professor schetst een scenario waarbij het parlement meer autonomie krijgt. “We gaan het parlement meer autonomie geven door te zeggen: we staan toe dat er alternatieve meerderheden ontstaan en we gaan niet de regering doen vallen.“

"Er moet 27 à 28 miljard gevonden worden de komende vier jaar" ▶ 8:07

De economische realiteit laat geen ruimte voor lange formaties. Devos hamert op de cijfers: “Er moet 27 à 28 miljard gevonden worden de komende vier jaar. Als we heel veel tijd verliezen met regeringsvorming, moet die pijn in veel minder tijd gespreid worden.“

“Er moet 27 à 28 miljard gevonden worden de komende vier jaar. Als we heel veel tijd verliezen met regeringsvorming, moet die pijn in veel minder tijd gespreid worden.“

Europa kijkt toe, ratingbureaus worden onrustig, de financiële markten wachten af. “We hebben nu al 10 miljard rentelasten,“ benadrukt Devos. De druk van buitenaf zou wel eens de katalysator kunnen zijn die de politiek tot actie dwingt.

Paul Magnette maakt regering met ecolo en ptb ▶ 13:14

Er is ook een radicaler scenario denkbaar. Devos schetst de optie die niemand hardop durft te zeggen: samenwerken met de flanken. “Paul Magnette maakt regering met ecolo en ptb, en in Vlaanderen maakt NVA regering met Vlaams Belang. Dat is een heel simpele formule.“

“Paul Magnette maakt regering met ecolo en ptb, en in Vlaanderen maakt NVA regering met Vlaams Belang. Dat is een heel simpele formule.“

Het zou betekenen dat Vlaams Belang en PTB, de vermoedelijke winnaars, eindelijk aan de macht komen. “Mensen gaan zeggen: dat is veel meer in lijn met de democratie,“ erkent Devos, “want de democratie heeft uitgewezen dat die radicale partijen de winnaars zijn.“

De logica is verleidelijk eenvoudig: doe op deelstatelijk niveau wat je wilt, werk federaal samen waar het moet.

"Verkiezingen gaan uiteindelijk altijd over vertrouwen" ▶ 22:44

Devos brengt het terug tot de essentie van democratie. “Verkiezingen zijn het meest inclusieve participatie-element in de democratie. Iedereen mag een stem uitbrengen en dat is het sacraal moment waarin alle macht uitgaat van de natie.“

Hij gebruikt religieuze beeldspraak: het is “de consecratie in de eucharistieviering“ waarbij het volk een groep van 150 mensen mandateert om in hun naam te regeren. “Fantastisch,“ zegt hij, “geen koningen of edellieden maar 150 gewone normale burgers.“

“Verkiezingen gaan uiteindelijk altijd over vertrouwen. Aan wie geef jij de sleutels van het bestuur om de komende vijf jaar op die terreinen de boel te managen?“

Maar de praktijk is weerbarstiger. “NVA verliest in tien jaar ongeveer 12 à 13 procent. Dat is een serieuze afstraffing. Moet die partij die serieus afgestraft is eigenlijk nog wel aan het bestuur komen?“

"Je voelt dat de legitimiteit van verkiezingen daalt" ▶ 19:35

De gevolgen zijn voelbaar in de samenleving. “Je voelt dat de legitimiteit van verkiezingen daalt. Er zijn heel veel mensen die gewoon niet meer opdagen. We hebben in 2019 een record gevestigd aan blanke en ongeldig stemmen.“

“Je voelt dat de legitimiteit van verkiezingen daalt. Er zijn heel veel mensen die gewoon niet meer opdagen. We hebben in 2019 een record gevestigd aan blanke en ongeldig stemmen.“

Devos erkent de frustratie: als verkiezingen niet leiden tot echte verandering, waarom dan nog stemmen? Het is een vicieuze cirkel die de legitimiteit van het hele systeem ondermijnt.

"Ik stem altijd op politici met een snor omdat ik mensen met een snor betrouwbaar vind" ▶ 29:39

Wanneer de hosts doorvragen over de rationaliteit van stemgedrag, wordt Devos anekdotisch. “Ik stem altijd op politici met een snor omdat ik mensen met een snor betrouwbaar vind. Vroeger hadden rijkswachters ook een snor.“

“Ik stem altijd op politici met een snor omdat ik mensen met een snor betrouwbaar vind. Vroeger hadden rijkswachters ook een snor.“

Het is een bewust absurd voorbeeld om een serieus punt te maken. “Politiek is geen logisch spel, politiek is ook een psychologisch spel. De belangrijkste beslissingen in een leven zijn niet gebaseerd op rationele afwegingen.“

Hij verdedigt het systeem ondanks zijn gebreken: “One man one vote is het meest optimale systeem, ook al mag je soms denken dat het de grootste klinkklare onzin is die je ooit gehoord hebt van mensen.“

"Voor een sociaal beleid gaan we even heel asociaal moeten zijn" ▶ 31:31

Het gesprek wordt concreter wanneer het over hervormingen gaat. Devos gebruikt een paradox die opvalt: “Voor een sociaal beleid gaan we even heel asociaal moeten zijn. We gaan toch even andere economische inspanningen moeten doen.“

“Voor een sociaal beleid gaan we even heel asociaal moeten zijn. We gaan toch even andere economische inspanningen moeten doen.“

Hij verwijst naar Jean-Luc Dehaene, de laatste die grote besparingen doorvoerde. “We hebben nog de laatste keer in de tijden van Jean-Luc Dehaene grote besparingen gedaan. We hebben dat ooit gedaan, kunnen we dat nu? Ik denk van wel.“

De voorwaarde is vertrouwen tussen coalitiepartners. “Als je een sterke ploeg hebt die elkaar onderling vertrouwt, zeg je: laat ons dat samen doen en samen verdedigen tegen kritiek. We wijken niet van ons pad af.“

"Als we nu concluderen dat het totaal niet meer kan, dan zeggen we eigenlijk aan de burger: hier houdt het op" ▶ 35:41

Devos weigert het defaitisme. Wanneer de hosts suggereren dat het misschien gewoon onmogelijk is geworden, reageert hij fel: “Als we nu concluderen dat het totaal niet meer kan, dan zeggen we eigenlijk aan de burger: hier houdt het op, het is gedaan.“

“Als we nu concluderen dat het totaal niet meer kan, dan zeggen we eigenlijk aan de burger: hier houdt het op, het is gedaan.“

Hij erkent de moeilijkheid maar weigert te capituleren. “Het is ongelooflijk moeilijk, maar het kan.“ De alternatieve conclusie is onaanvaardbaar: “Politici die op televisie komen en zeggen 'het is onoplosbaar, dat gaat niet', die zeggen letterlijk: gij betaalt mij nu burger en ik doe er eigenlijk niets aan.“

Die radicale partijen groeien van de weeromstuit ▶ 42:29

Devos analyseert de opkomst van de flanken met scherpe precisie. “Die radicale partijen groeien van de weeromstuit. Centrumpartijen gaan niet zeggen 'hoe kunnen we samenwerken?' Nee, ze gaan vechten voor elke stem in dat krimpend centrum.“

“Die radicale partijen groeien van de weeromstuit. Centrumpartijen gaan niet zeggen 'hoe kunnen we samenwerken?' Nee, ze gaan vechten voor elke stem in dat krimpend centrum.“

Het resulteert in een vicieuze cirkel waarbij coalitiepartners elkaar gaan beconcurreren in plaats van samen te werken. “Dan wordt de coalitiepartner de grootste tegenstander,“ stelt Devos vast.

Hij heeft het over de “gun factor“ die verdwenen is: ministers gunnen elkaar geen successen meer uit electorale berekening.

"Als je met elk van die mensen spreekt - de Sammy Mahdi's, de Mellises, de Prévots - die maken exact dezelfde analyse" ▶ 44:23

Opmerkelijk genoeg ziet Devos wel hoop in de individuele politici. “Als je met elk van die mensen spreekt - de Sammy Mahdi's, de Mellises, de Prévots - die maken exact dezelfde analyse. Die zeggen: dit kan toch niet meer zoals het nu gaat.“

“Als je met elk van die mensen spreekt - de Sammy Mahdi's, de Mellises, de Prévots - die maken exact dezelfde analyse. Die zeggen: dit kan toch niet meer zoals het nu gaat.“

Het probleem ligt niet bij de individuele kwaliteit van politici - “ik vind onze huidige politieke generatie even kwalitatief als die van 10 of 20 jaar geleden“ - maar bij de omstandigheden waarin ze moeten opereren.

Er zijn 150 kamerleden, dus je moet 100 kamerleden hebben om iets aan de staatsstructuur te doen ▶ 46:48

Wanneer staatshervorming ter sprake komt, toont Devos de wiskundige onmogelijkheid. “Er zijn 150 kamerleden, dus je moet 100 kamerleden hebben om iets aan de staatsstructuur te doen. Maar twee radicale partijen samen hebben misschien wel bijna 50 zetels.“

“Er zijn 150 kamerleden, dus je moet 100 kamerleden hebben om iets aan de staatsstructuur te doen. Maar twee radicale partijen samen hebben misschien wel bijna 50 zetels.“

De ironie is schrijnend: net wanneer staatshervorming het meest nodig lijkt, wordt ze het minst haalbaar. Bovendien is er geen voorbereiding gebeurd. “Op federaal niveau is er niet over gesproken,“ constateert Devos. “In het Vlaams parlement heeft een commissie onder Elisabeth Homans niks opgeleverd.“

"Veel in veel dossiers zijn veel mensen bevoegd, maar niemand verantwoordelijk" ▶ 50:18

Het gebrek aan duidelijke verantwoordelijkheden frustreert Devos. “Veel in veel dossiers zijn veel mensen bevoegd, maar niemand verantwoordelijk. Dat is qua democratie een probleem want dan heb je een legitimiteitsprobleem.“

“Veel in veel dossiers zijn veel mensen bevoegd, maar niemand verantwoordelijk. Dat is qua democratie een probleem want dan heb je een legitimiteitsprobleem.“

Hij pleit voor meer duidelijkheid, ook al erkent hij dat staatshervorming voorlopig onhaalbaar is. “We kunnen veel van de dingen die nu dringend moeten gebeuren rond fiscaliteit, pensioenen, justitie doen. Misschien minder goed, maar we kunnen dat.“

Er staat een leger van 800 kabinetsleden op federaal niveau tegenover het parlement van 150 ▶ 52:54

Een concrete hervorming die Devos voorstelt: de verhoudingen tussen regering en parlement herbekijken. “Er staat een leger van 800 kabinetsleden op federaal niveau tegenover het parlement van 150. De regering heeft een veel groter kader dan het parlement.“

“Er staat een leger van 800 kabinetsleden op federaal niveau tegenover het parlement van 150. De regering heeft een veel groter kader dan het parlement.“

Hij pleit voor kleinere kabinetten en een herwaardering van de administratie. “Onze administratie wordt een beetje naar beneden geduwd. Wij zouden misschien beter beleid hebben met kleine kabinetten en de administratie waar ontzettend veel know-how zit om die op te tillen.“

"Wij zijn allemaal gewoon debielen die in het donker aan het tasten zijn, maar dat is wel heel veel waard wat wij hier hebben" ▶ 0:30

Tegen het einde van het gesprek wordt Devos filosofisch over onze democratie. Het is een van zijn meest memorabele uitspraken: “Wij zijn allemaal gewoon debielen die in het donker aan het tasten zijn, maar dat is wel heel veel waard wat wij hier hebben.“

“Wij zijn allemaal gewoon debielen die in het donker aan het tasten zijn, maar dat is wel heel veel waard wat wij hier hebben.“

Het is bescheidenheid en trots tegelijk - erkenning van onze beperkingen, maar ook waardering voor wat we hebben bereikt.

Het migratiedebat gevoerd op basis van waanvoorstellingen ▶ 1:02:10

Wanneer gevraagd wordt naar taboeonderwerpen, wordt Devos kritisch over het migratiedebat. “Als je bijvoorbeeld luistert en kijkt dan heb je het gevoel dat wij hier in België overstroomd geraken door migratie. Als je dat tot de feiten herleidt, dat gaat over een perfect beheersbare groep van mensen.“

Hij wijst op de vervormde perceptie: “Circa 100.000 give or take op 11 miljoen.“ Het probleem is reëel, benadrukt hij, maar wordt opgeblazen tot onaanvaardbare proporties.

We hebben de duurste lonen in heel de eurozone, maar onze productiviteitsgroei stagneert ▶ 1:05:17

Het onderwerp dat volgens Devos onderbelicht blijft: productiviteit en technologische innovatie. “We hebben de duurste lonen in heel de eurozone, maar onze productiviteitsgroei stagneert. Daar wordt weinig over gediscussieerd omdat dat technisch en niche is.“

“We hebben de duurste lonen in heel de eurozone, maar onze productiviteitsgroei stagneert. Daar wordt weinig over gediscussieerd omdat dat technisch en niche is.“

Hij pleit voor meer aandacht voor industrieel en technologisch beleid. “We moeten proberen om met de Vlaamse, Belgische economie en industrie daar frontrunner te zijn.“ Het klinkt technisch, maar Devos ziet het als cruciaal voor onze toekomstige welvaart.

Als je het allemaal zo goed weet, stap dan zelf in de politiek ▶ 1:08:07

De laatste vraag is confronterend: als je zoveel kritiek hebt, waarom doe je het dan niet zelf? Devos' antwoord is verrassend eenvoudig: “Het allereerste wat ik zou doen is een aantal mensen samen brengen en informeel beter leren kennen.“

“Het allereerste wat ik zou doen klinkt geweldig onozel: een aantal mensen samen brengen en informeel beter leren kennen en een keer de mens leren kennen en een vertrouwensband creëren.“

Het is teambuilding, erkent hij, maar dan wel met een serieus doel. “Ken die mensen elkaar? Vertrouwen ze elkaar? Ik zou eerst een keer samen gaan wandelen aan de zee of in de Ardennen.“

Het antwoord past bij de man: praktisch, menselijk, en gefocust op het proces in plaats van op de grote gesten.

---

Epiloog

Carl Devos verlaat De Melkerij met dezelfde rust waarmee hij binnenkwam, maar het gesprek laat een indruk van urgentie achter. Hier spreekt een man die de democratie door en door kent - haar gebreken, haar mogelijkheden, haar grenzen. Hij weigert het cynisme dat zo gemakkelijk is, maar erkent zonder omwegen de ernst van de situatie.

Zijn boodschap is complex maar helder: we staan voor keuzes die onze democratie zullen definiëren. We kunnen kiezen voor creativiteit of vastlopen in onmogelijkheid. Voor samenwerking of verdere polarisatie. Voor het moeilijke werk van besturen of de gemakkelijke weg van het opgeven.

“Het onmogelijke mogelijk maken,“ zoals Devos het noemt, vereist meer dan goede bedoelingen. Het vereist moed, vertrouwen en de bereidheid om door de “stront te lopen“ voor een beter resultaat. Of zoals hij het eenvoudiger uitdrukt: elkaar eerst leren kennen als mens, voordat je probeert samen een land te besturen.

In een tijd waarin de politiek vaak abstract en onmenselijk lijkt, pleit Devos voor een terugkeer naar het elementaire: vertrouwen tussen mensen die samen iets willen bereiken. Het klinkt simpel, maar zoals dit gesprek toont, zijn de simpelste dingen vaak het moeilijkst te realiseren.

De verkiezingen van 9 juni zullen uitwijzen of de Belgische politiek kiest voor het “onmogelijke mogelijk maken“ of vastloopt in de complexiteit van haar eigen systeem. Devos blijft hoop houden, ook al erkent hij dat we allemaal “debielen in het donker zijn die aan het tasten zijn.“ Maar dat tasten, dat zoeken, dat weigeren op te geven - dat is misschien wel de essentie van democratie.