00:00 Ja in dat kleinschalig slachthuis waar dat die een boer zelf zijn koe weg doet en je daar eigenlijk ambachtslieden hebt die die een slacht moeten doen gaat dat dier veel beter af zijn Maar ja door het feit dat je al die regulering hebt wordt het eh het het leven van van het kleinschalige eh moeilijk gemaakt en zijn eigenlijk bezig met die druk naar gigantisme steeds grotere bedrijven die mensen in dienst kunnen nemen om al die compliance kost eigenlijk en dat zie je overal solidariteit is belangrijk hoe verbinden we al die individuen nog tot een groter geheel daar zie ik dat Onze samenleving voor een stuk een beetje in in vastloopt en dat is een probleem in onze maatschappij Als je dat goed aanpakt dan zijn er wel mogelijkheden Wij zijn allemaal gewoon de Belen die in de donkere aan testen zijn dat is wel heel veel waard wat wij hier hebben dat

00:45 is echt wat t kom aan We gaan ervoor welkom bij een nieuwe aflevering van discour met The Boys we zijn hier vandaag met Bram bombeek Dank u om eh om tijd vrij te maken en tot hier te komen woordvoerder Jo Broens ehm en uiteindelijk zelf altijd gestart zeg maar maar eh bij de landbouw en als boer Zelfs als ik het zo mag zeggen eh ja dat was de bedoeling voil dus ehm we kunnen we subiet over uitwijden maar vandaag kunnen we dus een eh relevant topic aanpakken we niet mee aan Trend maar bon maar we zijn ook niet aan het protesteren dus we zijn eigen niet een trend aan het actualiteit voordat we beginnen doen we altijd een eh een chink met de whiskey op zondag hoit al eh Jack Den on hony gedronken eh nee dus ja met honing Bij dus ik ben niet zo De Whiskey drinker Maar inderdaad Het maakt het wel zachter Het

01:30 het is eigenlijk geen whisky maar bon Het is Leur is Leur Ja maar B goed Nee zoals altijd kunnen we verschillende kanten uit gaan maar misschien kort om te beginnen ehm als je eens heel kort door uw traject kunt gaan en eh waar dat je dan eh vandaag me bezig bent ok Ehm ik ben een boerenzoon uit eh Wellen Dat is tenderleaf van J Broens ehm Voordien was ik landbouw journalist voor vild dat heb ik anderhalf jaar gedaan eh Voordien heb ik twe jaar in de korte keten geboerd op het bedrijf van mijn ouders en eh Voordien was ik woordvoerder van de NVA Dus eh dat is mijn traject zo oké en korte ketenbeheer Ja mijn mijn ouders hadden

02:17 of hebben vleesvee Ehm Ik had ook verslagen gestudeerd dus we zijn toen onze eigen koeien eh rechtstreeks aan de consument beginnen verkopen Oké en ik had daarnaast ook mijn eigen eh deel opgezet van bedrijf dat waren Wijde kippen dus dat waren kippen die ehm buiten gehouden werden en eigenlijk ook die rechtstreeks aan de consument verkopen Wat was er het eerst kip of het ei eh ja het ei natuurlijk Dus eh nee maar ehm ik had legkippen en vleeskippen dus eh ik heb ondertussen ook wat ervaring als kippenboer ehm en je hebt geen uitjes bij voor ons nee nee nee maar ik heb ik heb eh alleé ik ben ook moeten stoppen eh om ehm ja bij bij ons thuis op de boerderij eh omdat het niet

03:04 zo eenvoudig was om mijn manier van boeren ook aan mijn ouders verkocht te krijgen dus ik heb eigenlijk een bepaalde praktijkervaring met ja eh de de transities die men dan altijd zegt in de landbouw die ze zouden moeten doormaken Ik heb wel ondervonden dat het niet altijd zo gemakkelijk is om dat in de praktijk ook te realiseren Oké en wil je er concreter over zijn of niet alle zeker zeker Ik wil daar heel concreet over zijn Ja op Welke obstakels dat ik gebot ben bijvoorbeeld eh Ja ge zit ehm met een situatie dat het alleé de de Arbeid die bij de korte keten komt kijken wordt altijd heel fors overschat eh over of onder eh onderschat he Heel fors onderschat ehm en het is niet zo moeilijk om voor uzelf een inkomen te creëren maar het is wel moeilijk om voldoende inkomen te genereren om ook op

03:49 een geloofwaardige manier het bedrijf te kunnen overnemen dus dat zijn al twee dingen die botsen met elkaar en voor de rest haden mijn ouders alleé zaten zij ook een situatie dat ze naar het einde van een van van een loopbaan aan het gaan zijn dat er ook veel Mijn grootouders wonen bijvoorbeeld ook nog op de boerderij zij moesten voor hen mantelzorg opnemen dus Zij werden op een manier ook geplet tussen Ja de zorg die voor eh mijn grootouders moest gebeuren en ik die dan mijn eigen project had en eigenlijk voor hun ook ehm extra werk kwam creëren dus dat was niet echt de bedoeling Oké ehm en ik alleé ik ik heb dat daar eventjes moeilijk mee gehad want eh ja dat is niet zo fijn natuurlijk als je die boodschap krijgt ehm maar ik heb ook ondertussen ook wel beseft van Ja ik was ook technisch gezien eh nog niet klaar om Boer te

04:36 worden eh omdat ik geluk bij ongeluk ik ja ja ja voil ik ben op de boerderij opgegroeid maar ik heb nooit echt eh ik heb geschiedenis en rechten gestudeerd ehm dus ik had eigenlijk nooit de ambitie om Boer te worden en ik heb het pas later in mijn leven ontdekt op basis van Ja de boeken van Joel STIN dat is één van de bekendste boeren ter wereld eh één van de passen van de regeneratief Oké ehm en zijn model daar werd ik meteen heel eh enthousiast over eh daar gaan we misschien straks nog verder op ingaan of moet ik het meteen eh meteen induiken Ja wel dus Joel sellon was eigenlijk ehm of is eigenlijk Ja een boer die onderneemt in alle schakels van de keten eh zijn uitleg ja ja wel een

05:22 hele knappe ondernemer voor alles wat bij voedsel komt kijken dus zijn een uitleg is ja de de euro van uw voedsel is eigenlijk een poot met vier stoelen productie dat is wat de boer klassiek doet ehm verwerking distributie en marketing en de Boer klaagt en dat was zijn uitleg de Boer klaagt altijd Ja ik kom niet rond het zijn die andere schakels in de keten die eh veel geld verdienen dus eh productie wordt uitgebuit hè voil voil de productie wordt uitgebuit dus is zijn een uitleg Ik ga gewoon ondernemen op alle schakels in de keten dus ik ben innovatief voor wat Bet betreft verwerking of ik doe zelf verwerking op de boerderij Ik doe zelf mijn distributie en ik doe zelf mijn marketing dus ik heb als boer alles in

06:07 eigen handen alles is in boeren handen en dan dacht ik van ja eigenlijk als als je het zo bekijkt is dat wel interessant want ik was toen eh woordvoerder dus ik deed uiteindelijk ja politiek en marketing en ik vroeg me altijd af van goed wat heb ik nu met mijn marketing eh skills wat wil ik daar nu mee verkopen en eh Joel STIN ik was toen ook voor slager aan het studeren Ik heb hem eigen een slagers eh leren kennen en ik had dus marketingervaring ik was aan het leren verwerken eh en ja mijn ouders had thuis een boerderij dus de productiekant eh was ook al gedekt dus ik dacht van Ja op die manier door in al die schakels van de keten te gaan ondernemen wordt het voor mij wel interessant want ik zou mezelf nooit als alleen productie eh dat

06:55 was niet voor mij dat is inderdaad voor en mijn ouders zeiden dat terecht tegen mij je hebt boeren Zonen of boerendochters die vanaf h 8 jaar eh op een tractor zitten en eh aan de machines eh werken en niet uit ja voil echte kinderarbeid nog maar uit passie en die je dus niet uit die een stal kunt weghalen en dat waren voor mij altijd voil die doen de productiekant die hebben van dat eh kaas scheten dat is voor mij niet maar dat model waarbij dat je op alle schakels van de keten gaat ondernemen dat dat vond ik zeer aantrekkelijk ja ja Oké goed nee ehm Alright goede intro misschien eh ja kort verhaal of eh korte vraag ook hoe komt dat je zeg maar ook bent geëvalueerd van eh ja zelf heel hard in het eh in de boeren stil te

07:41 zitten op welke Schakel dan ook versus dan eh woordvoerder eh y Bro of ook niet per se woordvoerder hè want marketing hoor ik dan ook wel in communicatie maar voornamelijk hoe of Waarom dicht op dat politiek stuk ook gaan zitten ahel Dat was mijn eerste Job eigenlijk Ik ben in 2010 als eerste Job voor eh de NVA beginnen werken en ik wou eigenlijk altijd journalist worden dus ik schreef goed en ik had eigenlijk wel vlotte contacten met de journalisten eh dus vandaar ben ik eigenlijk van medewerker van sigfried Brakken naar communicatiefuncties gegaan eh dus dat was mijn Job ik had daar ervaring mee maar dan voor een andere partij eh En op een gegeven moment na ne9 jaar dacht ik van goed wat wil ik nu doen En dan was dat boerderijproject op mijn pad gekomen en dan heb ik dat dus twee jaar gedaan Dat waren ook twee

08:26 eigenlijk leuke en goede jaren voor de korte keten dat was in de volle coronacrisis dus ik denk dat ik heel depressief geweest zou zijn als je hele dagen achter uw scherm zit en geen contact heb de boerderij was eigenlijk een plek waar dat ge altijd in open lucht kon zijn Ik heb quasi nooit een mondmasker moeten dragen ehm je ziet heel veel mensen want dat was echt eh ja de gouden tijd voor de korte keten heel veel mensen die nergens naartoe komen konden en dan als uitstap eigenlijk naar de boerderij gaan de restaurants zijn gesloten dus een deel van het budget dat mensen hadden om te gaan eten was toen ook georiënteerd naar ja iets kwalitatievere producten die ze bij de boer zelf konden gaan kopen dus ik heb eigenlijk twee gouden jaren voor de korte keten ehm meegedraaid

09:13 maar ik begon ook wel te beseffen dat ik technisch nog niet klaar was om die een volledige sprong te wagen eh en dan ben ik journalist geworden Dat was dus altijd mijn droom om alleé of het beroep waar dat ik van droomde als ik eh als ik 15 16 jaar was waarom dat ik ook geschiedenis en gaan studeren Eh en dat was dan landbouw journalist wat ik ook vroeger nooit zou gedacht hebben Ik dacht ik ga naar naar een Wetstraat redactie ofzo of een economi redactie ehm Maar inderdaad mijn twee Passies kwamen daarin samen en dat was voor de landbouw journalistiek ook een interessante tijd omdat je dus inderdaad met de vergroening ehm het stikstof gebeuren eigenlijk alles was ook inflatie in de voedingsketen alles was actueel en als het slecht gaat voor de boeren eh eh of als het slecht gaat

10:00 ergens Dan is het voor de journalisten juist de goede tijd want dan is er veel om over te schrijven Dus als als niemand klaagt als niemand zaagt en iedereen is content dan is er Ja voil dan is er journalistiek weinig te rapen dus ik heb eigenlijk de gouden tijd van de korte keten mee gemaakt en daarna Ja de gaden tijd van de Landbouw journalistiek en dan ja ik had zo natuurlijk al een paar keer ehm gesproken geïnterviewd en hij kende mijn achtergrond en hij wist dat ik nogal een scherp communicatiestijl had en hij dacht van voil die de man heb ik nodig om eh Oké en eh misschien dan eh naar de scherpe communicatiestijl ehm gesproken ehm vandaag hè heel veel te doen rond boeren opnieuw Ik denk dat het zeker geen probleem is van gisteren ehm maar het komt toch weer aan de dag dus

10:46 denk voor veel mensen misschien ook een iets of van abstracter gebeuren Puur omdat je altijd hoort en milieudoelen dan landbouw hoort dat hier en daar isens opkomen dat het moeilijker en moeilijker wordt en dan heb je hè in Vlaanderen heel hard het stikstofdossier maar wat is er nu van aan in die zin heel kort geschetst alleé of niet te kort maar ook zeker niet te lang maar ehm wat is nu het probleem dat het zo eh extreem maakt en dat het zo niet verder kan between brackets Ja dus het is eigenlijk in alle Europese landen een andere druppel die het de nummer doet overlopen dat klopt volledig ehm dus het is eigenlijk de cumulatie van die regeldruk die vandaag de boeren op straat jaagt zij hebben echt het gevoel van met een bak zit overvol Er kan echt niks meer bij die kar is zo volgeladen ieder strootje dat er nu nog bij komt gaat eh de as breken dus dat is echt een

11:33 gevoel mooie beeldspraak Ja en ik wist dat natuurlijk al lang want ge zit in die keten ehm als ik zelf mijn mijn ehm kippen en en koeien liet slachten Dan spreekt hij ook met de mensen die Ja in die voedselketen werken en die vertellen allemaal hetzelfde verhaal van waar zijn ze in Brussel mee bezig dat beleid dat ze uitvoeren Dat is niet realistisch die Doelen waar dat men over spreekt Dat is niet realistisch dat gaat allemaal veel te snel en eh we worden hier geconfronteerd met inflatie tot en met eh de regeldruk is te hoog dus er waren het was al heel lang aan het gisten en nu is inderdaad het gevoel dat ja dat het teveel geworden is en dan begint men en en dat is ook iets wat je vandaag bij die boerenprotesten ziet het is niet de landbouworganisaties de

12:20 syndicale organisaties die zeggen we zijn aan het onderhandelen met de politiek en we moeten ons eh eisen kracht bijzetten dus we moeten een grote betoging doen het zijn echt eh WhatsApp groepen waarin mensen filmpjes elkaar doorsturen en zeggen Kijk in Duitsland zijn ze bezig in Frankrijk zijn ze bezig met boerenprotesten wijj moeten ook op straat komen om te tonen dat het zo niet meer verder kan dus het is ook echt een gevoel van ja wanhoop eh niet gehoord worden en het zo luid mogelijk uitschreeuwen ehm dat het overal in Europa iets anders is in Vlaanderen en Nederland is het stikstof hè dus heel veel jonge mensen in de landbouw zijn gewoon bezor zorgt over hun toekomst of ze nog een plaats gaan hebben hier in Vlaanderen Ja dus heeft het beroepen bestaansrecht in Duitsland

13:05 ehm gaat het over de de Roden diesel die wordt afgeschaft hè dus eh als je daar in de krant over leest is het altijd Ja de subsidie voor de Roden diesel maar vanuit het perspectief van de Boer natuurlijk is het een belasting op roodel voil het is niet omdat wij het 70 per van ons alleé van ons tankbeurt belastingen zijn en dat dat voor de Boer messen en rode diesel minder is dat dat geen belastingen zijn dus dat wordt opnieuw vanuit het perspectief van de overheid bekeken voor de overheid is dat een subsidie uitgave een fiscale uitgave geld dat ze niet bin trekken maar vanuit het perspectief van die een boer is dat extra taxen op een moment dat ze het al zeer moeilijk hebben Ehm in Frankrijk heeft men meer een soort van syndicale traditie in de landbouw ook en daar zie je heel goed dat het gaat over Ja die

13:50 onvrede met eh de vrijhandel met mercosur met het feit dat eh in het kader van de Green allerlei producten uit eh de handel worden genomen voor landbouwers en dat die uit het buitenland wel gewoon blijven al of landbouwproducten voil vo daar mogen die gebruiken Word voil voil en dus het Sentiment is ook Brussel is bezig met eh klimaatdoelstellingen allerlei Doelen op te leggen maar eigenlijk uit onze gereedschap gereedschapskist verdwijnen alleen maar dingen dus wij worden geconfronteerd met extreme weersomstandigheden eh Er is een verhoogde plaag drr en wij mogen ons gewassen niet meer beschermen Ja voil dus het is overal een beetje Oké een

14:36 andere druppel die de nummer doet overlopen maar overal is het gevoel van Er wordt ons iets opgelegd Wij staan in de frontlinie En ja we kunnen eigenlijk niet meer verder Oké misschien open vraag hè dus ik denk ik hoor altijd zo wat drie stukken terugkomen alel ik het ter ondertussen al ben vergeten maar één is Hè regelgeving drie stuken zijn reg export import Zou ik ook zeggen waarin dat ik ook wil benadrukken Word heel vaak hè eh zonder Boer Geen eten maar ik hoor dat ook heel vaak dat wij als België vrij veel voeding exporteren dus hoe Waar is dat eh maar ge er ook een andere kant aan Ah ja en dat is dat uiteraard zoals je er juist zelf zei dat we heel goedkoop vaak kunnen importeren uit andere landen waardoor dat we eigenlijk een een een concurrentie probleem hebben als we zelf eh maken of niet en het derde was dan van Ja oké die twee zaken dan hebben we nog stikstof in Vlaanderen dus denk dat een beetje De Koepel is

15:22 waar we misschien kunnen doorgaan en dan als antwoord van Oké en wat nu ehm ja ik denk eigenlijk dat er ja maar ja dat was mijn oping ja ja ja inderdaad in maar ja In het verlengde dus reguliers is één groot probleem wat je altijd ho terugkeren rechtszekerheid is het tweede grote probleem en Ten derde Ja die prijzen hm en een boer of daar hebben mij veel boeren gezegd Vroeger waren wij onderhevig aan de grillen van het weer wij wisten nooit van nee nee de grillen van het weer dat was ja de onzekerheid niet goed jaar of niet regent het of niet nu Hoeveel kunnen we krijgen is dat eigenlijk al perer geworden tegenover de de dingen dat er nu dus inderdaad Vroeger was het het

16:08 weer dan zegt hij zijn er de grillen van de wereldmarkt En De Vrije Markt bijgekomen Ja Vroeger waren er veel meer aan het produceren voor uw eigen Ja gauw vandaag zitten we in een geglobaliseerd systeem en nu zeggen de boeren is er een derde druk bij gekomen de onzekerheid van de overheid en dat is die rechtsonzekerheid eh dus dat zijn drie dingen die Ja wel nauw met elkaar verbonden zijn natuurlijk We zitten inderdaad in een geglobaliseerd systeem dat duwt de landbouw naar schaalvergroting want melk of of afgeleiden van melk en vlees en Zoo dat zijn producten die in een wereldmarkt worden verhandeld maar dat heeft een bepaalde druk op het milieu de landbouwers werken echt puur binnen ja eh in de natuur in eh ja met biologische

16:56 gronden alleé of of ze zijn met de biologie bezig en ze zijn bezig in het land ze hebben die een grond nodig als productiefactor en natuurlijk die schaalvergroting legt daar een bepaalde druk op hè Dat moeten we niet ontkennen dat is gewoon zo en dus Mo de overheid of ja dat heel intensief gebruiken van u van uw gronden Ja ja dan hebt je problemen met nitraten uitspoeling met verli vanen door de nood aan extra productie door het eh meer grootschaligheid vroeger In in een klein schal heb ook geen gewassen gekre die u eindlijk gewoon meer Zeg maar ehm eh opbrengen maar die niet per altijd de bodem zwaarder belasten of zijn er ook zo geen manieren om dat technologisch om zo te zeggen dat is inderdaad ook zoiets ehm de landbouw is meer en meer afhankelijk geworden van een paar super

17:42 gewassen dus ma is een super gewas ehm soja is een super Gewas en door het feit dat die zo'n hoge productiecijfers of zo in Hoge rendementen kunnen voorleggen begint dat de rest weg te concurreren vroeger bij ons een boer zou beaten eh en en ja ik weet niet of dat per se een een veld beaten veel biodiversiteit geeft maar je hebt je had inderdaad een bredere rotatie ne eh boeren waren veel kleiner eh om Mechanisatie ten vol te kunnen laten spelen heeft mij ruilverkaveling gedaan waardoor dat ja landbouwgrond eigenlijk traditioneel in Vlaanderen Hadden we heel kleine eh landbouwgrond jes die allemaal heel intensief werden bewerkt eigenlijk heeft men daar gezegd

18:28 van van goed we moeten R veel kavelen zodat je grotere stukken aan ingesloten krijgt dus je hebt veel meer je hebt veel minder en dat is biodiversiteit speelt Eigenlijk overal in het in de randen overal waar dat je een overgang hebt tussen twee verschillende soorten habitats Daar kunnen dieren en planten zich gaan nestel dan krijg je eigenlijk verhoogde biodiversiteit En wij hebben ons landschap veel meer geuniformeerd Dat klopt volledig Ja oké Oké sorry want ik had u onderbroken dus ja nee nee maar ik Ja er is zodanig veel over te vertellen dus eh onderbreken maar dus ge zei eigenlijk van hij is dan voornamelijk constant bezig in de natuur hè voor voil dus een boer definieert zichzelf als iemand die werkt in de natuur en zij hebben vaak uit hun eigen ervaring een totaal andere beleving dan wat je in de krant leest als je in de

19:13 krant leest gaat het altijd slecht met de natuur die een boer denkt ja ik zie hier opeens terug een blauwe riger eh ik zag hier een uil in eh in dat bos zitten de wolven de Vos komt terug de wolf komt terug eh ik heb een kamsalamander gevonden in mijn pool dus die een boer ervaart eigenlijk van het gaat een goede richting uit met de natuur ehm en ik heb ook ik geef altijd als voorbeeld den Dender ik ben dus opgegroeid aan den Dender EH Wij hebben het fil beluik bij ons in Denderleeuw Ik herinner mij als kindje als ik zo 19 jaar was dat ik bij mijn grootouders op bezoek ging en dat ik aan eh het fil beluik dus aan rend dak de Dender zag en dat daar zo van dat bruin stinkend schuim op stond vandaag kunen daar eigenlijk kano varen dus de waterkwaliteit Volgens mij is ook

20:00 geweldig in de eh juiste richting opgeschoven maar is datal anekdotisch waar altij wel dat is de vraag inderdaad dus die een boer heeft die anekdotische informatie daarover en de overheid gaat naar die de waterloop en heeft een checklist van voil nitraat en dan stellen ze een trend vast Maar er zijn ook nog 20 andere drukken eh en dan komt bijvoorbeeld de conclusie van Oei al die waterlopen zijn verontreinigd met pfas bijvoorbeeld dus het gaat slecht met onze waterlopen want overal is te hoog concentratie eh pfas gevonden en dat is bijvoorbeeld één van de dingen die men dan constant zegt maar één op 195 waterlopen in Vlaanderen is in goede staat omdat dat puur singler Focus op nee nee het is geen singler Focus Het is een soort van checklist en van Zodra dat je op één vak gebuis zij slecht Ja is is

20:47 zij ja mog de jaar niet overgaan terwijl dat je eigenlijk voor al die andere vakken ze dan ook cijfers tientallen jaren geleden hebben ze dan ook de checklists van doen of niet wel toen had men daar allemaal veel minder zicht op want voor hetzelfde geld was dat dan ook altijd wel een E ergens een slechte score op die maar het is toch niet dat die score zo streng is geworden dat als je op één ding niks haalt dat ineens het slecht is lijkt me een simplificatie Nee als je op één van die 20 factoren waar men op meet niet voldoet dan zijn dat gebuis voor uw jaar zo gezegd dus Dus het zijn eigenlijk er zijn er zijn geen gradaties en een ABC nee nee nee het is slecht of het is goed Dus er zijn 15 vakken en van Zodra dat je op É vak gebuis zij zijn je gebuis voor u jaar daar kun zo een

21:33 beetje om ne en dus dat creëert heel veel onvrede omdat men ook vanuit de landbouw het gevoel heeft dat alle vooruitgang die geboekt is onvoldoende wordt erkend ehm Ik herinner mij bijvoorbeeld ook dus de eerste mestactieplan dat was begin jaren 0 ik was toen ook eh Jong Manneke en ik herinner mij nog dat bij ons in de kater uit west-vlaanderen zo die grote injecteurs met varkens mest rondreden hè dus de eerste hm hm ja dus er was inderdaad een gigantisch mestoverschot vooral bij bij varkensboeren wat dus intensieve niet grondgebonden eh veehouderij is en die moesten op zoek naar gronden om om hun een mest eh kwijt te geraken en ik herinner ook dat inderdaad onze Kouter gigantisch stonk als die west-vlaamse varkensmest daar eh geïnjecteerd werd maar door

22:20 technologische vooruitgang door grotere verwerkingscapaciteit enzo zie je dat vandaag ook niet meer hè dus dat is er volledig uitgegaan veel van in de mest wordt gewoon eh technisch verwerkt en eh ja dat probleem stelt zich niet echt niet meer op op dezelfde manier dus ook bij ons daar komt geen eh geen eh ehm varkensmest meer naartoe dus de waterkwaliteit is eigenlijk Alé of het aantal dieren dat er bij ons zijn en en en de waterkwaliteit daar zijn eigenlijk geen problemen mee dus de Dender heeft qua nitraatuitspoeling bijvoorbeeld geen probleem maar heeft dan andere milieudruk waardoor het ook niet in orde is ja ehm en dan zou je kunnen zeggen eigenlijk moet met meer kwalitatief gaan kijken hè dus ehm bepaalde soorten vis die terugkeren enzo en een boer denkt dan inderdaad heel ehm soorten die allez lijkt de wolf

23:08 bijvoorbeeld ook maar dan is een uitleg van de natuurmensen Ja maar dat zijn opportunisten die kunnen eigenlijk gedij en dat is niet alles Miss heb ik kort een vraag Z ik onderbreek maar dus we hebben die we hebben Die checklist eh zoals je net duiden maar eh op zich gaan we er in zekere Mate op vooruit of niet op vooruit Ik ga er vanuit vooruit me want het is het is strenger geworden maar wat is dan een beetje het probleem in die zin van zijn er dan te veel nega gevolgen ehm voor de Boer in dit geval dan zodra dat een checklist niet hè groen kleurt of ehm of of wat is de impact voor hen qua regelgeving dan ja Er worden hem strengere bemestings regels opgelegd natuurlijk en ik ga ook niet zeggen dat er geen problemen zijn je hebt bijvoorbeeld gebieden in Vlaanderen waar dus heel veel varkens zijn of waar dat er aan heel intensieve teelten wordt gedaan heel intensieve aardappel teelten en groent waar dat er uiteraard uitspoeling van nitraten is

23:55 naar het grondwater Dat is een Reel probleem maar er wordt altijd zo'n sfeertje gecreëerd van ja het is echt niet goed En er is nog niks gebeurd en dus er is zo'n experiment in de Sociale Psychologie waar dat je mensen betaalt om zo eh een LEGO Technique in elkaar te steken hm hm en je moet dat dan bij Ja de observator op zijn bureau gaan zetten en die haalt dat dan uit elkaar en de Boer heeft echt zo dat gevoel van wij doen hier al die inspanningen want er is op vlak van bemesting al enorm veel gebeurd enorm veel vooruitgang veel meer boeren vroeger was dat inderdaad zo ten tijde van die eerste mest actieplannen mest daar moesten vanaf geraken dus varkensboeren die veel geld verdienden die kochten dan landbouwgrond en eh Welk gewas dat daarop stond dat was eigenlijk voor u niet belangrijk Ze voeren daar

24:41 gewoon in de mest op dat was Ja voil maar vandaag zijn boeren door het feit dat het mestbeleid zoveel streng is geworden die zijn daar veel bewuster mee bezig met wat goede mest is en dat je dat circulair eigenlijk op uw bedrijf moet houden en zo'n dingen maar ondertussen is er die een hele regeldruk Waarbij die de Boer nog altij altijd wordt bekeken als 30 jaar geleden als een halve fraudeur die van die de mest wil vanf geraken terwijl dat dat voor de Boer is mest zijn grondstof waarmee dat hij aan op een circulaire manier zijn bedrijf eh runt Dus er is heel veel wantrouwen terwijl dat je eigenlijk gewoon ja nadenkt over hoe moet ik mijn bedrijf eh juist op een juiste manier runnen Ik zal je een voorbeeld geven van iets wat wat die een regeldruk is waar dat boeren altijd over klagen bij ons is er heel weinig intensieve veeteelt Er

25:26 zijn geen varken zaderij en zo gewoon een beetje grondgebonden eh veehouderij ehm Mijn ouders hebben minder dieren dan ja dat ze op hun land zouden mogen houden en dus wij werken samen met ehm met melkveehouders die net iets minder land hebben dan dat ze nodig hebben om om in een mest kwijt te geraken en dan als zij hun mest op ons bedrijf willen uitrijden dan worden zij met de gps gevolgd en dan stuurt de overheid de mestbank stuurt ze dan een een eh een brief waarin dat ze zeggen beste Boer vanaf dit jaar is eh er een regeling in voegen dat je moet G GPS tracked zijn als de burenregeling geldt en als je daar niet aan voldoet hebt ge zoveel duiz boete dus hè Eh je kunt maar beter zien dat je in orde zij dus dat soort

26:11 communicaties zijn er constant vanuit de overheid en daardoor voelt hij een boer zich De crimineel tot bewijs van het tegendeel en dat is natuurlijk een Hee nefaste situatie want ehm misschien Go Er zijn nog zoveel dingen dat we kunnen benaderen maar eh misschien open vraag in die zin Het is ook EV wel echt wel effectief zo dat heel veel van de klimaatopwarming toegevoegde CO2 wel komt vanuit voornamelijk dierenvet deel dan eh of weet wat zeg misschien beetje maar ehm in die zin is er dus ook wel een argument te maken dat die de druk stevig verhoogt Ik denk dat dat ongeveer 13de bijdraagt aan het totaal maar dat is gewoon als globaal hè over die cijfers kunen heel veel discussieer voil dat kunnen we zeg maar sowieso een aanzienlijk deel dat het de moeite is om dat te onderzoeken om te verbeteren dus is daar dan ook geen argument als we dan toch als Europa zeggen ja we moeten ervoor gaan dat dan het gevolg is en

26:59 Ja ok moeten iets in dat gebeuren slimmer snel weet ik het of is het gewoon van bon beste boeren draag de gevolgen want uiteindelijk heel de samenleving moet alles verbeteren ehm en Ja dit is nu gewoon impact teert hen maar andere sectoren hebben ook hun problemen met ehm de vergroening Wat is het antwoord hier het probleem Op dit moment is dat we gewoon niet weten wat duurzame landbouw of klimaatbewuste landbouw is ehm wat dat inhoudt Ja voil wat dat dat inhoudt ik bijvoorbeeld ben een fan van regeneratieve landbouw en dat betekent dat je maximaal gaat inzetten op herkauwers dat is eigenlijk de basis van uw systeem en zij zijn in staat om grassen grasklaver eh om te zetten in melk in vlees en in zeer

27:45 kwalitatieve mest dus in zoon landbouwsysteem hebt je eigenlijk ehm veel wejden waar koeien in grazen en dat Dat is een heel duurzame vorm van Landbouw in de beleving van regeneratieve Landbouw omdat je eigenlijk gewoon de zon zij aan het oogsten en je hebt voor de rest heel weinig inputs nodig Je hebt de zon nodig fotosynthese en het regent daar en is da rendabel dat soort dat is perfect allemaal rendabel en dat zou nu dan hebt je geen regelgeving druk niet meer als je nee nee nee wacht wacht wacht ja goed alleé of dat je geen regeld drev druk uiteraard geen hè Ja Voor mij is regeneratieve landbouw is dat het duurzame landbouwsysteem maar dan hebben we bijvoorbeeld ecomodernisten en die zeggen ja maar al die koeien en al die methaan die ze produceren Ja exact grasland Ja klop en hoeveel water

28:31 is die nodig voor een koe Oh wel ja goed maar dat is bijvoorbeeld ook weer zo een een voorbeeld van iets wat in de Statistiek zit alle water dat op weiland valt wordt meegeteld als de behoefte eh die je nodig hebt maar dat is niet zo natuurlijk dat water valt of dat valt niet maar ja vo Het gaat weer over methodologie ehm en dan zeggen ecomodernisten bijvoorbeeld Ja ja dat is totaal niet goed eh eigenlijk hebben we een landbouw nodig die zo weinig mogelijk oppervlak gebruikt hm en als je daarop door redeneert is eh de landbouw van de ecomodernisten is de westvlaamse groenten industrie de westvlaamse eh patatten industrie en in de rest van Vlaanderen mogen ze dan ook een beetje patatten en groenten zitten en dan nog de fruit deelt in Limburg en eigenlijk al de rest Ja dat is niet goed voor het

29:18 klimaat eh dan moeten maximaal die Weiden hè dus die koe die Graas in in grasklaver bij een ecom modernist moet dat eigenlijk een bos zijn of een een andere vorm van natuur en drinkt u een uw landbouw naar een zo klein mogelijk oppervlak terug en dan heb je nog een derde stroming ook belangrijk en dat zijn dan de Ja de klassieke ecologisten echt de groene jongens de geiten wolle Sokken die willen dan die dromen dan van biolandbouw hè dus Europa moet zoveel mogelijk via biolandbouw eh zelfvoorzienend zijn of voor zichzelf produceren maar dat is eigenlijk ook niet goed Dat is het pad dat Europa uit wou met de Farm to Fork strategie waarbij men bijvoorbeeld de doelstelling had om om eh 25 biolandbouw in Europa te hebben maar dan was het allemaal nagerekend door de studiedienst van de

30:03 Europese Commissie en dan bleek eigenlijk van ja dit gaat het eten veel duurder maken en dat gaat ook voor een stuk ehm ja we gaan als als ons gedrag niet verandert dan gaan we heel veel moeten importeren uit het buitenland en het gevolg daarvan zal juist zijn dat er ontbost wordt in het buitenland om Europa te kunnen voeden voila terwijl wij eigenlijk bezig zijn en dat wordt veel te weinig verteld eh op 100 jaar is er een gebied zo groot als Polen bijgekomen in bebossing in Europa hè dus het feit dat wij geen hout niet meer verbranden voor onze energie en een intensieve landbouw hebben wil zeggen dat de de marginale Gronden de minst productieve gronden dat die allemaal uit gebruik gaan hè oké Ja oké dus ja wat was mijn eh Mijn

30:48 redenering Ja dus dat je dat we eigenlijk nog niet goed weten welke drie dingen weet weet het beleid ziet het beleid iets beleid het beleid eh weet het volgens mij hier en daar regelgeving daar regelgeving daar Het lijkt een beetje vanuit de losse pols hebben zij eigenlijk een een een duidelijk beeld van waar dat ze naartoe willen of is het maar elke keer de pleister op de wonden eigenlijk eigenlijk onvoldoende dus ik zal vanuit mijn ervaring als korte keten Boer vertellen ehm als ik ik in discussie zit met fvv dus ons voedselagentschap dan zeggen die heel terecht tegen mij Ja de korte keten is maar 1 per van de bewegingen zo als dat ze noemen 1 per van onze business is de korte ketenbeheer

31:34 gaan maken hm hm maar als kleine alleé of als kleine speler die op alle schakels van de keten wil ondernemen wordt je wel constant geconfronteerd met een enorme compliance kost Hm hm ik ga een een onzel voorbeeld geven dus ik had een eh een kleinschalig slachthuis in eh Kluisbergen van de Wallen en ehm die die mens werd door de nieuwe dierenwelzijn dierenwelzijnsweb kijkt niet voldoende naar de Vlaamse regelgeving dus daar moet een vlaamse controleur naast staan op dierenwelzijn wat gebeurt er nu ge zit dus met een controleur van het fvv die je moet betalen extra ambtenaar postes kunnen maken ja dat zijn ja ja die worden uit Ja zk maar gewoon ja ja

32:22 dat zijn geen echte ambtenaren dat zijn dierenartsen mij opdracht Maar goed ze ze werken voor de overheid en ja Wie betaalt Ja voil dus opeens moeten moeten twee controleurs betalen voil Dat is een kleinschalig slachthuis die een slacht op een goede dag of een drukkend dag misschien vijf of zes koeien op een voormiddag hm hm die vijf of zes boeren die die die die koe daar aanleveren moeten dan allemaal samen Ja ook het loon van die tweede controleur betalen hm Terwijl als gij met een slachthuis zit waar 1000 eh koeien op de voormiddag worden geslacht dan is dat veel gemakkelijker natuurlijk om die extra cont last over die 1000 koeien te verdelen zonder dat je dat voelt eigenlijk dus wij zitten met compliance kost alle regulering dus extra dieren wel zijn uiteraard ja niemand kan daar tegen zijn h dat is de redenering en eigenlijk is de redenering

33:10 ook van ja in dat kleinschalig slachthuis waar dat die een boer zelf zijn koe weg doet en je daar eigenlijk ambachtslieden hebt die die een slacht moeten doen gaat dat dier veel beter af zijn Maar ja door het feit dat je al die reguleringen hebt wordt het eh het het leven van van het kleinschalige eh moeilijk gemaakt en zijn eigenlijk bezig met die druk naar gigantisme steeds grotere bedrijven die mensen in dienst kunnen nemen om al dieen een compliance kost eigenlijk en dat zie je overal dat gaat nu over dierenwelzijn een voorbeeld van dierenwelzijn maar exact hetzelfde is aan het gebeuren met eender welke andere regelgeving van van groene doelstellingen een boer moet bijvoorbeeld ook eh rapporteren wat hij allemaal doet voor het klimaat hmm ja dat is net zoals grote bedrijven grote bedrijven kunnen daar Consultancy bureaus voor aannemen enzo ja die een

33:56 kleine een boer die dan kan dat onvoldoende dus dan wordt regelgeving in zijn bak geduwd waar dat hij eigenlijk te klein voor is om daar mensen op te zetten die dat voor hem doen dus hij moet dat allemaal zelf doen en dat dat begint zo een eh één van onze ambtenaren heeft dat eens nagerekend Als je als boer met alles in orde wilt zijn hebt je eigenlijk 80 checklists nodig die je moet kunnen afvinken dus dat is veel te veel om ja van mensen die al super hard werkt te verwachten dat h daar ook nog allemaal mee in orde is maar wie is het probleem daarvan of Wat is nu de want uiteindelijk eh want wat ja hoe is het dan zo totstand gekomen is dat gewoon altijd zo een beetje zijn ja Dat zijn de ja voil Dat zijn de krachten die vandaag in onze wereld werken je hebt globalisering en de concurrentiedruk internationaal en dat dwingt u in een

34:41 bepaalde richting en dan heb de overheid die Waar dan iedereen van verwacht ja dat ze die problemen gaat opvangen en weg reguleren en over alles een wettelijk kader maken en ja tussen die twee dingen zit in een boer als kleine zelfstandige ondernemer wordt hij volledig h vermalen en dat gevoel hebben veel mensen in de samenleving hè veel kmo's die in datzelfde eh bje eigenlijk Z alleen de sector hè maar ja voil dus dat is een en dat is misschien ook een belangrijk deel van van de sympathie die de boeren vandaag voelen Heel veel mensen hebben het gevoel van Ja ik ben eigenlijk als frontsoldaat als mens die het moet doen de onderwijzer de verpleger de iemand in de bouw de de bouwaannemers ik ben eigenlijk een soort van automaton aan het worden van de

35:28 overheid die zo aan al die regeltjes moet voldoen maar ik kan niet meer mijn eigen gezond verstand gebruiken om de problemen waarmee dat ik geconfronteerd wording voil dus dat is iets iets wat heel veel mensen aanvoelen vandaag dat dat waarin dat we zijn doorgeslagen Ik ben zelf jurist aan mij werd altijd verteld de wet moet kenbaar zijn ge wordt geacht de wet te kennen voil Dus je zit vandaag met 120.000 pagina's aan staatsblad die per jaar gepubliceerd worden dus het is onmogelijk zelfs voor superspecialisten om de wet te kennen Ik maakte dat mee met fvv dat ik bijvoorbeeld over een bepaald deel van regelgeving bij kippen eh dus een een ambtenaar vleeskippen een ambtenaar leghennen als hen en een een

36:16 ambtenaar Eieren die dus ja ik als boer werd wel geacht om al die regelgeving te kennen terwijl dat zij daar drie specialisten voor hadden en dan denk ik tegen hun soms van ja goed eh ik wil dat zo Of zo doen kunnen we daar een af is dat goed voor jullie en dan is het antwoord van ja maar meneer wij moeten nu controleren Ik ben hier niet om te zeggen hoe gij h het moet doen Je moet maar zien dat je uit de regels kunt afleiden wat er moet gebeuren Maar nu zit je zelf toch iets meer langs de politieke kant ook om het zo te zeggen nu dat je er iets aan kunt veranderen want nu is eigenlijk bijna onderdeel van het probleem aan het worden hè eh ja maar ik pleit pleit zelfde voor meer voor meer nee nee nee maar ik bedoel merk er want je hoort heel vaak die die Ah die die steek politiek van Jael partij Ik zie anders zien Zie slogan zie ideologie ge zie realisme eh kun er nu

37:03 iets aan veranderen ook Nee alleé ik bedoel Ard als woordvoerder is functie ne nee nee de trein Hoe kan dat nu dat democratie voor het volk is maar dat iedereen die onderdeel maakt van volk er niks aan kan veranderen Ja dat dat heeft alleé zijn doel voorbij alle missen om het Ja ja maar daten minder gerer Neee dat was even snel maar hè maar want h Je kent het je zit nu eigenlijk vrij dicht op iets en toch heb je nog steeds een gevoel van onmacht een deel van het probleem is niemand bijvoorbeeld is tegen natuurherstel kunt gij tegen natuurherstel zijn niemand is tegen dierenwelzijn ho kunen niet tegen meer dierenwelzijn zijn dus politiek is het al bijzonder moeilijk om te zeggen Ja ik ben voor meer dierenwelzijn maar ik ga

37:49 niet stemmen voor een wet Ja die zo gezegd dieren wel maar onze morele waarden zijn allemaal top vandaag hè Maar dus dat is één probleem kerntakendebat een beetje moet IND Nee maar ja Eigenlijk is dat het kerntakendebat en weten wat regulering kan doen en wat niet ehm maar het is dus politiek al heel moeilijk om de onpopulair te zijn die zegt ja ik ben eigenlijk tegen natuurherstel want CNV heeft dat gedaan hè verdienstelijk Waarom heeft de CNV tegen de natuurherstel wet gestemd of tegen Ja de triloog hè Al die Europese eh Lingo eh omdat ze voelden dat een bak vol was dat die boeren zi van Er kan hier echt niks alstublieft Eh het is genoeg geweest Het zit ons tot hier omdat ze dat aanvoelden maar het is

38:35 natuurlijk niet gemakkelijk om tegen natuurherstel te zijn dus als wij dat zeiden dan dan begint iedereen van ja en g loopt aan het handje van de BoerenBond en eh we zijn toch geen klimaatontkenners En dan begint zo die hele retoriek van ja je hebt hier eigenlijk een onpopulaire boodschap gebracht Want hoe kunen niet tegen meer natuur meer natuurherstel zijn alle Ja dan is de partij om hun beweegreden duidelijk genoeg te maken en ten tweede is er ook Ja het Europese probleem stikstof bijvoorbeeld stond in geen enkel verkiezingsprogramma stond niet in het regeerakkoord niemand van de partijen vandaag in de Vlaamse regering heeft daar één woord over gezegd h hm maar opeens worden we daar wel mee geconfronteerd en waarom worden we daar ineens mee geconfronteerd wel Wij hadden daar wetgeving over maar bestaande van

39:23 Ja dus Men zegt dat altijd van We waren eigenlijk niet met stikstof bezig maar dat klopt niet want sinds de jaren 0 is de uitstoot in Nederland ook zeker hè 2015 ook verand is gehalveerd Wij hadden al een beleid over Ja als je als jurist dat leest Dat is een heel vag tekst eigenlijk maar zij interpreteren Ah stikstof staat daar niet in bijvoorbeeld maar zij interpreteren kijk stikstof is een belangrijke druk op een bepaald milieugebied en als dat niet voldoen

40:10 onderzocht is dan kun jeij geen vergunning geven zo simpel is en dan zeggen ze ja Dat zijn de Europese regels die wij toepassen maar eigenlijk is dat niet waar want daar staat geen Er is geen Europese regel over stikstof een boer in wallonia en een boer in Vlaanderen die aan hetzelfde bos op de taalgrens boeren die een boer in Vlaanderen zit volledig op slot door stikstof want hij heeft uitstoot van stikstof op dat bos en die een boer in wallonne heeft daar geen enkel probleem mee alleé die hij moet dat zelfs niet onderzoeken hij kan nog altijd perfect uitbreiden als hij wilt dus dat zijn Europese regels die voor dien een boer in wallonia en Vlaanderen in principe hetzelfde zijn maar in Vlaanderen en Nederland hebben wij gezegd stikstof is een belangrijke druk Hm dus dat moet onderzocht worden En op een gegeven moment komt dat de constatatie van voil

40:55 je zit niet meer op het juiste traject of het is onvoldoende onderzocht of en dan worden we in de techniciteit van duiken we in de techniciteit van stikstof en dat is misschien voor jullie luisteraars niet zo interessant maar het is wel die combinatie van de regelgevende lasagne en opeens is er daar een uitspraak van een rechter die u dwingt om een bepaald beleid te voeren of Alé of opeens heel ingrijpende dingen te doen omdat inderdaad uw economie op slot recht te geraken door het feit dat geen enkel alleé of geen enkele stikstof eh eh vergunning nog kan gegeven worden omdat je Ja een bepaald eh een bepaalde parameter opnieuw niet gaat eh hal Ik heb zet een andere vraag maar hierop inzoomend en zonder per se om in de wetenschappelijke theorieën in te duiken wat misschien ook interessant is het is op zich eigenlijk slecht beleid hè dat

41:41 leidt dan tot eh complexe rechterlijke uitspraken die opnieuw datzelfde slecht beleid en eigenlijk dwingt om beleid te voeren waar dat ze misschien niet maar ik weet niet of het slecht beleid was Jawel want als het duidelijk eh voor interpretatie vatbaar was dan was er geen rechter no slechte slechte wetgeving bedoelde ja daarmee w ik het eens Ja ja slechte Ik noem het vandaag in maar oké ehm maar oké maar nu in de zin van ga we er dan alleé ik bedoel het zijn allemaal problemen die geen problemen waren en die hebben we zelf gecreeerd h Ja inderdaad dat is de analyse van los van uiteindelijk Milieu beter maar ik wil maar zeggen Dit is heel technisch gegeven waardoor dat dat is de analyse van Louise Fresco Ik weet niet of dat je dat fragmenten ter zake gezien hebt maar zij zat met Bart Somers en nog wat mensen aan het tafel en ze zei van ja Vlaanderen en Nederland hebben zich het stikstofprobleem volledig zelf aange gedan want het is

42:26 een politiek juridisch probleem en eigenlijk met die analyse ben ik het op fond eens hm hm maar natuurlijk Het is niet omdat een politiek juridisch probleem is dat het geen probleem is en dat het niet me opgelost geraken Want we waren dus in belin is dat een heel groot probleem hier raken geen problemen opg dus de situatie in de praktijk is dat eh voor landbouwers al drie jaar op vlak van vergunningen alles vastzat Ja ja van zodat er ze hebben altijd stikstofuitstoot van zodra het er in beroep wordt gegaan weten van Ja we hebben geen kader om het te onderzoeken dus alles gaat geweigerd worden we zitten volledig vast en dat was ook de situatie die ertoe leidde dat er geen enkele nieuwe stal kon gebouwd worden dus die veel minder stikstof eigenlijk zouden uitstoten maar dat ging niet eh dat er geen Pocket vergisters werden

43:13 geïnstalleerd ook weer zo'n systeem waarbij dat ge Ja energiewinning doet op de boerderij maar daar komt ook een beetje stikstof bij vrij dus dat was ook weer niet niet vergun baar dus heel die een sector zat op slot al die bedrijven een toeleveranciers stallenbouwers Technieken bouwers Ja die konden allemaal niks doen dus eigenlijk was die de sector langzaam aan het leeg bloeden als je en dat is uiteindelijk ook waarom dat zeer tegen de zin van veel landbouwers de cmv en mijn minister is meegegaan in dat stikstof decreet om eigenlijk te kunnen zeggen van jongens laat ons hier weer Allez deel worden van de oplossing in plaats van ja de mensen die worden met de vinger gewezen als zijnde het probleem toont dat we technische oplossingen en maatschappelijke oplossingen hebben voor

43:58 dat stikstofprobleem eh daar daar zit inderdaad ondersteuning bij en als je het puur individueel bekijkt ehm er was twee weken geleden zat eh een varkensboer in eh in de zevende dag en die vertelde kijk ik zit met twee oude stallen Ja die zijn versleten Ik ben een jonge overnemer ik ga die uiteraard Ik was bezig met plannen om die Ja om die stallen af te breken en nieuwe te zetten veel beter stallen te zetten ik ja door het stikstof decreet ben ik daar nu al drie jaar niet aan toeg gekomen in principe kan ik die nu wel zetten en eigenlijk wat je van mij vraagt in dat stikstof decreet is voor mij een heel haalbare oplossing en ik krijg er eigenlijk steun bij om dat te doen Dus als het gewoon stikstof is is er voor

44:45 mij eigenlijk geen probleem maar ik ben ongerust dat je tegen mij gaat zeggen van ja goed je nieuwe stal staat er nu maar er is ook nog fosfaat Er is ook nog ja er wordt teveel water op gepopt in uw gebied en ja eh de klimaatdoelstellingen zijn ook nog ook nog niet gehaald dus je moet nu 20p van uw varkens weg dooen dus zij is ongerust over die onzekerheid En dat zie je ook heel goed met stikstof Ja dat is eigenlijk wel hè Alle investeringen staan gewoon onhold omdat ze dus eigenlijk voar Ze kunnen gewoon niet puur rationeel homo economicus individueel voor haar geval zij moest die nieuwe stal bouwen zij gaat daar nie veel meer steun voor krijgen en zij kan dan de rest van haar carrière verder met een stal die up to date is dus eigenlijk

45:31 zou zij moeten zeggen goed we doen dit Ja in theorie Alleen heeft zij schrik en dat voelde heel goed met stikstof als je de standaard leest bijvoorbeeld Er is nu een stikstof akkoord maar zijn ze in de standaard daar tevreden mee of is de intelligentia de ecomodernisten de groene jongens zijn die daar tevreden mee neen het gaat niet ver genoeg hè voil zij willen eigenlijk dat de veestapel wordt afgebouwd Er is maar één die er e voor dat die boerin kan voil eigenlijk wil men dat de veestapel wordt afgebouwd ook eenum ja ja ja maar ja daar kunnen we misschien straks verder gaan maar je snapt dat dat voorin heel moeilijk is om

46:17 te zeggen ik bouw niet een stal Ik ga ervanuit dat zoveel varkens mag houden maar als die nieuwe stal er staat heb ik geen enkele garantie dat D jaar later de overheid ik zal zeggen van ja en nu willen we eigenlijk toch nog heeft die garantie hè elke sector wordt vandaag wel meer en meer aan banden gelegd door nieuwe wetgeving door Milieu of anderen hè dus Waarom is dit zo'n uitzondering die uit Ja wel die die doelstellingen politiek en die rechtsonzekerheid dat dat creëert dat weegt op ondernemerschap dat moeten we ook Ik denk dat dat de kern van het probleem is ondernemerschap op welk Het is een centrale planning die ertoe leidt dat mensen ja niet meer durven en eigenlijk ook h risico's naar de overheid willen dovers schuiven want als als gij de spelregels gaat veranderen Ja daar kun je even goed er zelf ook voor betalen is de lering van heel veel mensen en dus om terug te

47:02 komen op het bad is val van de boeren als ge vandaag mijn de minister is ook minister van economie als je vandaag in ondernemingen gaat praten industriële bedrijven krijgde exact dezelfde boodschap als van de boeren Europa is zichzelf de das aan het omd met zijn gr regelgeving We zijn op vlak van energie totaal niet meer competitief en we zijn op vlak van grondstof e technologie lopen ook achter competitief Ja voil en we zijn bezig met regelgeving in plaats met zelf technologie te ontwikkelen dat klopt ook Ja om alleé maar ik was niet over de industrie bezig hè dus ik spreek dan met ondernemers en ja mijn minister vindt dat niet zo tof natuurlijk want die zeggen dan van ja Europa is ons eigenlijk n aan het omdoen en de Vlaamse regering is ons nog wat stampen aan het bijgeven want wij proberen hier een eh

47:49 ja een een biover brandings installatie Dus wij hebben h restproduct en wij willen dat zelf op op bedrijf verbranden om om eh ja om groene energie op te wekken en dat is echt groene energie als je van hout als restproduct dat gaat verbranden Dan kunen zeggen dat dat groen is Ja maar het kader waarbinnen dat je steun geeft aan die groene energie Ja dat is in Vlaanderen Nobody knows dus dat is super onzeker geworden We proberen in een boiler te te vervangen en we hebben daardoor uitstoot op een bepaald natuurgebied dat is miniem dat kan geen enkel effect hebben op natuur maar ja wij geraken niet aan een verguning want het is mogelijk mogelijk in impact op op eh ja op op op een natuurgebied dat aan ons bedrijf ligt hoe miniem ook maar toch gaan we ervanuit hè Dat is altijd de omkering van de bewijslast die je

48:35 heel veel van die dingen ziet toch gaan we ervanuit dat je dus het is Europees al super moeilijk We zijn totaal nummer competitief qua lonen qua energieprijzen en dan is er ook nog die rechtsonzekerheid in Vlaanderen dat je geen kad nummer hebt voor energiebeleid en dat je eigenlijk ook van uw vergunning een totaal nummer zeker zij dus ja de boodschap die geef woord is van het Ja de trein is ontspoord iemand moet aan de noodrem trekken en we moeten terug het gezond eh verstand he on Ja maar het boerenverstand komt van ergens hè dus daar met die analyse ben ik het eens op alle mogelijke en om nog eens terug te komen 10 jaar geleden zou je zou een boer inderdaad tegen u gezegd hebben ja die klimaatverandering Wat wat is dat allemaal die klimaatverandering warar zijn in Brussel nue bezig met die klimaatverandering heel abstract doen

49:22 abstract vandaag zal geen enkele Boer u niet alleé zal geen enkele boeren meer vertellen dat die klimaatverandering Ja niet echt is of niet zich voordoet vandaag maar wacht wil je dan zeggen doordat ze het klimaat zien of doordat ze de regelgeving voen nee Neee door doordat ze gewoon zien eh dus ja van die vuistregels een fruitteler die wist vroeger twee op 10 jaar moet ik ik rekening houden met extreme omstandigheden een extreme hagel een extreme hitte alleé twee op 10 dat is Mijn vuistregel vandaag zeggen die Ja het is 8 op 10 dat er iets extreem ge dus effectief voelen in het klimaat Z zeggen dus men voelt het echt alleé de patat eh ja 10 20 per van de oogst zit nog in de grond omdat gewoon zo maar is het is in klimaat eh is in klimaat Ja is in België het klimaat of in Vlaanderen

50:08 specifiek dan al zo hard gewijzigd dat het voelbaar is op alle mogelijke oogsten of ja het klimaat de weersomstandigheden zijn in al geval veel extremer en dat is één van de dingen van de klimaatverandering inderdaad dat de extreme couranten we het maar ik bedoel voelen we dat echt al zo testbaar in de zin van er zal altijd wel een bepaalde extern ja jawel dat is dat is dus heel moeilijk te destilleren Wat is klimaatverandering en wat is de gebruikelijke dus twee van die 10 zijn zo gezegd Ja dus die zes andere Ja dat is dan de extreme Nee maar maar ik bedoel het is wel effectief zo ook al weten we niet alle Marges van wat dat de juiste Factor zou mee inrekenen maar is het wel zo dat iedereen die vandaag een landbouw do in Vlaanderen effectief voelt hè op een te korte termijn dat er een groot verschil is in hoe dat ook zou zand komen Ja ja absoluut door alleé door de door de natte zomer is er bijvoorbeeld heel veel graan verloren gegaan dit jaar in Vlaanderen eh de

50:53 patatten zit nu nog in de grond of toch een gr groot deel daarvan ehm dus de droogte de droogte dus de intensieve groententeelt bijvoorbeeld die heeft het extreem lastig in die droge jaren dus men heeft het wel degelijk heel en ge ziet dat ook internationaal hè Dus als we terug op de globalisering opname van de afgelopen 10 jaar kan het dan geen uitzonderlijke 10 jaar zijn of alle is dat ja dat nu zijn we weer filosofisch Ik ga ervanuit van niet Ik ga ervanuit dat die extreme weer EV dat dat een nieuwe realiteit is Ik wil misschien iets anders dat we wel kunnen debunken tenz dat we hier nu inzoomen maar ehm en dat is eh een slogan die altijd eh benut wordt en ik ben nooit echt de grootste van van slogan isme is Ik had trouwens ook al gezegd eh zonder boeren geen eten en maar natuurlijk uiteraard een dramatisering is maar is het niet zo dat

51:38 het merendeel ook al ben ik van van lokaal produceren maar dat heeft er niks mee te maken Puur Op die slogan georiënteerd is het niet zo dat het merendeel van wat geproduceerd wordt aan voeding en vlees in België geëxporteerd wordt ehm nee daar kan ik misschien wat duiding bij dat is wel interessant want dat is opnieuw methodologie Dus wij Wij zien inderdaad voor kippen bijvoorbeeld dat wij een zelfvoorziening graad van 250 per hebben oké dus dat wilt zeggen dat wij drie drie keer zoveel Kip ja maken dan dat we zelf maken dan dat we zelf opeten een beetje Oké dus ik ken de sector goed hè Ik ben kippenboer geweest wat eet nogmaals geen eitjes hier ja ja ja wat wat eet een Belgische consument in het vers schap van de kolruit wat kiezen de mensen daar eten ze daar kiezen daar volledige

52:24 kippen meestal niet Nee en dus 80 per van de consumenten die in het vers schap kopen kopen alleen de filets Ja en de filet is 13 van de kip dus als je eigenlijk eventjes voor eigenlijk heel veel overschot aan billetjes en dinges Ja ja vo dus die billen hartjes niertjes de billen moeten geëxporteerd worden want ja er zijn veel meer billen dan dat er hier consumenten voor zijn de vleugels moeten geëxporteerd worden want er zijn veel meer consumenten voor vleugels dan dat we hier zelf hebben het karkas wordt gecutterd Eh dus de de consument Zorgt er eigenlijk voor dat we exporteren in deze St eigenlijk in een Ja voila en dus bij varkens kun je hetzelfde zien dus 80 per van de varkens export gaat naar onze buurlanden in Amerika zou dat helemaal geen export zijn eh ik ken boeren die op

53:11 de taalgrens tussen België en Frankrijk zitten en die zeggen van ja ja wij worden nu meegerekend in de cijfers van de export maar ja ja dat is toch voor ons hetzelfde want of dat wi in Frankrijk of België lezen als je letterlijk op de taalgrens zit Ja in de zetel staat in België dus zij exporteren naar Frankrijk dus dat zijn zo van die frustraties als je gewoon een cirkel zou trekken zou blijken dat 80 van die export eigenlijk gewoon al in eigen land is en dan komt het bij de vraag van Ja de consumenten voorkeuren eh bij varkens is dat het vijfde kwartier de kop de poten eh de huid alleé Allemaal dat soort dingen er zijn ambachtelijke slagers die nog verwerken zelf maar de grote meerderheid van de consumenten moet geen varkenspoot niet meer hebben of geen Hm dus dat wordt dan naar China

53:58 gestuurd waar dat men als eerste in eerste plek eh varkensvlees wil eten en waar dat men daar wel nog een voor heeft dus die oren die gaan daar dan in de soep wat weet ik allemaal Nie van die poten wordt bouillon getrokken dus daar zijn ze daar gelukkig mee En wij moeten het niet hebben dus in die zin is maar dus heel die statistiek is toch niet kapot alleé want ge ontkracht nu voornamelijk de de methodiek maar is die dan zo slecht dat eigen ik het niks zeg oké dus dat is wel echt het stand Ah nee nee maar ja het is het is abstractie hè want wij in uiteraard ook bilden en W uiteraard ook f wij kopen uiteraard ook ne ne is zo dat de exporteer Statistiek of of of gegeven zar de context getrokken is want uiteindelijk ja daar zijn heel heel eh grote nuances bij te zetten oké en alleé voor alle duidelijkheid Mag ik heel eventjes wij produceren ook meer chemische producten

54:43 en meer farmacie dan dat we nodig hebben hè dus dat is echt zo de het feit dat je niet Z mogen eh want h want dan zijn we weer een belangrijk onderdeel in de wereldhandel hè maar op landbouw mag dat dan ineens niet dus dat is ook iets dat je kunt zeggen natuurlijk maar als je nu de consument gewoon zou laten nemen wat hem vandaag neemt en je zou enkel dat produceren zou we doen we dan nog veel aan export import voor die producten die we zelf je kunt niet alleen de filet van een kip produceren nat nee nee ik weet het Maar stel dat we zo zouden kijken ernaar is het dan bijna dat we alles zelf opeten en enkel de ongewenste dingen exporteren of of exporteer ook veel gewenste dingen om het zo te zeggen nee de facto niet hè Dus als je opnieuw mijn voorbeeld van de kip mensen gaan met mij lachen omdat ik altijd de kip spreek maar dus de economische waarde van het karkas van een kip is voor driekwart die een filet dus 1/3 van die

55:29 kip is driekwart van de waarde voor moer dus dat is vandaag al zo wat dat er hier verkocht wordt lokaal is wat het meeste opbrengt wat ge exporteert dat is gewoon om gans uw dier Ja om alles maximaal te kunnen verwaarden waar het kan dus het globaal kapitalisme Is daarin super super efficiënt maar ik zal dan nog een ander voorbeeld geven melk wacht Ma ik eerst zo'n vraag Sten Z klein klein tussen vraag eh zo kippen gehakt en en bewerkt vlees enzo dat komt dan allemaal van niet filet vermoedelijk of ja Ja uiteraard alleé of Dat is weer iets anders Dus wat gij in het vers schap van de kolruit gaat vinden dat is bijna 100 per Belgisch kippenvlees hm hm maar wat dat gij bij de verwerkte producten dus

56:15 een eh ja eh een gerecht op basis van kippen gehakt bijvoorbeeld dat zou wel heel goed kunnen dat dat Poolse kippen zijn die daarin zitten want dat ziet de consument zo niet en dat is prijsdruk en dat wordt ingevroren en dan hup Ja ja hebt je eigenlijk een veel interessantere prijs als je het gewoon in een lage loon land binnen Europa of eh Zelfs in in Brazilië of Oekraïne alleé dus in de verwerkte producten wat niet echt het vers schap is in het vers schap heeft de lokale Boer Ja de wi de wide mode Ja daar hebben een bede brede slotgracht om te zeggen van voil de consument daar staat dan een Belgisch vlagen op die kiest voor Belgische producten Ja in verwerkte producten en misschien inzoomend op is de prijs die op dat gegeven dan ehm

57:01 wacht producten lokaal Ja heeft op die manier dan eigenlijk de Belgische Boer geen invloed op de prijs hè want prijs is ook één van die gegevens dat we ehm of nee dat eerst wou je nog een voorbeeld aanhalen van van melk Ah ja ja ja dus melk voor melk hebben wij een heel lage alleé hebben eigenlijk een zelfvoorziening graad van 100 Dus wij produceren eigenlijk evenveel melk als dat we zelf consumeren to maar voor melk voeren wij wel melk uit en importeren wij melk Wij maken zelf kaas en voeren die uit en we importeren kaas die we niet zelf maken dus daar speelt eigenlijk gewoon die een klassieke dynamiek van de comparatieve voordelen van gij specialiseert u in mozarella of

57:46 gij specialiseert u in gada en dan drijven we handel met elkaar maar gezet is wel constant ook evenveel melk aan het exporteren als dat ga aan het invoeren zet ehm dus dat is iets Ja dat hoort nu eenmaal gewoon bij de wereldhandel dat je niches kiest waarin dat je specialiseert en en door dat zo goed mogelijk te doen daar ook competitieve prijzen mee kunt eh bedingen dus ja daar wordt een beetje te kort door de bocht gegaan ehm als wij import en export in voeding dus Ut arkie ben ik absoluut tegen Maar je mocht wel de vraag stellen van ja wat is ons eerste doel en ehm ook dat ziet je denk ik als algemene Trend dat het tijdperk van de blinde

58:31 globalisering voor een stuk voorbij is ehm dus Joel STIN mijn Ja mijn idool Ja mijn opperburen zegt van ja als Amerikaanse boer is het u job in eerste instantie om een Amerikaan te voeren en die een boer in Kenia die weet heel goed hoe dat hij de mensen in Kenia moet voeren dus je moet altijd in eerste instantie iemand die je een vorm van populisme maar populisme Ja het is populisme het is het is populisme maar het moet altijd iemand zijn die je in de ogen kunt kijken en dan heb je ook zoveel regulering niet nodig want je gaat in de mensen nee verantwoordelijkheid gevel voila prioritair En als daar dan overschot is dan kan Da iets vo Ja inderdaad en dan denk ik als als tussenpositie zou het niet slecht zijn dat de Europese boer in eerste instantie de Europeanen voed en W

59:16 je dan op een duurzame manier geproduceerd hebt en en aan overschat hebt dat je dat dan inderdaad op de wereldmarkt kunt eh ja kunt ver handel en die Amerikaanse boer zal in eerste instantie voor de Amerikanen moeten zorgen en wat dat hij Nee maar het Mak Sens hè op veel niveaus hè op ge geopolitieke strategische spanningen realistisch maar ook naar lokaal Want inderdaad En dat is ook één van mijn stokpaardjes als wij over strategische autonomie spreken en wij willen van de landbouwen Meer ja wij willen autonoom zijn Ja dan is het importeren van al die soja van zuid-amerika voor de intensie is dat ook een probleem maar dan ja dat zijn natuurlijk ook geen dingen van waar dat je van vandaag op morgen mee kunt stoppen Omdat juist omdat dat zo juist een zo'n efficiënt gewas is dat een heel goed aminozuren profiel en zo heeft maar je kunt perfect aan de landbouw zeggen

1:00:03 Kijk we gaan nu van de veehouderij een meer circulaire sector maken en je krijgt daar 20 30 jaar voor om dat uit te rollen en dan zijn je eigenlijk allemaal samen aan een doel aan het werken dan wordt al die expertise van die mensen samengebracht want als gij tegen de Veevoeder fabrikanten zegt van ja Ge moet minder afhankelijk worden van soja en je moet uw eiwitten ergens anders halen dan gaan die zeggen oké ja goed we gaan aan de slag Dat is een optie Dat is een optie insectenkweek bijvoorbeeld dat zijn allemaal van die dingen dat je dan ja als je de standaard leest zou we dan denken van Ja daar zit een toekomst in mensen gaan meer insecten eten Ja ik geloof daar dus niks van hè mensen gaan helemaal niet meer insecten eten makelijk is ja maar kunen we kunnen we kunnen zelfs vlees in labo's maken is k termijn mensen gaan vlees in labo's eten hè dus dus

1:00:49 inderdaad dat zijn van die dingen Als je de krant leest Zou je denken Het gaat supergoed met al die vleesvervanger bedrijven Ja dat is totaal niet waar die beurswaarde is compleet gekelderd je ziet dat niet in het consumentengedrag dus de de vlam één van de organisaties van de Vlaamse overheid doet daar consumentenonderzoek naar en dus de trend van eh varken en rundsvlees naar kip is een veelvoud van een trend van vlees naar vleesvervangers dus dat zijn allemaal van die dingen Het is allemaal een beetje politiek correct om te denken dat wij echt nu bezig zijn met de Beyond Meat eh vleesvervanger hamburger te kopen Dat is dan ne maar ik denk wel pas op Ik denk op 100 jaar is er zeker een argument voor te maken en zo dat kan dat kan maar wij doen al zo dat dat nu al de realiteit is Nee maar daar ben ik het gewon op gedrags verand En wat was mijn Wat was mijn punt Maar we hebben hier

1:01:34 geen punt Het is als je die productie ook weer ga analyseren dan is dat ook weer een import van dat en dat en dat om die een Burger te bekomen dus maar eigenlijk voil eigenlijk zit dan in een systeem waar je totaal niet wilt want dan zijn dat afhankelijk van enkele heel grote bedrijven en niet van het decentrale netwerk van al die familiale on Ja maar dat is en dat is ook interessant hè We gaan hop terug Ga meer naar dergelijke economieën langs de andere kant als je echt letterlijk alle innovaties en alles wilt doen en is globalisme de number one necessity vo Er is niks zo efficiënt als globaal kapitalisme qua welvaart en ik zal ook nooit betwisten iedereen een geit in de tuin wat tomaten zetten inderdaad three Acres and een Cow Ja dat is eh de het idee van eh jky chesterton en als Christen democraat ben ik daar wel fan van maar dat is natuurlijk niet

1:02:19 wat je wilt en dat is ook waar dat je als korte keten Boer mee geconfronteerd wordt een bedrijf dat alleen Kaas maakt die kan natuurlijk investeren in allerlei technologie om het kaas maken minder arbeidsintensief te maken als ge dat als boer moet doen kun je dat niet dan zijn je gedwongen om veel handen naarbij te blijven doen en wat is dan het gevolg als je eigenlijk zoals een moment zoals vandaag hebt waar dat je heel hoge inflatie hebt wil die mensen natuurlijk ja hun loon kunnen blijven indexeren maar door het feit dat je zo afhankelijk zij van handenarbeid wordt uw product opeens veel duurder dus ja tuurlijk Ja Belg gaan daarbij te duur ja voil dus waarom waarom en dat is kapitaal kost investeren in automatisatie Mechanisatie Technieken robots Dat is allemaal om die een menselijke Component zo gezegd om je

1:03:06 daar tegen te daard die meer moeten belast voil voil en daardoor zit situ werkloosheid en dan ook weer uitg misschien nog alleé Ik bedoel eigenlijk terug gaan naar het origineel punt hè over een eh uw punt gesproken maar is het dan debunk of niet zonder boeren geen eten uiteraard alles wat wij eten van natuurlijke producten wordt ergens door een boer gemaakt nee nee nee nee ik bedoel Vlaamse boeren hm eh als ge morgen iedere Vlaamse Boer Het gaat toch G stel landbouw stopt hier in Vlaanderen hebben we geen eten Nee tuurlijk niet We kunnen importeren maar op lange termijn zijn er wel hebben of zou dat eigenlijk meevallen omdat we vrij goedkoop kunnen importeren Ja wij kunnen niet vrij goedkoop importeren maar dan wel hè Wij zouden gaat nee ja dan ik ga ik ga het over iets Nee maar omdat ik over die

1:03:52 slogan wil spreken Ik vind die dus ik ga mezelf Ik ga mezelf beschuldigen maar de slogan klopt niet als wij morgen al onze boeren eh stil leggen en ehm ja dan zijn wij meer dan rijk genoeg om ons voedsel te blijven importeren maar maar is nog betaalbaar hè Want in theorie kunen alles maar als we erv maken zonder boeren geen vers eten is dat dan niet beter ja Z zolang dat Duitsland en Frankrijk en Nederland dat wat ook grote relatief vers Ja ja isar maar om mijn Ja ik ga mijn rering wel afmaken want we zijn dan met We zijn wel met iets heel gevaarlijk bezig dus als wij geen eigen landbouwproductie niet meer hebben en hè

1:04:39 stel nu dat ze in Frankrijk en Nederland ook zo een beetje op dezelfde idee komt op het moment dat je dan grote verstoringen van die internationale handelsstromen hebt dan zouden wi laat dan zijn we de laatste in de rij en dan breekt er hier hongersnood uit ja dus dan heb je geen eten dat klopt Dus je zit eigenlijk Ja in een heel ge Z uzelf in een heel gevaarlijke positie Ja ja maar uiteraard uiteraard Just In Time als globalisering perfect werkt dan hebt ge eten wij hebben eigenlijk gezien wat er gebeurt in de gas dus we sluiten het alleé met met de Oekraïne crisis we sluiten het Russisch gas af Wij willen dat niet meer We gaan op de internationale Markt gas gaan kopen Europa meer dan rijk genoeg om die de

1:05:25 gas te komen al die boten die dus ja nog niet verkocht zijn op het moment dat ze op de wereldzeeën zitten die beginnen naar Europa te gaan Oei Wat gebeurt er dan in India in Afrika eh die kunnen opeens niet meer aan gas geraken dus daar zijn blackouts geweest Daar zijn ja eh energiearmoede is daar gigantisch alleé of in de economie is daar allemaal gigantisch door verstoord omdat wij als rijke Europeanen allemaal die die gas aan het kopen waren Dus het idee dat er genoeg voedsel is in de wereld en dat wij onze rijke vruchtbare [Applaus] landbouwbelang niet verhongeren als Ja maar het is niet zo dat het plus

1:06:12 minus betaalbaar zou worden en voor een gewoone gezonde toe het klopt niet maar zeggen van We hebben hier geen boeren nodig is roekeloos zelfde gaan extreme kloppen hè Maar maar het is wel zo Laten we hè het dan gewoon nuanceren Ik bedoel zonder de boeren van vandaag of gross mode systeem van voorziening behouden zouden we wel als consument hè die dan vaak vandaag ook een onderdeel van het probleem is of whatever ehm wel problemen ondervinden aan dat gegeven hè van het ontbreken van de Boer die er vandaag zijn ja ja wij als consument maar alleé ik vind het perfect vergelijkbaar met met eh het sluiten van de kerncentral enz je hebt iets wat heel goed werkt de Vlaamse boer is eigenlijk samen met een deensen en kennis centrale van de Landbouw zijn mensen die nog een

1:06:58 beetje werke tiek hebben voil die een beetje werkethiek hebben en eigenlijk als je het in Europa gaat bekijken zijn de Vlaamse de Nederlandse en de Deense boeren en dat zijn zo de Ja de meest duurzaam op een manier op een bepaal Als je kijkt naar de klimaat footprint van een liter melk dan zal dan zult je die nergens lager vinden dan in Vlaanderen Dus wij hebben eigenlijk behoorlijk goede duurzame boeren en wij weten die maar niet te waarderen wij dan inderdaad doen van voil hebben hebben nu eigenlijk niet nodig maar zolang dat zolang dat we niet stoppen met melk dan te drinken zal dat meer klimaat uitstoot genereren omdat dat ergens anders in de wereld op een veel minder duurzame manier wordt geproduceerd En wij hebben hier en dat is dat is ook weer de klimaatverandering Gert peersman een econoom van de Ugent heeft dat berekend

1:07:44 de voedselprijzen zullen voor rijke economieën het belangrijkste effect van de klimaatverandering zijn het mislukken van oogsten in allerlei gebieden ter wereld en dat leidt tot heel scherpe en je ziet dat vandaag bij de aardappels bij eh olijven bij tomaten aardbeien je ziet enorm scherpe eh fluctuaties in de prijzen en dat is door de klimaat de de klimaat onzekerheid het mislukken van oogsten door klimaat begint die prijzen een enorm Jojo effect mee te geven en als wij dan zeggen ja hier bij ons in die de vruchtbaar een Delta met al die uitstekend opgeleide Boeren met dat uitstekend weefsel van verwerkende bedrijven van expertise bij bij eh universiteiten en instellingen Ja wij gaan eigenlijk niet meer bijdragen aan

1:08:30 de voedselzekerheid in de wereld Ja dan denk ik dan zijn je gewoon roekeloos bezig met jezelf te verarmen want oké als die oogste mislukten hè Dus als je puur handelsbalans matig gaat bekijken wij importeren veel wij exporteren veel op het moment dat je alleen nog aan het importeren zij dan zijn je als land eigenlijk BP Ja armer aan het worden tuurlijk Ja Ja Ja oké maar gheid is in een extreem de nuans is ja voila maar als je dan met dus dus dat gebeurt hè Dus wij waren daar niet zo ver vandaan moest ehm moesten wij geen sterke landbouwexport gehad hebben hm hm eh ge mocht globaal gezien de voorbije jaren rekenen dat u u een landbouw import 20 per duurder is geworden moest onze export ook niet 20 per zijn gestegen dan waren dan waren wij wel 20 per armer

1:09:17 geworden om te eten en je kunt daar Er is geen enkele manier dat je minder kunt Dan was er nog een groter B zelf letterlijk gewoon aan het verarmen door het feit dat we dan denken van ja liever een plantje dan die boeren eh dus dat is heel roekeloos dus alle ga ho ga dat ik denk dat ik genuanceerd antwoord heb gegeven maar eh ehm ja nee goed Ja nee oprecht hè Dank eh we zijn zo een beetje richting het einde Ik heb nog een ludiek vraag ik wou vragen of dat warom een oproep had maar een ludieke vraag is ook toch Ah ja ehm waarom impliceert br eh Boer zijn zoveel negatieve manieren hebben bedoelt je eh Jij bent een boer een compliment Ah ik ik nee eigenlijk Ik ik kan ik vind Nee dat impliceert geen tafel manier h maar eh heb een idee waarom nee ik heb daar geen idee van

1:10:02 maar want dat heeft een negatieve bijk tegen mij zeiden ze als ik begon te boeren van eh ja vroeger werd een domste Boer en vandaag is de slimste van de wel Ik vind ik vind het Sand echt nog een compliment er aan worden je zent een boer Ah Dank u handen werkt en een beetje gezond verstand Maar inderdaad in in de beleving van heel veel politici zijn de boeren zo de Boer charels van bij jambers hè maar die generatie volledig uit eh ja oké oké oké dat extrem het klopt Mijn grootvader is al zijn 14 jaar naar school geweest zei op zijn 14 jaar tegen de meester van eh sorry ik moet ik moet het bedrijf overnemen dus ik kan niet meer naar uw lessen komen en ja dus dat is een heel slimme mens maar niet gestudeerd niet Academisch maar gewoon levens levens slim Alé laat laten we het bij deze laten piven hè vanaf nu is boer

1:10:48 zijn voil we dragen het als Geuzen oké nee goed goeres eh het was Bram dank voor uw tijd om tot hier te komen interessant gesprek Ja zeker en eh ja hopelijk eh komt het een beetje goed hè Merci Ja we gaan ons best doen hè