00:00 Niets geeft maar eigenschappen afhankelijk van hoe dat je naar iets kijkt kan het compleet andere eigenschappen hebben en dat is het het Het rare dat dat iets Ja dat dat is die complementariteit in de in de kwantumfysica je kunt niet meer zeggen dat is hier de eigenschap Nee je zit in een superpositie Het heeft verschillende eigenschappen en afhankelijk van hoe dat je kijkt Gaat ge andere dingen zien solidariteit is belangrijk hoe verbinden we al die individuen nog tot een groter geheel daar zie ik dat Onze samenleving voor een stuk een beetje in in vast en dat is een probleem in onze maatschappij Als je dat goed aanpakt dan zijn er wel mogelijkheden allemaal gewoon de Belen die in de donkere aan tasten zijn dat is wel heel veel waard wat wij hier hebben dat is echt wat teld Kom we gaan ervoor welkom bij een nieuwe aflevering van discour met de boys we zitten hier vandaag met twee gasten Wie had dat gedacht eh Frank Verstraten eh Professor

00:46 eh Quantum physica u Gent en Cambridge en eh Celine broekaart schrijfster toneel maakster eh Entertainment in de breedste zin maar in de in de gegevens van dingen te willen bijbrengen veronderstel ik ja en toegankelijk en Best breekbaar maken ja wat heel belangrijk is per definitie de het doel van onze podcast Go Yes Alright voordat we beginnen doen we altijd een Ching isje met de whiskey ooit al gedronken check denos Honey Nee nooit nooit van Amerikaanse whiskey dan nog hè ja ja ja ja zeer zoet hè het is geen echte whiskey niet meer maar het is honing Het is heer lek het is het is honing Het is eh daarom dat onze podcast vaak op iets slaagt omdat tegen het einde beginnen onze gasten wat dronken er Toor en word komen echte gesprekken boven nee goed eh de reden waarom dat jullie

01:32 hier samen zitten ehm omdat we iemand hebben die Quantum physica zeer goed beheerst in hoeverre dat het beheerst kan worden natuurlijk vandaag de dag en anderzijds iemand die goed is in die zaken te vertalen naar iets dat iedereen kan begrijpen vat ik het zo samen Dus jullie hebben recent een boek uitgeschreven eh uitgebracht misschien eventjes kort om te zeggen hoe dat het eh boek tot stand is gekomen en dan zo vandaar Eh dieper in de thematiek ja Dus ehm ik had een aantal jaar geleden stond Ehm op zeker moment Laura lanau in mijn bureau aan de ug ik dacht ja wie is laur lanau maar dat klinkt natuurlijk wel zeer mooi en eh en ehm zij stelde voor van een boek te schrijven over Kwantum en ik dacht ja Hoe moeilijk kan dat zijn ja kantum Ik werk al heel mijn leven op kwantumfysica dat zal ook wel lukken zeker en ehm ja je begint dan te schrijven en eh heel enthousiast en je

02:17 laat dat dan lezen door eh door uw dochter en die lacht u vierkant uit want want Blijkbaar is het niet omdat je iets begrijpt dat je het ook begrijpbaar kunt maken voor een grote publiek en ook mooi kunt schrijven en eh en en eh toen waren wij eh samen met Celine zitten wij in een eh een fietsclub en we waren een heel lange fietstocht aan het maken van 250 km denk ik Ik was dat allemaal aan het aan het uitleggen hoe Ja hoe fascinerend dat allemaal is maar ook hoe moeilijk dat dat is om om te Ja om dat eigenlijk te duiden om dat duidelijk te maken aan groter publiek en dan begon Celine eigenlijk exact de juiste vragen te stellen en als wetenschapper zijn wij altijd enorm gevoelig voor mensen die Goede vragen stellen dat is iets dat eh eigenlijk een goede vraag stellen is niet gemakkelijk dat is eh een keer dat iemand u een goede vraag stelt Kunt ge

03:03 er ook op antwoorden en dan kunt ge het oplossen maar heel veel mensen kunnen Goede vragen beantwoorden maar heel weinig mensen kunnen Goede vragen stellen en dat Talent geeft Celine exact gehad en dan dan ontdekken of dat wij dat vandaag ook hebben hè Ik heb helaas het antwoord ja en dan ja van t is ander gekomen hè Dan hebben wij gewoon beslist Oké dat doen we gewoon samen ja dan hebben we zijn eerste versie linear rek a de vbak in gezwierd de structuur Hebben we eigenlijk wel zo goed als behouden maar eh een beetje het voordeel van het feit dat ik heb meegedaan was het feit dat ik in feite ook het doelpubliek ben ja door het feit dat Frank dat dat eerste boek had geschreven was dat echt als pure wetenschapper maar en dat was dan eigenlijk meer gewoon voor zijn collega's die alleen maar stoffige veel te ingewikkelde tekst te lezen maar ik heb hem recht toe verplicht om al die dingen op een heel

03:49 concrete manier uit te leggen en ook eens op een totaal andere manier dan dat hij gewoon was dus ik heb hem echt bestookt met vragen Constant van Wat betekent dit nu wat wil je hier nu mee zeggen waarom is dit nu nu belangrijk Dit is te moeilijk kunnen we die dit misschien toch niet weglaten Ja en ik ben dan langs mijn kant ook zelf heel veel naar gaan Research naar grappige anekdotes gaan zoeken poëzie alle die kleine gedichtjes daartussen gesmeten om het ook gewoon luchtig te maken en het gaat meer dan gewoon de juiste vragen stellen eigenlijk ja ja het is dan ook nog een keer deftig in in een tekst Gieten en op een zodanige manier dat je als lezer ook wel geïntrigeerd blijft en niet te snel gaat afhaken Ja en ik denk zeer relevant hè want als ik gewoon voor mezelf spreek Op zich vind ik het wel boeiend de meeste mensen hebben er zeker al wel van gehoord maar ehm ondanks dat natuurlijk niet iedereen alles kan

04:35 beheersen is het voor veel mensen nog steeds vandaag dag en misschien voor degene die er diep in zitten ook maar zeer abstract hè en eh is het soms wel van Wat is het nu juist en mensen weten wel dat het soms zo wat haak staat op een aantal wetten of gegevens die we vandaag hebben dat hij misschien kan ontkrachten we nog niet echt een verbindende theorie tussen een aantal zaken Dus ik denk eh zeer interessant ook eh voor vandaag om te snappen hoee dat dat eigenlijk zeg maar past binnen Ook de dingen die we al wel heel goed snappen en hoe dat misschien soms eh toch een groter plaatje is ja ja het is heel paradoxaal quantumfysica is eigenlijk de ligt aan de basis van zo goed als alle moderne technologie en toch snappen we er eigenlijk zelf niet veel van zelfs als wetenschapper ik ben al heel mijn carrière daarmee bezig quantumfysica bestaat 100 jaar en en we snappen eigenlijk nog altijd maar heel heel weinig het blijft heel abstract het blijft iets heel onvatbaar omdat het

05:22 eigenlijk over een heel andere wereld gaat het gaat over de wereld van de atomen en en en daar gelden compleet andere wetten bijvoorbeeld een een een deeltje kan je kunt zowel een deeltje als een Golf zijn en een deeltje kan op twee plaatsen tegelijkertijd zijn en dat zijn dat lijken heel abstracte begrippen maar de keer dat je dat aanvat kunt je daar wel een technologie mee maken bijvoorbeeld in een nmr machine misschien hebben velen van jullie hebben daar waarschijnlijk al eh ooit eh ondergelegen wel dat is echt wat je doet is eigenlijk een superpositie maken van In spin die zowel naar boven gaat als naar beneden en eigenlijk ga je dan gaan kijken hoe hoe lang duurt dat voordat hij weer beginnen eh ja om te draaien en dus je gaat echt heel eigenaardig je super posities maken en je kunt daar echt een technologie van maken die werkt die maar maar hoe dat dat precies zit hoe dat je dat moet interpreteren dat

06:07 blijft heel moeilijk en dat is natuurlijk I het paradoxale aan die kwantumfysica Celine vertelt je even nee maar eh nee maar ehm nee nee inderdaad 100 misschien eh vraag die snel in mij eh te boven schiet is het zo dat we vandaag eigenlijk al meer toepassingen kunnen creëren dan dat we eigenlijk snappen waarom die toepassingen werken of valt dat wel mee puur mijn onderliggende vraag is van doorheen de geschiedenis hè heeft natuurlijk altijd zeg maar het eh het ondernemersvisie waarin het soms Ja de academische understanding van zaken heel interessant is waar het ondernemende wereld er iets mee kan maar soms doet de onder ondernemende wereld dingen Die blijken te werken maar snappen ze zo niet volledig en dan gaan eigenlijk Academisch vaak onderzoeken van Aha Daarom werkt dat en dan kunen er op voortbouwen Ja wel dus dus de kwantumfysica is zeker een voorbeeld waar dat de academische wereld ver ver voor de Oké dus een een één van de

06:55 mooiste voorbeelden is is de de laser dus eh eh Einstein natuurlijk ja met Ja met schouders boven iedereen uitstak in de in de fysica aan het begin van de 20se Eeuw was was bezig met relativiteitstheorie uit te vinden dat is iets Ja iets die ook heel heel boeiend is ehm en eh hij wou eventjes een pauze nemen Dus heeft hij maar de lezer uitgevonden in eh ja ergens in in een maand tijd en eh nee hij heeft niet uitgevonden hij heeft voorspeld dat dat kon bestaan dat dat kon zou kunnen gemaakt worden inderdaad en maar als je dan kijkt hoe lang dat dat duurt het proces voordat dat er uiteindelijk gekomen is dat is 50 ja jaar voordat er dan iemand ook in de academische wereld dat echt kunnen maken heeft voordat dat dan gecommercialiseerd was zat Da nog heel veel jaren tussen en nu Ja de volledige informatietechnologie is

07:40 gebaseerd op die laser hè alle informatie die via internet op op internet verstuurd wordt gaat via laserpulsen enz verder dus dus dat gaat echt over een tijdsperiode van ja 60 70 80 jaar voordat eigenlijk die academische ideeën die heel fundamenteel zijn Einstein had natuurlijk geen enkel idee van dat dat zou gebruikt worden om data te verzenden maar dat dat dan voor dat dat eigenlijk leidt tot toepassingen en dat is natuurlijk een een een een heel een heel goede case om te zeggen dat fundamenteel onderzoek Ja dat dat heel heel belangrijk is natuurlijk hè Ja tegenargument is de w Brothers hè waar dat we uiteindelijk nog steeds h zeg maar met het hele vliegen eh dat daar dan eigenlijk wel eerst is zeg maar gecreëerd waar dat we achteraf hebben proberen te onderzoeken Waarom werkt dat nu juist ja en en wetenschappers die bewezen dat het onmogelijk was hè om te vliegen en ook dat een vlieg niet kon vliegen ofzo Weet er zijn daar wiskundige bewijzen voor zijn er zijn er

08:28 vandaag de dag zo eh nog heel veel Ja waarschijnlijk wel maar eh hoe hoe frequent zijn er zo nieuwe ontdekkingen binnen de de kwantumfysica eh of of Welke Ja tempo gaat dat zijn er zo elke dag dingen waar dat je van verschiet bij wij van spreken of is dat meer iets van Oké elk jaar is er zoi Ja dus dus dus eh Dus wetenschappen en dat is iets dat is iets dat mij wel gefra peeerweg als wetenschapper is dat evident dat dat wetenscha heel traag vooruit gaat dat iedereen op elkaar verder bouwt en en en dat eigenlijk de de het individu niet zo belangrijk is Ja had Einstein de kantum fysica of de relativiteit stur die uitgevonden het ging wel iemand anders dat uitgevonden hebben Ehm maar eh ehm maar dus alles gaat heel traag vooruit maar er gaat het wel Het gaat wel in in een juiste richting en dat maakt wetenschappen

09:14 natuurlijk fundamenteel verschillend van van iets als kunst waarbij dat je iedere keer eigenlijk uzelf volledig moet gaan uitvinden als je boek wil en wetenschappen bouwt ge verder op elkaar en eh eigenlijk het eerste dat ik als wetenschapper en al mijn collega's do dat ook als wij eh op onze bureau komen Het eerste dat we checken is de Archive noemt dat D een website waar eigenlijk alle nieuwste papers eh op tevoorschijn komen lang voordat ze gepubliceerd worden soort preprint server en iedereen Dus zet zijn resultaten daarop voordat ze het eigenlijk ook naar journal sturen en dan op die manier kunt je dus echt Ja elke dag volgen Wat wat wat gaat er niet dus vorige week Bijvoorbeeld waren er we Ja fantastische doorbraken en alleé kleine doorbraken maar echt wel dat je kunt op verder bouwen en dat ge zegt wau dat had ik toch echt niet verwacht dat dat mogelijk was en dat gaat dan over het bouwen van een ja van

10:00 een een error correcting code voor een quantumcomputer en dat zijn allemaal heel technische dingen maar Maar ja er zijn Het gaat vooruit dat is eh dat is duidelijk en dat is natuurlijk ook zo zo leuk aan om in de wetenschappen te werken dat er een toch een tamelijk duidelijke Ja er is tamelijk duidelijke notie van wat vooruitgang is ja dat is ook wel een heel belangrijk hoofdstuk dat we daaraan eh Wijden op het einde van het boek al de toepassingen k van kwantumfysica in het dagelijks leven en dat is dan een antwoord op deel twee van de titel waarom Iedereen r eigenlijk iets over moet weten omdat Kwantum Iedereen maakt daar dagelijks gebruik van alleen al in ons gsms en in de computers ook de transistoren dat zitten er daar miljarden in dus mensen maken er dagelijks gebruik van maar ze zijn er zich eigenlijk totaal niet van bewust en het is dat dat we zo wat die boodschap willen meegeven En ook bepaalde dingen

10:45 willen ontkrachten dat is dan meer het onderwerp van hoofdstuk 5 dat wordt dat is ook het stokpaardje van Frank dat daar vaak zo nogal een ehm een eh een zweverige aula rondhangt van kwantumfysica dat dat mensen die denken dat ergens verbonden staan met of andere energie uit het universum en zo alle respect en dat neen Het spijt mij heel harde ding is wij gunnen iedereen hun geloof in alternatieve therapieën als iemand daarmee gebaad is allemaal goed en wel we gaan dat zeker niet afbreken maar ons punt is gewoon dat heeft niets met kwantumfysica te maken en er zijn hebben we nu gemerkt in het schrijven van het boek heel veel populariserende boeken die toch een beetje in de val trappen van weer dat mystifier Toontje te gaan aannemen en dan we wel ten alle kosten gaan vermijden en wat is zo in dat hoofdstuk

11:32 eh dat eerste dat ge zei ehm zo het meest onverwachte dat je zou hebben van wel daar zit dat dus ook in de kwantumfysica omdat je zei dat D dagdagelijks gebruik Wat is het meeste wat gebruiken we vaak maar dat gebruik ik Ik vind één van de meest de meest duidelijke dingen kleur hm hm kleur is iets Ja dat zie iedereen ziet kleur en Eigenlijk is dat compleet niet te begrijpen waarom een materie kleur geeft zonder dat ge kwantumfysica dus wat er gebeurt is dat daar elektronen zijn die ergens in elektronen baantjes zitten en er zijn verboden energieën en die verboden energieën zijn exacte stralen die eigenlijk weer kaatst worden en dat is het kleur dat ge ziet dus dat is iets dat is zoiets heel alledag iks maar eigenlijk om dat te snappen hoe wat wat dat eigenlijk h dat zit daar enorm veel achter om zo'n dingen te begrijpen maar je kunt natuurlijk nog veel dieper gaan

12:18 veel fundamenteler de het feit dat de materie bestaat dat materie hard is is iets dat in een klassieke wereld helemaal niet mogelijk is je hebt daar puur kwantummechanische eigenschappen voor nodig wat eigenlijk alles te maken heeft met symmetrie symmetrie is de krachtigste is is is verreweg de de de de sterkste kracht in de natuur en dat is iets Ja dat is allemaal heel abstract natuurlijk dat gaat h over het feit dat alle deeltjes onderscheidbaar zijn en daardoor ook niet in dezelfde toestand kunnen zitten Dat is allemaal paradoxaal maar maar maar maar dat is hetgeen dat ervoor zorgt dat de dat materie hard is dat we niet dat de aarde niet Ja in een in een erd direct verschrompelt dat ja dan eigenlijk alles alles we verstonden eigenlijk niets maar hoegenaamd niets van hoe materie in elkaar zit voor eigenlijk die kwantumfysica er gekomen is en en dat is het rare eigenlijk dat

13:04 is een theorie die gaat over het allerkleinste maar dat heeft natuurlijk ook direct effecten op het macroscopisch hetgeen dat wij allemaal zien Ja doe ma Ja ik tegen bij Nee ik wou nog eventjes eh toespitsen op die kleur dat je daarnet zei want eh kunt gij dan aan de hand van de kwantumfysica verklaren waarschijnlijk zult het wel kennen die afbeelding van die jurk ehm die heeft zo zwart en witte kleur of goud en witte kleur h en er is één één deel van de mensheid ziet daar wit een andere Ziet daar bijvoorbeeld blauw maar dat is optische illusie no ehm ja Nee want Nee niet echt hè dus ja maar maar kleur kleur natuurlijk is iets ehm je hebt je hebt daar de pure fysica verklaring voor om dat gaat over frequenties maar kleur het kleur dat je zelf ziet is iets anders hè We hebben eigenlijk maar drie verschillende Ik ben

13:50 zelf niet Ik ben zelf geen genz maar maar dat heeft daar eerder EV iets te maken maar natuurlijk Het het is heel intrigerend dat u zegt D is Exact die superpositie Ja dat voel je aan maar in dat geval is dat is dat eigenlijk heeft dat eigenlijk ontvanger te maken want ja wat dat zij blijft het misschien eh open vraag om eh om een aantal interessante vragen te kunnen stellen want ik heb er wel een aantal Ik vind het toch interessant maar Waar beginnen we met Quantum physica ergens een soort van basiskader te schetsen dat ook iedereen mee is bijvoorbeeld een domme vraag maar wat onderscheidt nu fysica van quantumfysica Waarom hebben we besloten om naar een andere discipline van te maken over een onderscheidende discipline Ja wel dus Dus in ehm dus dus het is niet omdat dat er kwantumfysica is dat de klassieke

14:36 fysica van Newton enzo verder niet meer geldig is dat gaat hem allemaal over eigenlijk verschillende schalen en het gaat dan over zoeker k beslissing maakt om een een actie te ondernemen dus dat De onderzoeker bepaalt wat dat een uitkomst is door de actie dat ze onderneemt Is dat niet het verschil wel oké maar kijk dus dus dus hetgeen dat er gebeurt is dat dat is natuurlijk dat Waarom is die quantumfysica er maar gekomen in in het begin van de 20ste eeu omdat er natuurlijk meer en meer observaties dat mensen beter en betere microscopen makaken en door te gaan kijken naar kleinere en kleinere dingen ziet je dat dat er ja dingen niet meer kloppen dat er dat er dat er iets niet gebeurt en eigenlijk wat er gebeurt is dat dat alle objecten wij zelf inclusief wi alle in de kwantumfysica dat is hetgeen dat daar gaat uitkomen is alles is zowel een deeltje als een Golf en de

15:21 golflengte van iets is groter naar maar de massa kleiner is of de temperatuur lager is en dus wij zijn ook een Golf maar onze golflengte is gigantisch klein en is een wanneer dat je Kwantum hebt Kwantum gedrag gaat G krijgen wanneer dat je deeltjes hebt waar die waarvan dat de golflengte overlapt dus ik ben een soort holf deeltje maar heel kleine holf lengte en als ik een andere Golf heb en die overlappen niet dan heb ik helemaal geen kwantumfysica nodig om dat systeem te beschrijven wanneer dat die golfjes beginnen overlappen krijg je interferentie effect dus is een Golf Ja als je twee golven suert dat is gewon Exact hoe dat je golven krijgt interferentie effecten en dan Post passen wordt kwantumfysica belangrijk nu als je bijvoorbeeld elektronen en elektronen zijn uiteindelijk maar ontdekt Ja heel goee Ja op het einde van de 19 elektronen zijn heel licht dat

16:08 zijn eigenlijk puur kwantummechanische objecten onafhankelijk van welke Ja toestand dat je die bekijkt die die die hol lengtes daarvan zijn gigantisch groot dus je kunt dat enkel en alleen snappen door kwantumfysica te doen maar bijvoorbeeld een voetbal daar is die hol lengte veel kleiner omdat die massa veel groter is en daar Ja heb je hoegenaamd geen kwantumfysica nodig om dat te beschrijven dus het gaat dan over die verschillende soorten objecten de verschillende grote ordes voor sommige dingen heb je kwantumfysica nodig voor andere heldt natuurlijk de kwantumfysica ook maar heb je niet nodig om om dat te beschrijven dus dus de kwantumfysica is eigenlijk de meest fundamentele dat is eigenlijk maar voor alles dat met materie te maken heeft is volledig onverstaanbaar zonder kwantumfysica alles dat te maken heeft met met een geleider eh ja ja alles Die die eigenlijk vast vast is hoe dat die

16:54 structuur in elkaar zit hoe dat een kristal Ja dat een kristal in elkaar nu wat is Kwantum Waar komt de naam Kwantum vandaan Kwantum is eigenlijk een soort kleinste deeltje dus als mensen zeggen een kwantumsprong wil het eigenlijk zeggen een heel heel kleine sprong dus dat is iets dat compleet eh verkeerd geïnterpreteerd wordt maar kantum dus wat er gebeurt en dat is het verwonderlijke eigenlijk aan de Kwant fysica dat mensen dachten je kunt altijd verder en verder inzoomen Ik heb er Kijk en als ik meer en meer PR altijd kleiner en kleiner en kleiner en dan blijft eigenlijk altijd hetzelfde naar een planeet gaar maar wat ik fysica zegt nee er is een kleinste schal je kunt niet meer verder gaan op een zeker moment bots je op een muur en dat is die constante van plank zo'n bekende constante die heel heel klein is maar die zegt oké Vanaf dan is er een muur

17:40 dan is echt de kwantumfysica compleet in het spel en Kunt ge niet meer verder gaan je kunt niet meer dieper niet meer kleiner gaan en ehm Hoeveel kleiner of wat is het schaal verschil tussen atoom kwark en ja het eh constante van plank ja wel Dat is Exact de constante van Plank die bepaalt hoe groot die dingen moeten zijn Wat betekent dat Ja dus dus wat is de dus de dus die constante van plank is iets die eigenlijk zegt hoe groot een Ja een een een atoom is bijvoorbeeld een waterstofatoom als je de de de Radius daarvan breken of de diameter ja daar komt die constante van plank in eh in in in voor maar dan komen heel veel andere dingen voor dus de constante van plank is zo een beetje hetzelfde als de lichtsnelheid maar dan voor Kwantum h dat is zoiets dat dat eigenlijk bepaalt Oké dat ik moet alles meten ten opzichte van die grootheid en

18:27 eh eh ehm dus dus ja wat is er kleiner natuurlijk een Kwark is veel kleiner dan een atoom maar maar maar maar maar maar ja dan ja dan uiteindelijk zit je daar dan aan het kleinste dat dat is dus die die Dus je hebt heel veel verschillende schalen in de fysica als je over atomen spreekt de periodieke tabel van MF dat is eigenlijk een een veel grotere schaal dan uiteindelijk die schaal van de hoge energief dat zijn dan die heel kleine deeltjes en dan de kwark dus hoe paradoxale en en ergens heeft dat ook wel volledig betekenis Hoe kleiner dat je wil gaan hoe meer meer energie dat je nodig hebt oké en dat is en dat is ergens eh hoe de kwantumfysica geboren is dat idee van het feit dat elk deeltje zowel een deeltje moet zijn als een Golf is eigenlijk gekomen met Het inzicht van plank en daar komt die constante van plank van dat dat dat licht zelf ook

19:15 deeltjes licht bestaat zelf uit deeltjes maar als ik dus maar maar maar de energie van een licht deeltje gaat wordt groter naar naar naar naar naar aangaande naar Hoe kleiner de golflengte wordt deel dus om iets te bekijken om een object te bekijken hoe kleiner dat het is hoe beter dat je iets wil localiseren Hoe hoger de energie van het licht dat je nodig hebt om dat te zien maar dat wil zeggen als je er naar kijkt hoe meer dat je het ook gaat verstoren want dat licht deeltje gaat daar tegen botsen gaat dat dus verstoren En dat is natuurlijk het begin van alle mogelijke Paradox in de kwantumfysica dat door naar iets te kijken dat je het verandert als observator staat je niet meer buiten de fysica als je een experiment doet maar ge zij er eigenlijk deel van en dat is natuurlijk iets een compleet nieuw element dat dat ja dat dat alles dat wilt eigenlijk ook zeggen dat we op een

20:00 bepaald moment op een niveau van abstractie zitten dat we het nooit meer praktisch in de realiteit kunnen brengen omdat het enkel abstract waarneembaar is en niet meer echt Jawel Het is allemaal exact waarneembaar en er formules voor maar we verstoor het dus dan zit het eigenlijk niet meer wel dat dat dat heeft dat een andere uitkomst de vraag is dan wat wil dat nog zeggen Wat wat wil dat zeggen dat iets zijn eigenschap heeft en wat wil dat zeggen jaw wel Je moet er naar kijken maar door daar naar te kijken Ga je die eigenschap veranderen dus iets geeft maar eigenschappen afhankelijk van hoe dat je naar iets kijkt kan het compleet andere eigenschappen ga en dat is het Het rare dat dat iets Ja dat dat is die complementariteit in in de kwantumfysica kunt niet meer zeggen dat is hier de eigenschap Nee je zit in een superpositie Het heeft verschillende je kijkt gaat je andere dingen zien Oké misschien eh opv vraag ehm dat gegeven op zich eh en Quantum physica ook in eh

20:46 in bredere zin van het woord heeft vaak wel of ik bedoel Dit is een heel eh ondekt in de kwantumfysica staan een aantal natuurkundige wetten onder druk Zeg maar of blijken misschien zelfs niet meer waar te zijn misschien wel in hun praktische toepassing ervan D zou nog steeds bruikbaar zijn maar eigenlijk Het Fundament waarop dat ze gebaseerd zijn is achterhaald is dat waar of is dat niet waar en Kunt ge zo een voorbeeld geven wel of af en toe hoor je inderdaad ho Er is een experiment gebeurd die zegt dat je toch sneller kunt gaan dan de snelheid van het licht enzo en dan ja ja natuurlijk heel het internet eh gaat daar volledig wild over maar dan ja achter een paar maanden blijkt dat er ja dat dat een foute meting was Oké maar er is nog niks echt achterhaald door het feit dat we kwantumfysica Er is geen

21:32 enkel experiment die in tegenspraak is met de kwantumfysica dus dus eigenlijk maar dat wil niet zeggen dat je dat allemaal kunt verklaren hè het is gewoon niet een tegenspraak dus dus terug de de kwantumfysica is een heel is eigenlijk dat dat zijn wiskundige formules die uiteindelijk u toelaten om alle voorspellingen te doen Maar het blijkt dat die formules veel te ingewikkeld zijn om ze op te lossen dus dus eigenlijk is het ja niet omdat je ze hebt dat je zo ook kunt Ja gebruiken dat je ze kunt oplossen en daar komt exact eigenlijk de Ja dat gele idee van een Quantum computing eh op het toneel Dat is een soort heel veel vragen zowel in de materiaalkunde in de farmacie en eh a de chemie gaan hem eigenlijk over kwantummechanische eigenschappen en dat zijn heel moeilijke dingen dat omdat dat heel moeilijke vergelijkingen zijn om op te lossen eh met gewone computers of Z ook met papier dat gaat gewoon niet en

22:18 en dat is de reden dat mensen eigenlijk Kwantum computers willen bouwen om kwantums systemen te gaan simuleren ja en ehm en en dat is natuurlijk iets heel abstract dus dus heel dat idee van quantumcomputers gaat hem eigenlijk vooral over de fysica over het maken van nieuwe materialen betere materialen betere medicijn een betere zijn allemaal chemische processen dat je eigenlijk moet simuleren en dat gij zou willen simuleren in een universeel labo en dat labo is gewoon die quantumcomputer ja ja maar dat veel veiliger is ook en minder duur wel minder duur dat is nog eh nakijken natuurlijk want de misvatting is dat de quantumcomputer zoal Alle problemen in de wereld gaat oplossen mensen willen allemaal een kwantumcomputer in een huis omdat dat alles ploep gaat doen maar dat is dus niet geval Nee het gaat gewoon kwantummechanische problemen en die is er ook nog helemaal niet Dat zit nog allemaal in de onderzoeksfase de kans

23:04 bestaat ook dat er nooit een kwantumcomputer komt maar in dat hele onderzoek Da naartoe worden er tegelijk ook wel heel veel andere dingen ontdekt dus het is zeker niet zinloos maar het is ook zo het verschil tussen een gewone computer en een Quantum computer als ik het begrijp hè op de binaire codetaal is dat een computer is nul of É maar een Quantum computer kan nul en É tegelijk zijn of beiden niet of hoe werkt dat juist ja ja dat is correct dus een een een dat is dat super positie principe dus iets kan op twee kan twee verschillende eigenschappen tegelijkertijd hebben en en en en dat is natuurlijk iets dat enorm tot de verbeelding spreekt als je een probleem moet oplossen ja dan moet je Ja heel veel moeilijke probleem moet je heel veel dingen zoeken voordat je de juiste oplossing vindt en eigenlijk kan een kwantumcomputer in parallel al die oplossingen tegelijkertijd gaan exploreren en dan als je veel geluk hebt

23:50 en dat is eigenlijk het wel het het het helemaal niet triviale dan moet je ergens die golven die daaruit komen op É of andere manier kunnen interfereren om de juiste oplossing te vinden en dat kan alleen maar als er heel veel structuur zit in een probleem dus dat gaat al wel dat je eigenlijk dat parallel isme hebt wil dat niet zeggen dat je die oplossing dat je wilt krijgen eruit gaat krijgen omdat dat moet eens die die golven die daaruit komen op een constructieve manier kunnen laten interfereren nu dat blijkt bijvoorbeeld wel te kunnen voor een probleem die eigenlijk niets te maken heeft met kwantumfysica maar dat is het factoris inpro nu het factoris eringsboda de PR factoren van vinden Oké bijvoorbeeld Ja d 3 maal 5 is 15 als ik het getal 15 geef ja kunen gij vinden Oké dat is 3 maal 5 maar dat is een heel moeilijk probleem als dat een heel groot getal is is dat zeer moeilijk moet je

24:36 eigenlijk alle mogelijke mogelijkheden gaan proberen voordat je het vindt en eigenlijk alle informatie die op het internet verzonnen wordt is gebaseerd is de de de de beveiliging daarvan is gebaseerd op het feit dat dat een moeilijk probleem is dat voor die RS dus als gij iets koopt op Amazon of zelfs gewoon inlogt op uw Google account wordt dat allemaal versleuteld via een Ja door het factoren van een heel heel heel groot getal en dat is een moeilijk probleem als je dat wil doen met gewone computers gaat duurt dat jaren Ja mensen mensen jaren nu dat is nu precies een probleem dat een kwantumcomputer wel heel efficiënt kan oplossen omat daar heel veel structuur in zit in dat probleem dat ergens dat probleem is equivalent aan het vinden van een periode van een functie en ja er zijn dan ja dan wordt het natuurlijk heel wiskundig maar een kwantumcomputer kan zo'n problemen wel oplossen en dat

25:21 is natuurlijk ja dan een ongelooflijke Ja moest er een kwantumcomputer zijn dan is alle is er gewoon niet meer veilig natuurlijk Ik wou net vragen dat is dan een heel ander soort genre van vraag maar heeft dat impact inderdaad op eh ja veiligheid van zaken dan zodra er echt een eh iets of wat betaalbaar wordt door encryptie is gedaan hè voil Ja dan is eigenlijk alle encryptie Z va zinloos de encryptie software dat we nu gebruiken en daarom is er natuurlijk he to Factor education zou per definitie eigenlijk niet uitmaken als je het wachtwoord hebt in een andere tool niet maar puur het versleutelen van wachtwoorden of data zou volledig dan eigenlijk irrelevant worden Ja dat zou allemaal kunnen gedefineerd worden dus dus ja inderdaad die One Way Ja en is er stot de de quantumcomputer dan op zich op een probleem van waardoor de quantumcomputer er mensen jaren mee bepaalde

26:07 berekeningen zou moeten bezig zijn of niet Of toal niet Dat is een probleem dus dus dus dus eh problemen Kunt ge gaan classificeren aan gaande van de complexiteit en de complexiteit van een probleem gaat er over hoe als ik het getal groter en groter maak Hoeveel meer bewerkingen moet ik doen om dat te gaan en dat is een exponentieel probleem voor Factor Ja exponentiële toename van iets Ja dat kan exploderen maar als iets polyn polynomial dat is exponentieel trager dat is iets dat wel doenbaar is en dus moest er een kwantumcomputer zijn kan al die informatie direct Ik wil terugkeren naar naar de natuur maar heel simpel is het per definitie dan eigenlijk niet een

26:52 super slimme investering van defensie to zou Defensie dan eigenlijk niet zoon Quantum computer willen hebben al die verel data natuurlijk natuurlijk en de NS en en en zeker ook in China zijn er gigantische investeringen zijn miljarden en miljarden die geïnvesteerd worden in het bouwen van zo'n kantum computer natuurlijk als dat de enige reden is dat je het wil maken voor die encryptie er zijn natuurlijk ook heel veel mensen die bezig zijn met andere soorten encryptie die niet gebaseerd zijn op die principes dus de keer dat het hebt is het z is het eigenlijk de keer dat er een kant computer is is ja is die zelf niet meer nuttig want als iedereen weet dat er É is gaat er niemand meer die versleuteling gebruiken Nee nee nee maar loopt toch altijd een beetje achter hè dus eh in zekere Mate zal dat op sommige niveaus wel zijn oké nee maar zeker ook eigenlijk wat er nu gedaan wordt is natuurlijk heel veel informatie opgeslaan die op die manier geciteerd is en dan kun gij dan wel binnen 10 jaar

27:39 als de kwantumcomputer is allemaal gaan decoderen en lezen hè dus dus het is niet enkel hetgeen dat er nu gebeurt Je kunt ook zeggen oké Ik sla gewoon informatie op en de keer dat er een kwantumcomputer is ga ik het allemaal kunnen lezen dus dat zijn allemaal problemen natuurlijk dat je mee moet inzetten maar terug dus eh een quantumcomputer die zo'n problemen kan oplossen is nog heel heel ver weg dus dus dat dat heeft ergens ja miljoenen kubits nodig en en en daar zijn we hoegenaamd nog niet eh aan toeg en en het is een heel heel heel te prti zou moeten maken sorry als je pronostiek zou moeten mak de 10 jaar zeggen ze over 10 jaar komt hij er dus ja dus ik ben dan is hij er ineens hè Dat is ook wel zo ja dat is wel zo Maar ik ik ben ei Misschien dat die ook wel eh ik weet het niet Ik ben beginnen werken op op Quantum alleé op op ideeën

28:24 Ik werk niet per se op Quantum computing maar op ideeën die daar rond want dat is ex Zach die een nieuwe taal die eigenlijk ontwikkeld wordt om dat is eigenlijk vind ik veel interessanter maar ik ben daarop beginnen werken op het einde van de Jar 0 en dus is al continu geweest dat inderdaad de quantumcomputer 10 jaar eh wach eh Bijnen 10 jaar Z optimisme in de wetenschap belangrijk misschien hè Maar nee Maar het blijkt Ja het blijkt heel heel moeilijk te zijn omdat het heel moeilijk is om een kwantums systeem te isoleren van zijn omgeving Oké ik ga opnieuw een heel domme en on geïnformeerde vraag stellen maar ehm zorgt Quantum fysica ervoor dat ons begrip van tijd en Ruimte verandert of dat dat er eh bepaalde nuances in te leggen zijn die we vandaag niet mee in rekening ne h verandert dat iets aan Heel de zeer zeer goede vraag dus wat eigenlijk die en ik denk dat dat eigenlijk het interessantste is die er al uit dat hele idee van Quantum

29:11 computing gekomen is is dat er een heel sterke link is tussen informatie en fysica nu blijkt dat eigenlijk Ja er is zo een heel beroemde quote it from bit dat eigenlijk materie er maar is omdat het informatie geeft Ja En dus eigenlijk die hele Quantum computing heeft ertoe geleid dat we op een volledig andere manier naar kwantumfysica kijken dan 100 jaar geleden zou we alles alles gaan interpreteren in termen van informatie in termen van van kansen maar vooral informatie en die nieuwe Dat geeft ons een nieuwe taal Oké een nieuwe taal nieuwe wiskundige tools ook om veel om om om kwantums systemen te beschrijven en ehm en en en overal in de cutting S Research in de wereld wordt nu die taal gebruikt om inderdaad de moeilijkste problemen in de fysica op te lossen

29:56 inclusief bijvoorbeeld eh de vraag voor Kwantum graviteit Wat is ruimte Wat is tijd hoe zit dat allemaal in elkaar Iedereen is daar heel veel groepen in de wereld zijn nu bezig omdat in termen van informatie en in termen van kubits in termen van ja Kwantum informatie te gaan herformuleren en er is heel veel hoop dat dat inderdaad gaat leiden tot fundamenteel nieuwe inzichten dus zelfs zonder zelfs als er nooit een quantumcomputer is heeft hij eigenlijk al zijn Ut bewezen omdat hij een soort compleet nieuwe manier gegeven heeft om de lastigste de moeilijkste problemen in de fysica te gaan eh eh gaan hard formuleren een nieuwe taal natuurlijk dat opent van alles hè Dat is iets eh Oké en eh ja ik ga enkel on geïnformeerde vragen stellen dan moet ik disclaimer niet altijd geven maar ehm in de ruimte is er heel veel ja niets en wat we vaak dan omschrijven als Dark Matter Dark Energy et cetera heeft ook daar Quantum physica al parter in

30:42 gespeeld om dat beter te snappen of daar meer groundwork voor te leggen ehm of heeft dat er geen enkele relatie mee Nee dat heeft natuurlijk ja dat is all alles heeft er Gem maar maar ja mij is dat helemaal niet duidelijk dat wat dat dat is die kosmologie dat gaat kosmologische vraagstuk ik ik weet niet in welke Mate dat dat dat dat de Quantum of die Quantum computing daarmee gaat helpen maar hetgeen hetgene wat wel mee gaat helpen is maar zaken die heel fundel zijn zoals eh de paradoxen met zwarte gaten Wat gebeurt er als je dat is een heel beroemd wetenschap dat ook ooit mijn Advisor Ik ben ooit eh eh ik heb ooit gewerkt in kalt in Californië en mijn Advisor is John preskil en die heeft een heel eh beroemde weddings schap gewonnen met eh Hawking en dat ging eigen exact over het feit als ik een Encyclopedie neem en ik eh smijt die

31:28 in een zwart gat de encyclopedia de 12 deling als je dat in dat zwart gat smijt wat gebeurt er dan verdwijnt dat voor altijd Of komt die informatie er op een of andere manier ooit langs de andere kant weer uit dat was de grote vraag en was dat niet zo dat er zo'n laagje altijd bijkomt dat die dat die heel hard eh compressed werd die informatie maar dat die wel nog bestond of niet Jael dat is dat is Exact de vraag Niemand weet het eigenlijk goed dat zijn daar omdat dat ja dat is echt de borderline van hetgeen dat gekend is dat daar daar begeven is eigenlijk op gebied dat dat eigenlijk niet echt klopt dus het het grote de grote één van de grote vraagstukken in de in de in de fysica is inderdaad hoe dat je eigenlijk die algemene relativiteitstheorie van Einstein niet de speciale maar de algemene relativiteitstheorie van Einstein verbindt met kwantumfysica en dat gaat echt natuurlijk naar het hart van dat probleem die zwarte gaten en en

32:15 het blijkt dat die informatie denken in termen van kubits eh heel heel leidt tot tot tot tot fundamenteel nieuwe inzichten voor wat dat eigenlijk Wat is het probleem Keeren terug we zijn daarover begonnen Goede vragen stellen is de essentie wel dat blijft nog in de fysica is dat altijd zo geweest wat zijn de juiste vragen een keer dat je de juiste vragen stelt Met de goede taal ehm zijn de antwoorden meestal gemakkelijk maar de Goede vragen stellen Goede vragen vinden dat is de moeilijkheid h oké oké de juist had ge zei ge zoiets hè van eh dat je de meeste denken dat je kunt blijven inzoomen ehm maar dat dat niet zo is hoe weet je dat dat niet zo is dat is zo super abstract voor mij ja Ja ehm om omdat natuurlijk de experimenten dat tonen dat dat niet gaat je kunt niet verder en verder en en dan

33:02 misschien omdat we de tools niet hebben Ja maar het kan natuurlijk zijn dat Kwant fysica dat wij dat nu kennen of denken dat dat niet de uiteindelijke theorie is dat er nog een veel diepgaandere theorie is dan deze dat we nu hebben maar maar toch al die rare effecten zoals die superpositie gaat daar wel moeten zitten in een theorie die dat ook gaat dan nog een keer overschaduwen dus dus al die paradoxen moeten daar uiteindelijk ook in zitten en en ehm wat wat eigenlijk enorm interessant is als als fysicus wat er gebeurd is in de laatste Ja in de laatste 10 20 30 40 jaar is is eigenlijk het het Het inzicht en daar gaan we hebben het ook over over een heel hoofdstuk in dat boek over waarom zijn de wetten zoals ze zijn en en dat blijkt iets ja eigenlijk een veel minder

33:48 triviale vraag te zijn zou denken Oké dat is gewoon omdat ze zo zijn maar nu blijkt dat dat eigenlijk op een wiskundige manier kunt tonen dat die wetten zo zijn omdat ze dat ze niets anders kunnen zijn dat het dat eigenlijk compleet irrelevant is wat de echte microscopische wetten zijn op een niveau die nog veel kleiner zouden zijn dan hetgeen dat we kunnen observeren onafhankelijk wat die wetten zijn de keer dat je eigenlijk gaat inzoomen of uitzoomen naar schelen dat wij wel kunnen observeren blijven enkel heel weinig mogelijke termen over blijven Eigenlijk heel mogelijk heel weinig mogelijke theorieën over En het enige dat je dat nog moet doen is een aantal parameters gaan fitten en dat is Exact het geen Dat gebeurt bijvoorbeeld in die experimenten in cern Oké dat zijn een aantal massa's dat je nog niet kent want dat dat is het enige dat nog mogelijk is maar maar eigenlijk wat de echte theorie is is compleet irrelevant dat maakt niet uit Het maakt niet uit omdat op een schaal dat wij kunnen observeren blijven

34:34 enkel een paar termen over en heel dat idee dat eigenlijk alles op verschillende schalen dat je compleet andere wetten en andere fysica krijgt is natuurlijk iets enorm fascinerend Dat heeft te maken met emergentie met het feit dat op nieuwe schalen als je ergens iets uitzoomt dat compleet nieuwe fenomenen mogelijk zijn en dat is iets iets heel moeilijks om wiskundig te beschrijven maar iets heel fascinerend en iets dat natuurlijk ook volledig in overeen is met met hetgeen dat wij voelen dus eigenlijk op een zeker moment in de 20se eeuw en eigenlijk ook eeuwen geleden is er toch altijd zo een beetje die idee geweest van Vele mensen van het reductionisme als ik weet hoe dat alle elementaire als ik weet hoe dat de kwark eh interageren met elkaar dan kan ik in principe alles verklaren en dat toont aan dat dat eigenlijk compleet f dat dat volledig Foutief is dat dat omdat dat verklaart wat er op die schaal gebeurt maar helemaal niet wat dat er op een

35:21 andere schal gebeurt het is niet omdat je kwark verstaat dat je verstaat hoe atoomfysica werkt het is niet omdat ge atoomfysica verst staat dat je kunt verklaren hoe dat chemie werkt niet omdat je weet hoe dat chemie werkt dat je biologie kunt verklaren er zijn gewoon nieuwe werking nieuwe principes nieuwe Ja fenomenen die mogelijk zijn omdat je eigenlijk met meer en meer en meer deeltjes samen en dat is het fascinerende dus veel dingen samenbrengen leidt tot compleet nieuwe mogelijkheden h v jek legoblokken hè Ja wel Ja natuurlijk één legoblokken op zeg is die mooi maar kunt daar iets fantastisch mee maken dat is toch ook een zeer belangrijk inzicht geweest dat niet zozeer belangrijk is om kleiner en kleiner en kleiner en kleiner te willen gaan maar dat nu meer kwesties van Wat gebeurt er als je heel veel deeltjes samen hebt dat is in feite daar worden vooral de op veel deeltjes systemen Ja wel één van die fascinerende dingen in

36:06 de in in in de fysica is dat door doordat je veel veel dingen samen zet dat je eigenlijk ook perfecte dingen kunt maken die eigenlijk helemaal niet Ja zou denken een systeem die die vol onzuiverheden zit en toch als je dat maakt in het labo Hier of ergens anders krijgt je altijd exact hetzelfde resultaat krijgt je gewoon perfect waarden van als je iets meten een een een een weerstand zo Het is altijd op om t Hoeveel digits dat je wilt altijd exact hetzelfde dus dat is echt zo van die fenomenen die ja die compleet nieuwe ideeën openen maar dat zijn heel moeilijke problemen om te beschrijven aan de hand van de fysica en dat veel deeltjes proem dat zijn exacte problemen dat we met een kwantumcomputer willen oplossen Wat gebeurt er als je veel veel deeltjes samen zet dan zet je met ja die superpositie veel mogelijkheden en dat is hetgeen dat eigenlijk iedereen mee

36:52 bezig is dat zijn de grote open vragen van de fysica waarvoor dat we eigenlijk een Kwant computer Will bouwen Oké en los van hè die die encryptie en dit nu dat je zegd wat zouden dan de dag dagelijkse toepassingen zijn van de kanten Ik weet dat je ter juus zo wat proberen te leggen van iedereen wilt dat in huis hebben maar als je dat echt geïntrigeerd zi in het dagelijkse leven hè dat bestaat tegen dan 20 jaar de kantum computer Wat gaat dan wat gaat dat allemaal teweegbrengen hoe gaat de wereld hoe gaat dat impact hebben op de wereld Ho dat we hem kennen ik Ik denk dat dat heel Big directe impact gaat hebben dus eh Dus natuurlijk een een natuurlijk alleé als je als je zou gevraagd hebben aan aan aan de mensen dus die die fysici die de transistoren eh gemaakt hebben wat gaat de impact zijn van de transistor die hadden ook niet kunnen voorspellen dat wij allemaal met miljarden transistoren zouden rondlopen en eh filmpjes kunnen zien en

37:38 tiktok zouden kunnen zijn daar Stan de gewone computer Ja dat st een gewone computer was in een tijd zo groot als deze camera 5 MB er was plaats voor vijf computers in de ganse wereld aanvankelijk gedacht maar niet Ja exact maar ehm het is dus ten eerste compleet onvoorspelbaar er Z geen kant computer wat ga ga we daar nu mee doen maar maar het lijkt toch niet direct iets te zijn dat er heel veel nood aan is voor in het dagelijkse leven dat gaat niet Het is niet omdat ge een Kwant computer hebt dat je een betere tekst gaat kunnen schrijven in eh met uw computerprogramma sowieso binnenkort gaan we niet meer moeten schrijven chat gpt gaat dat wel doen voor u maar maar dus dus in het dagelijkse leven is dat Is dat is dat Is dat niet direct Ik zie niet direct in wat het zou kunnen doen buiten misschien encryptie kun natuurlijk ook kwantums systemen gebruiken voor encryptie maar dat is dan weer iets heel heel abstracts

38:23 maar de vragen dat wij mee inzitten de problemen dat wij hebben zijn typ is geen Kwantum problemen omdat wij natuurlijk op die andere schaal zitten dus die die kwantumcomputers dat gaan heel gespecialiseerde machines blijven die eigenlijk vooral gaan dienen voor onderzoek materiaal kunen één van de bijvoorbeeld É één van de dingen dat heel de wereld op aan het zoeken is en het probleem is dat we niet de vergelijking niet verstaan is is supergeleiders hoge temperatuur supergeleiders Ja dus bijvoorbeeld Ik heb het daar juist over elektronen gehad elektronen zijn Ja zijn eigenlijk altijd kwantummechanische objecten maar een ander iets dat ja niet weinig mensen eigenlijk beseffen is dat dat dat dat de temperatuur dat wi leven op aarde dat dat heel koud is dus zou denken Ja de kamertemperatuur hier Het is hier lekker warm maar voor een elektron is dat hier gigantisch koud een typische temperatuur

39:10 voor een elektron is ergens 10.000 gr dus hier is dat gewoon zit dat hier gewoon een ongelooflijk koude frigo dus voor elektronen is dat hier Puur een een soort ja Kwantum mechanisch is al echt echt echt heel koud en daarom denken Daarom is er ook omdat dat zo koud is is er e eigenlijk geen enkele reden waarom dat er geen supergeleiders zouden kunnen gemaakt worden op kamertemperatuur niet teg staande dat supergeleiders geworden al enorm veel gebruikt hè terug die nmr machines bijvoorbeeld die zijn zo groot omdat dat vol met supergeleiders zit om heel grote magneetvelden te maken maar supergeleiders zou natuurlijk een ongelooflijk disruptieve technologie zijn want dat is iets dat je dagelijks zou kunnen gebruiken als u een telefoon eh met een supergeleider zou werken ja dan zou die gewoon 100 keer langer meegaan en zou veel veel minder verbruiken dus dus een super maar maar die supergeleiders die er nu zijn zijn

39:56 die werken allemaal op - 100° - 200° celsus heel koud en heel moeilijk en daarom heel grote apparaten heb je nodig om die koeling te doen maar er is geen enkel fundamentele reden waarom dat dat niet op kamertemperatuur komt omdat kamertemperatuur nog altijd heel koud is En het probleem daar is We snappen niet hoe die elektronen met elkaar verstrengeld zijn Het gaat allemaal over die elektronen die ergens in een supergeleider samenkomen die hoge temperatuur supergeleiders die zijn op É of andere manier verstrengeld en dat zijn heel moeilijke problemen en niemand snapt goed hoe dat je daar mee moet omgaan en dat zijn de problemen dat met een quantumcomputer evident zouden zijn omdat een quantumcomputer natuurlijk werkt in die kantum weld voor een quantumcomputer is die verstrengeling maar het natuurlijkste van de wereld en dus zo'n zaken met een kwantumcomputer gaat je ervoor zorgen dat zo'n dingen kunnen opgelost worden en dat gaat

40:42 natuurlijk enor Dus de gevolgen daaruit zijn to ondenkbaar denk ik hè want als je dan inderdaad ik denk dat je dan spreekt over de batterij levensduur GSM als je dat dan naar auto's of andere dingen bekijkt hè dan dan zit je ook weer in in enorme gevolgen toch hè dus dat maar voor een auto natuurlijk het gaat h het gaat hem niet voor een auto heb je natuurlijk heel veel energie nodig en die energie gaat je niet beter kunnen het gaat hem vooral over over de weerstand het feit dat dat ISS warm wordt dan een computer warm wordt Dat zou het niet meer moeten doen maar natuurlijk voor een batterij gaan altijd een grote batterijen noig maar natuurlijk betere batterijen maken terug met Quantum mechan dat is uiteindelijk al die elektriciteit en batterij dat is puur Quantum mechanisch iets hè Dat gaat over die chemie chemie is eigenlijk gewoon toegepaste fysica Oké alles in de chemie er is mensen hadden heel veel regels gevonden maar maar verstaan hoe dat dat werkt Ja er was geen enkele

41:28 manier om te verstaan hoe de tabel van Mendel eruit ziet zonder eigenlijk de de kwantumfysica erbij te betrekken Ja oké supergeleiders eh ontwikkelen zal super rijk ehm nee goed Misschien een andere vraag en ook weer blabla ehm heeft quantumfysica ervoor gezorgd dat we eh beter kunnen verklaren of snappen waarvan de zwaartekracht komt of is dat een domme vraag aan zich nee nee nee dat is Puur omdat ik weet dat eh zwaartekracht altijd complex was tot in ver dat ik het mij kan herinneren omdat we moeilijk konden detecteren Van waar komt dat specifiek en je hebt natuurlijk wel een aantal verklaringen maar dat er ook geen specifiek deeltje is en daardoor de tijd en ruimte en dat soort zaken maar heeft daar zeg maar een hoger niveau van detail ons geholpen in dat beter te begrijpen en dan wel Ik ik daar juist eigenlijk al over gehad word

42:14 dus dat gaat de zwaartekracht is eigenlijk de algemene relativiteitstheorie van Einstein en en één van zijn Ja van zijn Ja dat is eigenlijk Ja heel heel ingewikkelde theorie maar het probleem is dat die die experimenten die eigenlijk die die al algemene relativiteitstheorie gaan bevestigen op een compleet andere schaal plaatsvinden dan de experimenten in de kwantumfysica en eigenlijk is het heel moeilijk om om die met elkaar te gaan verbinden en en je kunt dat op theoretisch niveau dus bijvoorbeeld is hetgeen dat ze trachten te doen in string theorie string theorie is een is een soort theorie die die beide theorieën bevat die zowel kwantumfysica doet als relativiteit maar maar het probleem is dat dat eigenlijk helemaal niet dat dat dat dat dat daar heel veel parameters in zitten er zijn daar bijvoorbeeld voor string theorie zijn er 10 tot de 500

42:59 verschillende string theorieën en er is geen enkel experiment die kan uitwijzen welk van die 10 tot de 500ste Het is dus de vraag is dan uiteindelijk is dat nog fysica als je een theorie hebt die niet falsifieerbaar is ik ik ja dat je geen voorspellingen mee kunt do Ja je kunt er geen voorspellingen mee doen want je weet niet welke één van die 10 tot de Vi 10 tot de 500 Dat zijn echt 10 met 500 nulletjes achterin dat zijn alle mogelijke vaca van een string van van de mogelijke stringen Ja dus dus dus wat is dat nog fysica uiteindelijk dus dus dus dus je komt tot die die problemen en en Ja er is geen enkel experiment die ooit ga kunnen uitwijzen hoee hoe dat dat werkt of misschien is dat natuurlijk tekort zch misschien zijn er wel experimenten maar er wordt daar enorm veel moeite aan gedaan om te kijken zijn er experimenten die kunnen uitwijzen maar ja niet tegenstaande dat daar heel veel interesse voor is blijft dat natuurlijk iets heel abstracts dus is

43:44 eigenlijk er zijn ook een een heel aantal mensen die eigenlijk zeggen dat is eigenlijk geen fysica meer dat is eigenlijk pure hm wiskunde heel mooie wiskunde heel interessante wiskunde eh maar ja als er geen experimenten zijn om het te bevestigen Ja dan is dan is het geen fysica en Eigenlijk is dat iets dat altijd terugkeert in in in in de kwantumfysica en is ook waar dat ons boek mee begint uiteindelijk hè met het experiment van Simon Steven die op de Nieuwe Kerk in Delft twee bollen naar beneden doet vallen Deer de ene bol 10 keer zwaarder dan een andere want er werd altijd vanuit gegaan zware objecten vallen sneller neer dan lichten hij doet het experiment wat blijkt Ze vallen even snel neer en waarom beginnen we met dat experiment omdat hij daarbij aantoont van moch jij een theorie hebben die heel mooi is heel romantisch heel leuk op papier Maar als het experiment aantoont dat niet klopt ja dag exper eh theorie

44:32 mog ze wegsmijten en begin maar opnieuw en dat geldt in feite nog altijd is en dat is Exact hetgeen dat gebeurde in de Kanton physica eigenlijk eigenlijk vinden wij dat niet mooi die die paradoxen en al die superpositie op die manier maken omdat wij dat willen of dat we dat mooi Nee dat is echt het experiment die oplegt zo moet het dat is uiteindelijk de enige manier dat we kunnen verklaren wat we zien en en en inderdaad We beginnen in dat boek op die manier dat was 2000 jaar aan een stuk dachten waren mensen ervan overtuigd dat zware dingen licht sneller vallen dan lichte dingen en dat Ja je kunt daar echt hele theorieën op bouen Aristoteles had dat gedaan en die Simon Steven natuurlijk een heel bekende Vlaming die Ten andere in het kan on staat ehm zegt ja ik wil dat gewoon doen Ik wil dat gewoon een keer meten en en Overboord

45:17 gooien en dat is eigenlijk zo de attitude dat dat moet aan uw achterhoofd hebben van de kwantumfysica dat is hetgeen dat gebeurd is in de kwantumfysica en daarom starten we ook dat boek daarmee uw intuïtie mag alles zeggen wat dat je wilt Als het niet klopt met hetgeen dat je ziet hm ja maar intuïtie is een slechte raadgever in harde wetenschappen heel slech misschien eh vraag voor rusin ehm op zich ja ik denk dat kwantumfysica hiervoor niet per se Ho dat dat was of hetgeen wa dat je dag dagelijks in vertoefde Wat is zeg maar iets door eh ja samen te werken en te moeten vertalen naar begrijpbare taal wat voor u ervoor misschien iets abstract was of wat dat ge zegt niet echt over nagedacht en dat je nu zegt ha eigenlijk wel eh ik weet niet Ja interessant of dat begrijp ik nu of ne alles in feite wat dat ik het fe het meest frappante vond was doat die eerste fietsrit daar van 250 km je moet

46:03 het over iets hebben in al die uren maar is dat die dat inzicht van er is ergens een een kenniswerk zijn en ik weet daar niets van terwijl dat dat eigenlijk deel uitmaakt van ook mijn leven Ik vond dat eigenlijk ik was ik had zo een beetje een schaamtegevoel van te weten van allez dat dat is zo belangrijk dat is zo de van alle leven op aarde van wie dat wij zijn hoe dat alles in elkaar zit en ik weet daar niets van en ik vond dat toch wel redelijk ehm confronterend Ja en door daar dan mee bezig te zijn Ja dat was de ene na na de andere ontdekking van ja deeltjes die op twee plaatsen tegelijk kunnen zijn die we hebben er daar straks over gehad die had van Schreuder dood en leven tegelijk maar door die kwantumfysica worden

46:48 uitgenodigd eerder dan gedwongen slash uitgenodigd om op een andere manier te denken moet gewoon uw klassiek denk patroon volledig Overboord gooien gelijk dat we zeiden daarnet ook uw intuïtie uitschakelen en die realiteit op een andere manier benaderen Het is ook één van de redenen waarom dat ik nu dit boek naar een kinderversie aan het schrijven ben want uiteindelijk kinderen je kunt die mij manier van spreken van alles wijsmaken en die zijn daarmee weg Wij willen een in feite al van jonge leeftijd proberen dat soort manier van denken meegeven zodat ze dat gewoon eigenlijk normaal vinden twee deeltjes tegelijk op een andere plaat Ja uiteindelijk waarom niet Dus we willen dat zo van naar de normaliteit gaan brengen het is natuurlijk heel abstract maar je kunt daar natuurlijk ook wel heel creatief mee zijn maar zo gelijk die die fractie van deeltjes die zowel

47:35 een deeltje zijn als een Golf op een gegeven moment als je er echt veel bij mee bezig zit om een duur beginnen te denken van Ja uiteindelijk waarom niet gewoon zo echt uit dat hokjes denken maar als het heeft mij lang gekost voordat ik bepaalde dingen echt snapt en als lezer ga je waarschijnlijk bepaalde fragmenten letterlijke keren opnieuw moeten lezen maar op een gegeven moment als je er erin meezit dan zit er wel een soort van logica en zelfs een soort van poëzie in en dat maakt het net zo boeiend je krijgt waar voor uw geld want je kunt hem vijf keer lezen en je snapt het nog € per keer dus Z van nog maar heten dat we eigenlijk voor ogen hadden als we dat boek schreven is dat mensen die dat boek gelezen hebben op een op een E ik gaar verwoord wat dat Z nu zegt op een andere manier naar de wereld kijken Ik weet niet als je ooit dat boek van Patrick suskind gelezen hebt het Parfum dat is zo een een boek als je dat

48:23 leest gaat er een compleet nieuwe wereld open dat gaat over een een persoon die geboren heeft die een ongelooflijk reukorgaan heeft en die dingen Ruikt dat je ruikt en je je leest dat boek en je begint zelf dingen te ruiken dat je nooit wist dat er waren dus dat is Exact die de nieuwe wereld die opengaat en dat is ook hetgeen dat we willen bereiken met dat boek dat er eigenlijk dat je dingen ziet dat ge verwonderd Z van dingen dat je niet wist dat dat bijvoorbeeld kleur z dat dat gewoon eigenlijk een ongeloofelijk mooi interessant Kwant mechanisch proces is die daar aan de hang is voordat dat eigenlijk gebeurt hetzelfde bij iets iets bijvoorbeeld een houtvuur Wat gebeurt er eigenlijk met die die CO2 die daar verbrand alleé wat gebeurt Hoe hoe hoee zit dat a elkaar dat is eigenlijk is allemaal niet zo moeilijk om te vertellen en om te verklaren maar je hebt natuurlijk wel kwantumfysica nodig ja ja ja want maar ook Ja hoe dat alle materialen op aarde zijn ontstaan dat wi

49:10 in feite allemaal gemaakt zijn uit één enkele ster ergens gigantisch ver dat door een explosie alles is hoep als je daarbij fet willen we mensen veel meer bewust maken van die hele ja een beetje de magie dat daarachter zit dat ze niet alles voor for granted nemen dat is zo wat ja het opzet Ja oké Eh misschien nog eventjes een tussentijdse vraag je sprak er juist over die twee deeltjes hè op één deeltje op twee verschillende plaatsen hè eh en die gedragen zich dan constant hetzelfde hè Dat is toch Oh wat twee verstrengelde deeltjes Ja inderdaad ja want dat kan op eh hè een afstand van een meter maar dat kan evengoed op een afstand Dad zijn en Melkweg hè Of zelfs dat voil ehm maar die communiceren met elkaar hm Want die doen hetzelfde ahel dat is natuurlijk oe Ja exact dat is die

49:57 subtiliteit en dat is Exact dus die vraag dat gij stelt is een zeer verstandige vraag want Einstein heeft exact die vraag gesteld en Einstein dat is eigenlijk de een echte alleé Sorry voor mijn woorden maar een pijn in die Aar voor alle Kwantum fysie want die geloofde eigenlijk niet in de Kwantum wel dat hij er enorm veel toe bijgedragen heeft zijn het exact die vragen dat hij niet mee kanon leven dat de kwantumfysica zo'n dingen voorspelt en dat is niet compatibel met zijn intuïtie en natuurlijk Het is helemaal niet compatibel met Ser relativiteitstheorie die zegt dat niet sneller kan gaan dan het ligt Ja nu wat is de subtiliteit in uw argument is het is niet omdat die twee deeltjes gecorreleerd zijn met elkaar dat ze communiceren met elkaar Het is niet omdat ik hier een meting doe en ik krijg een resultaat en ik weet als ik een meting zal doen op de andere kant van de wereld dat ik exact hetzelfde resultaat gaan nemen a gewel dat op voorhand niet

50:43 vast lagt wat dat resultaat is dat er u dat toelaat om te communiceren en wat gebeurt eigenlijk is dat het resultaat van uw meting is compleet random en Daarom kun gij niet Gij kunt zelf niet zeggen z dat is hier de uitkomst dat ik wil hebben en daarom Kunt ge ook geen informatie sturen naar de andere kant je kunt niet manipuleren en dan daar dezelfde uitkomst Ja dezelfde uitkomst maar dat gaat u niet toegelaten hebben om informatie te versturen en dat brengt ons terug Tot die vraag Die informatie is veel fundamenteler in de fysica dan dat eigenlijk lijkt het gaat allemaal over informatie de informatie wordt er wordt geen informatie verzonnen het gaat hem gewoon over het feit dat je die twee deeltjes als één groot geheel moet zien en als ik hier een meeting doen dan weet ik ook wat de meting gaat zijn aan die andere kant maar ik kan zelf niet voorspellen wat die meting gaat zijn dus dan laat mij niet toe om te communiceren dus als er geen informatie gestuurd kan

51:28 worden tussen die twee deeltjes wilt dat per definitie zeggen dat we geen stap verder zijn in teleporteren nee dus dus ja ja nee d d dat Nee inderdaad Nee dus dus dus is natuurlijk één van die fantastische toepassingen van kwantumfysica Je kunt wel teleporteren dus je kunt exact je kunt teleporteren maar hetgeen dat er gaat gebeuren is Ik ga ergens jou teleporteren naar de andere kant van de aarde want dat ga daar gaat uitkomen gij gaat daar er uitkomen als een compleet random persoon en dan heb blijft wel een levend persoon Nee maar ja het is nu natuurlijk manier van spreken maar dus maar dan heb je klassieke informatie nodig Dat moet je dan zenden via gewone kanalen gewone klassieke bits om dan terug te ontdoen om te maken oké Nu kan ik u terug de structuur de structuur Nu weet ik welke

52:15 ja welke transformatie dat ik moet doen om u terug te krijgen zoals normaal Dus eigenlijk gaat ge je kunt inderdaad materie teleporteren maar heb daarna informatie nodig informatie doorst en dan moet met die informatie kunt je dan dat reproduceren dus je kunt dus en het is iets heel subtiel ja eigenlijk het is ja kunt Ja je kunt teleporteren je kunt teleporteren maar niet sneller dan de snelheid van het licht nee nee maar op een uur teleporteren is steeds sneller dan vliegen Oké welke welke exacte testen zijn er is er is er al getel geur nog niet met zo groot maar wat is er al geteleporteerd geweest ja dat ja wat is grootste ehm ja toestanden nee nee nee nee een appel is veel te groot een appel dat gaat over een zondanig grote grote hier echt over heel elementaire deelt hier over een een elektron een spin van een elektron eh iets iets heel heel heel

53:03 klein Big maar nee maar op oprecht wel dan de zeer kleine deeltjes zijn we wel in geslaagd om effectief eh ja dat dat klopt Dat klopt en dat Ja natuurlijk dat was een heel slimme zet van die mensen om dat Kwantum teleportatie te noemen gigantisch maar het het is ook wel correct Het is teleportatie maar er zit wel een Twist in hè Dus je hebt nog altijd die informatie nodig om uiteindelijk te reproduceren wat dat ering gekomen één doorvraag plus 1000 jaar zouden we dan wel een appel kunnen doen of is het alleé of is het zo'n absurde vraag dat eigenlijk het antwoord relevant is nee nee nee maar de vraag is is dat eigenlijk wel nuttig Ja ja maar maar ik bedoel maar kunnen we Ik denk wel Ik denk wel dat dat Ja dus dus dus hetgeen dat wel gebeurt bijvoorbeeld en en dat is er ietsje gemakkelijk dan teleporteren is interfereren dus wat is interfereren is eigenlijk Ik heb een soort ehm soort muur met twee twee

53:50 gaatjes in noemt een dubel slit experiment en je hebt een atoom en een atoom kan eigenlijk door die twee gaten tegelijkertijd gaan en dan afhankelijk Ja als je twee gaten hebt of één gaat ja gaan die terug interfereren met elkaar en ga Daens dus dus gaat over dat je ergens een superpositie maakt dat een deeltje zowel hier als daar zit en en dat is natuurlijk een eenvoudiger experiment dan het dan het teleportatie maar dat is al gedaan met virussen dus echt dat is met leven in principe een virus is één van de kleinste levende wezens en er is al bewezen dat je een virus kunt interfereren dus dat een virus door twee gaatjes tegelijkertijd kan gaan oké oké en dat is dus echt al iets wat iedereen dacht 20 30 jaar geleden Dacht iedereen No Way dacht nooit gebeuren Dat gebeurt nu wel de dag van vandaag dus dus wat er eigenlijk

54:36 duidelijk is vooral ook door die Kwantum informatie die Quantum computing Is dat die grens van wat wij denken dat maar wij denken dat je dat al continu kunt verlen dat eigenlijk geen echte grens is wat was dan het doorslaggevend iets dat het ineens van onmogelijk naar mog Ja gewoon de technologieën veel betere lasers veel betere Ja echt gewoon puur technologische veel betere worden om Ja alles alles gewoon ja heel heel veel crunching The Numbers Ja wel ja en ook nieuwe technologie maken hè vooral eigenlijk betere lasers maken een betere create Ja alles alles gewoon beter en Quantum computer toch hè ja nee dus Dus in principe gaat dat er ooit het kan er is geen enkele reden waarom dat kwantumcomputers er niet zullen komen Maar het blijkt blijft natuurlijk een gigantisch moeilijke technologie hetzelfde met met met kernfusie alleé dat is nu niet precies iets kantum maar

55:23 maar kernfusie er is geen enkele reden waarom kernfusie er niet kan zijn zijn er al heel lang mee bezig We zijn nog altijd We zijn er nog altijd niet hè En wat is het probleem Dat is een technologisch probleem temperaturen dat je nodig hebt zijn veel te hoog de materialen kunnen niet vatten Dus het kan zijn dat het zo'n probleem wordt dus de Quantum computing er moet natuurlijk ook Ja is echt een een gigantische moeilijk technologisch probleem om zoiets te maken en en eh het het zal er wel komen Maar zal het ooit echt nuttig zijn zal dat ja hoe groot gaat die kunnen maken en z verder dat dat dat weten we echt niet oké ik ga nog één stapje verder dan teleporteren alleé we gaan terug in het mysterieuze het geen wat ze net proberen niet te doen maar oké Time Travel eh ja Time Travel dat is natuurlijk is dat is terug die algemene relativiteitstheorie hè dat dat ehm dat

56:10 is één van die dingen die niet duidelijk zijn als je kwantummechanica erbij neemt dat dat nog kan dus Time Travel is mogelijk volgens de algemene relativiteit studie maar als je daar natuurlijk kwantumfysica bij betrekt Ja want andman beweert mij iets anders hè Eh wie andman de film gezien dat beweert dan Volgens de Kwantum physica dat je daardoor net hè door het microscopisch klein in te zoomen en dan h eruit te komen op een andere tijd dat is dan de sleutel tot het Travel een vriend van mij eh dat ik nog mee samengewerkt he was de adviser voorman en dus die heeft checken dat inderdaad de Quant mechanische principes eigenlijk wel kloppen en hij hij was eigenlijk Ja was er toch niet van overtuigd dat het allemaal klopte maar eh hebben toch maar gemaakt oké ja Hollywood studio's nee doe maar ehm oké goed

56:57 misschien eh de typische shing Cat de meeste mensen kennen het wel van erger van ergens als het horen maar misschien kort experiment uitgelegd en wat het vooral betekent of waarom dat dat toen zo baanbrekend was om daarover na te denken cliché vraag maar jawel Wat heeft schuling er gedaan ehm een imag want is een gedachtenexperiment voor zover dat wij weten is dat nog niet in het echt uitgevoerd dus hij heeft een steek een is eigenlijk maar een theorie die verwaarloosbaar is niet verwaarloosbaar want Hee wel een hele discussie experiment op kunt doen weggooien Nee maar het heeft wel een heel interessante discussie op gang gebracht en dat is ook belang Nee het is een mogelijk experiment een ja maar dus in een doos volledig afgesloten doos zit een kat daarin zit ook een een Geigerteller en een uranium atom en dus kan zijn dat dat uranium atom vervalt op een gegeven

57:43 moment dan wordt dat gedetecteerd valt een hamertje op een Flak on komt een gif vrij en dan is de kat dood hm hm maar je dus ge weet niet wanneer dat dat uranium atom gaat vervallen hoe meer dat de tijd verstrijkt Hoe groter de kans dat natuurlijk dat dat vervalt en hoe zit er ook eten in de doos wat ik had Nee dat zit allemaal samen in dat niet uit maar het ding is ge weet dus niet Dat is totaal zolang dat je niet kijkt kun je niet weten is dat uranium atom vervallen of is die kat nu levend of do meer dan dat ge zit in een superpositie ge ontbreekt mij Dus zolang dat je niet kijkt Is die kat zowel levend als dood Mensen die zeggen ze is nog levend hebben ergens gelijk want je weet het in feite niet Mensen die zeggen ze is dood hebben ergens ook gelijk dus pas op het moment dat je kijkt dat die dat de Collapse van de golf functies zoals dat dan heet dat die superpositie breekt en dat de kat of wel levend is als dood

58:29 maar zolang dat je niet kijkt is het in feite zo dat een object in principe het één en tegelijk het andere is en dan is een beetje het interfereren van Zodra dat we eigenlijk een energie naar iets eh sturen om het waarneembaar te maken dan pas dwingen we het eigenlijk om een eh een status in te nemen waar dat ervoor eigenlijk een beetje exact als observator wordt ge echt deel van het experiment kun u eigenlijk daar niet mee buiten zat en Da zijn nog altijd waarom moet dat zo ingewikkeld zijn met een geiger teller in uranium nee nee nee dat is de simpelheid nee nee dat was dat was eigenlijk heeft de bedoeling van schillinger als je dat eh experiment dat gedachten experiment neergeschreven heeft was eigenlijk om te zeggen dat hij helemaal niet meer geloofde in de kwantumfysica hij wou eigenlijk de kwantumfysica in het belachelijke trekken oké Omdat hij eigenlijk aan de kant stond van Einstein schurger en Einstein zijn de twee eigenlijk twee van de belangrijkste geweest die de

59:14 kwantumfysica grootgebracht hebben maar die eigenlijk dat waren een Beestje de oude Garden en die konden eigenlijk niet leven met de consequenties daarvan en daarom trachten die alle mogelijke dachten experimenten te vinden om de kwantumfysica te ontkrachten en dat is in die context moet je de die shing erat zien h zei Oké Kijk je kunt zelfs zoiets belachelijks als een kat met een uranium en dat is gewoon om het in de belachelijke te trekken maar dat is het zotte nu de laatste 20 30 jaar bijvoorbeeld die die die dat die dat virus dat kunt interfereren Eigenlijk is dat equivalent aan een schillinger kat dat is eigenlijk I tegelijkertijd door die twee gaatjes te samen is in veel en en en vanuit wiskundig oogpunt heel gelijkaardig aan die kat van schillinger die zowel levend als dood is het gaat zowel door het linker als het rechter tegelijkertijd en dus dus de die die die absurde gedachte experimenten worden wel

1:00:01 realiteit h hm ja nee maar dat we ook wou zeggen dat hij eigenlijk ergens toch iets over het hoofd had gezien want het is niet omdat wij niet kijken naar de kat dat er niet tegelijk toch wel andere dingen zijn die daar naar kijken Wij zijn de enigste mogelijk observator stellen h omdat dat te simpel is gewon een gas of een of ofat geur natuurlij dat dat niet gebeurt in de praktijk gebeurt dat niet en dat is ook de moeilijkheid van een k computer te alles alles alles is continu met elkaar in interageren als ik hier licht heb die hierop schijnt dan wordt dat verstrengeld en en en een kwantumcomputer moet eigenlijk die qubits perfect isoleren van de omgeving en kunen dat niet in een vacuum zitten dan of is dat e Nee maar zelfs in een vacuum Heb je nog van heb je nog licht Heb je nog Ja je hebt nog altijd van alles hè een donkere vacuum maar dat is een hele leuke anekdote hè dat we dat er

1:00:47 ooit tijdens de verkiezingen dat is dus een eh een vrouw die op de lijst stond van de P van de A en die had wat hoeveel stemmen was het 1096 PV ja 1096 of 2 496 4096 stemmen teveel of meer dan het aantal stemmers er in realiteit waren dus er was duidelijk wel iets verkeerd gelopen en ehm Ze hebben daar dus heel lang naar zitten zoeken van Wat is er nu gebeurd Hoe komt dat nu en dat is ook weer dus datzelfde probleem van het feit dat die computers niet totel niet Totaal te isoleren zijn dus er is blijkbaar een kosmische straal in die computer geraakt gesukkeld waardoor dat die twee bits heeft omgedraaid een É en een nul heeft omgedraaid waardoor dat dat getal totaal in de war is geslagen en dat stemresultaat dus was is een uitvlucht

1:01:33 nee nee nee dat is echt gebeurd dat is echt gebeurd en dat is wereldnieuws geweest Dat was in Brussel en dat was wereldnieuws Dat was een stemcomputer dat was in het begin van de stemcomputers die aantonen dat ge stemcomputers eigenlijk helemaal niet kunt vertrouwen omdat er inderdaad echt een kosmische straal die een bit omgedraaid heeft je zou denken dat Z meer stemmen dat er stemm warar dus ja dat klinkt me Volgens mij heeft er gewoon iemand geld zo Ik wil zeg naar eh onze schaal terugkeren Echt Gebeurd Echt Gebeurd Het is echt gebeurd dus maar is bewezen Ja ja dat was de enige mogelijke verklaring enige mogelijke verklaring als iket met een excel opengooien en ik heb een fout getipt dan was dat een kosmische straal en ik kom er vanf voil Nee maar verklaar dat eens oprecht Nee dat is echt waar Dus pakt u de computer mee naar de Space Shuttle in de Space Shuttle naar de ruimte het gaat niet werken wat er gebeurt is dat eigenlijk onze Hoe noem

1:02:19 je dat dus de de atmosfeer de atmosfeer eigenlijk alle kosmische stralen teg en daarom zijn er weinig kosmische stralen maar een gewone computer meenemen naar de Space Station vergeet omdat er zodanig veel kosmische stralen zijn die gaan die bits allemaal continu omdraaien dus wat er gebeurt wat dat je nodig hebt is error correctie je moet redundantie inbouwen dus ene bit moet je gaan vervangen door bijvoorbeeld drie Bits en dan doet G als controle eh en zo zijn dan ook de ruimte computers gebouwd om dat tegen te gaan ja die doen dat echt en dat is die kosmische straal dus zijn niet beschermd tegen de kosmische straling maar die hebben eigenlijk checks and balances ingebouwd tegen ex en dat is hetgeen dat eigenlijk nu al het onderzoek in Quantum computing ga naar daar hoe gaat ge dat voor een kwantums systeem doen Hoe kunt ge die error correctie gaan inbouwen voor een kwantums systeem Hoe kunt je eigenlijk die redundantie inbouwen en en daar kom we heel ingewikkelde theorieën

1:03:06 bij te kijken verst dat specifiek voorbeeld zit ik wel momenteel na complot want later ook kijken maar oké wel interessant die stemcomputer dan heeft op dit moment onze atmosfeer gefaald om die kosmische straling tegen atmosfeer constant hè Ja dat weet maar dat is toch heel specifiek hè nee nee nee nee echt niet Dat is helemaal niet dat dat gebeurt met een excel So Far Ik heb no een proble compter mijn bankrekening blijft ook gewoon hetzelfde omdat ze er correctie doen Ah dat zit computer servers in in als je een super computing Center hebt alle alle geheugens dat ze hebben hebben er correctie omdat als je heel veel computers hebt is de kans natuurlijk de kans dat er één bit omgedraaid wordt is heel klein maar als je heel veel bits hebt gebeurt het wel hè en gebeurt dagelijks maar is het maar dat is echt een heel nieuw probleem daar ik nog nooit van het gehoord in Zeker alles die

1:03:52 te maken heeft met zeker in in de ruimte alles moet daar met AOC correctie zijn ook ook met vliegtuigen uiteindelijk hoor omdat als je hoog genoeg vliegt gaat dat veel sneller gebeuren enz verder dus maar zit dat gewoon in de personal computer ingebouwd vandaag of is dat eigenlijk zo of is dat niet van toepassing daarom dan ehm als ge geheugen koopt voor uw laptop kunt je kiezen tussen ecc en niet ecc Ik weet niet of je dat ooit gezien hebt je kunt dat gewoon moet je kijken als je geheugen koopt en een ecc is duurder en dat is die ecc waar staat dat voor dat staat voor error correcting code Ja En dus dus je kunt gewoon geheugen kopen en inderdaad voor kritische toepassingen voor computers die gebruikt worden voor kritische is dat absoluut essentieel maar [ __ ] stemcomputers hè daar magt dat maar dat waren natuurlijk de hele eerste stemcomputers Dat waren de eerste stemcomputers en dat dat was dat was

1:04:38 iets dat is iets zot en dat is maar om aan te Toonen dat inderdaad ja dat heel moeilijk is om informatie te isoleren van zijn omgeving maar bij een kwantums systeem is dat nog veel veel erger dan voor een klassiek systeem eigenlijk de aankoopdienst van de stemcomputers van de overheid heb ik kij wel macht Ah ja ja maar eh oké Nee dat is heel praktisch maar oké Nee goed dus wat staat beschreven in ons boek hè Hoe noemt ze Maria vend vogel Maria V de vogel ik had echt ik echt maar is z dat ook geen geen alleé ehm eh Er zijn heel veel zaken mensen dat dat constant vliegen bijvoorbeeld stel die hebben dat geheugen niet die EC Ja maar goed maar het is vooral in de ruimte hoor zachte atmosfeer die allemaal dus de D is eigenlijk ook één van die É van die die zotte dingen hè Dus als je kijk naar alle plan eten is

1:05:24 het enkel en alleen de aarde die eigenlijk een een atmosfeer heeft die dat allemaal tegenhoudt al die kosmische stralen dat zijn heel hoog energetische stralen op aarde komen zou er nooit leven mogelijk geweest zijn dus het op op aarde is eigenlijk zot wat allemaal mogelijk is dus het is bijvoorbeeld de temperatuur h temperatuur Ik heb het daar juist over gehad dat koud is voor elek wel dat is heel belangrijk chemie chemische processen enz zijn Het is juist warm genoeg zodan dat niet alles stil staat maar het is koud genoeg dat niet alles direct vervalt dus op aarde waarom dat er juist leven op op aarde mogelijk is omdat alles perfect ook klopt met die constanten van plank bijvoorbeeld dus aan dat alles klopt gewoon dat dat hier op aarde zijn exact de juiste moet zeggen ja de de de z de juiste omstandigheden zod dat chemische processen iets doen maar niet gewoon

1:06:10 compleet ontploffen en enzoverder er zijn die kosmische stat er zijn zodanig veel En eigenlijk zijn al die die verschillende mogelijkheden dat zijn maar ja dat kun je maar snappen door eigenlijk naar Kwantum mechanisch daarnaar te gaan kijken wat er eigenlijk gebeurt Oké goed mooie mooi punt om te eindigen allemaal naar kwantumfysica gaan kijken om de wereld beter te Sten nee boek lezen boek lezen en per definitie zijn zeer Go de titel nog niet gezegd de titel is waarom waarom niemand Kwantum begrijpt en iedereen er toch iets over moet weten voil uitgegeven bij Lano en te koop in de standaard en ja Oké super ne Frank Celine Dankjewel voor tijd en uitleg Ik hoop dat we niet te achterlijk waren maar misschien klein beetje kunnen capteren maar toch niet volledig ehm en ja veel succes misschien nog één eh final een vraag eh voor u heb Frank Ehm wat is momenteel een onderzoek

1:06:57 waar dat je mee bezig bent waar u zelf heel hard boeit waarin dat je nog niet alle waar je nog niet het eindresultaat van kent alle bedoel dus dus exact die nieuwe taal ontwikkelen als je zo We hebben een nieuwe taal in termen van verstrengeling om veel deeltjes systemen te beschrijven maar als je een nieuwe taal nodig hebt ja je hebt een vocabularium maar je hebt natuurlijk ook een grammatica en vooral de semantiek nodig en dat is hetgeen dat we mee bezig zijn met onderzoeksgroep Hoe kunt je dat nu Ja met een nieuwe taal hoe gaat je daarmee om wat wat betekent dat nu eigenlijk Ja maar maar ik een domme vraag stellen maar ik bedoel dat is dan iets eh dat is een niet wiskundig dat is puur wiskundig hè Dat is echt een soort wiskundige een soort nieuwe wiskunde dat je moet uitvinden om eigenlijk die die veel deeltjes te beschrijven die Kwantum veel deeltjes systemen te beschrijven Oké goed Ik snap het niet Alright ik ook niet Ik ga dat boek lezen Wij lopen achter Wij lopen echt achter super Frank Cine dankjewel Veel

1:07:44 succes heel aangenaam veel bijgeleerd eh ik hoop de luisteraars ook en anders moet het boek nog eens lezen sowieso Dank u veel succes