In de riante Melkerij van Brasschaat schenkt Stephanie D'hose, voorzitter van de Senaat, een chingé met honing. Het is vroeg op de middag, maar dat weerhoudt de liberale politica er niet van om mee te drinken met haar gastheren. “Ik word alleen maar beter met de jaren“, lacht ze terwijl ze proost. Het is een ontspannen moment voordat het gesprek een wending neemt die veel politici zouden vermijden: D'hose wil de instelling die ze leidt afschaffen.

De aristocratische oorsprong van een democratisch probleem ▶ 2:05

“De oprichting is belangrijk dus de bevolking komt op straat en zegt ja wij willen rechtstreeks stemrecht. Wij willen niet meer dat de koning alles voor ons beslist.“

D'hose steekt van wal met een geschiedenisles die de huidige problemen van de Senaat in perspectief plaatst. In 1830 eiste het volk rechtstreekse vertegenwoordiging, wat leidde tot de oprichting van de Kamer van Volksvertegenwoordigers. Maar de monarchie en de adel reageerden met een tegengewicht.

“Die Koning en die Adel daar rond die zeggen zoiets van dat wordt hier wel wat gevaarlijk want ja al dat revolutionair gedoe die uit het volk gaat komen wij gaan niets niet meer te zeggen hebben dus we zetten daar een senaat tegenover.“

De eerste honderd jaar van de Senaat werd uitsluitend bevolkt door wie belastingen betaalde, lees: de rijken. D'hose wijst naar de portretten van haar voorgangers in het senaatsgebouw. “Dat is allemaal met een kleine d en een kleine V dus dat waren eigenlijk allemaal de edellieden die eigenlijk dan die de revolutionaire kamer onder controle moesten houden.“

Zelfs de interieurkeuzes verraden de oorspronkelijke machtsstructuur. “Het rode plafond, rood is de kleur van de macht. Groen is de kleur van de wet, groen is de kleur van de kamer rood is de kleur van de senaat.“

Waarom senatoren vandaag onbezoldigd werken ▶ 5:00

Door opeenvolgende staatshervormingen zijn de bevoegdheden van de Senaat drastisch afgekalfd. D'hose legt uit dat senatoren vandaag geen rechtstreeks mandaat meer hebben. Ze worden niet verkozen voor de Senaat, maar zijn deelstaatparlementsleden die er een extra taak bij krijgen.

“Wij worden daar niet voor betaald. Want mensen denken altijd zo ah dat is postje boven een postje boven een postje dus eigenlijk de idee dat de senaat in stand wordt gehouden omwille van de postjes dat is vandaag eigenlijk niet meer van toepassing.“

De vergaderingen vinden plaats op maandag en vrijdag, terwijl de deelstaatparlementen de rest van de week vergaderen. Het is quasi vrijwilligerswerk, al gebruikt D'hose dat woord niet graag.

Maar hier zit een adder onder het gras. Op de Senaat werken honderd politieke medewerkers voor tien partijen, gemiddeld tien per partij. “Die werken natuurlijk wel voor politieke partijen en daar vinkt het schoentje dat dat voor een stuk een verdoken partijfinanciering is“, stelt D'hose zonder omwegen.

De informatierapporten die in de onderste schuif verdwijnen ▶ 6:24

“De senaat is eigenlijk de plek waar dat er nagedacht wordt over dossiers die lange termijn zijn en die transversaal zijn. Maar wij hebben geen regering om te controleren dus wij moeten onze eigen agendasetting doen.“

In theorie zou de Senaat zich moeten bezighouden met langetermijnvisies en transversale dossiers. In de praktijk levert dit weinig op. D'hose geeft het voorbeeld van een informatieruimte over fake news en desinformatie.

“Het werd gestuurd naar alle regeringen en alle parlementen in ons land. Rara wat is er gebeurd met dat? Niks.“

Het gebrek aan impact frustreert haar zichtbaar. “Dat is daar gebleven in de onderste schuif en dan denk ik die idee was goed maar de uitwerking is heel wat minder.“

Naast de informatierapporten moet de Senaat nog stemmen over artikelen 77 en 78 van de Grondwet, deze legislatuur vier keer in totaal. Ze kunnen ook resoluties indienen, maar die bevoegdheid hebben andere parlementen ook.

“Het heeft geen zin om een instelling van die grootte daarvoor in stand te houden voor de beperktheid van de bevoegdheden dat ze heeft.“

"Ik begrijp dat natuurlijk dat je als senator dat zegt" ▶ 7:48

D'hoses voorstel tot afschaffing stuit op weerstand, ook binnen haar eigen partij. Bert Anciaux van Vooruit, zelf senator, verzet zich tegen het voorstel van zijn eigen partijvoorzitter. D'hose begrijpt de reflex, maar heeft er weinig begrip voor.

“Ik begrijp dat natuurlijk dat je als senator dat zegt. Want dat is eigenlijk gelijk dat je een kalkoen laat beslissen over Kerstmis.“

Ze pleit ervoor dat politici zichzelf durven overstijgen en kijken naar hoe het land beter kan worden ingericht. Haar voorstel is genuanceerd: behoud het gebouw en het personeel, maar geef het een nieuwe invulling als burgerparlement.

Het gebouw van vijftig voetbalvelden groot heeft historische waarde en ligt ideaal in het centrum van Brussel. D'hose organiseert er nu al evenementen en rondleidingen. “Elke zaterdag doe ik bezoeken elke zaterdag van 's morgens vroeg tot 's avonds laat zit ik daar voor 10 12 bezoeken op een dag te ontvangen en rondleiden en iedereen zoiets van wau dit is fantastisch.“

Het Oost-Belgische model dat de democratie kan redden ▶ 8:51

D'hoses alternatief is geïnspireerd op Oost-België, waar burgerparticipatie tot opmerkelijke resultaten heeft geleid. “De tevredenheid van de Burger in de politiek is met 86 procent gestegen.“ Dit tegenover de zorgwekkende cijfers voor de rest van het land.

“Één op de drie Belgen vindt dat er eigenlijk niets te zeggen is voor een parlementaire democratie en dat ze liever één autoritaire leider zouden hebben.“

Het Oost-Belgische model werkt met loting, niet met vrijwillige inschrijving. D'hose legt uit waarom dat cruciaal is.

“Ge mocht niet werken altijd met usual suspects bijvoorbeeld mensen die zich inschrijven. Want dan kom je weer altijd op hetzelfde kringetje terecht van de geïnteresseerde hoog opgeleide Burger. Ze moeten werken met een loting.“

De eerste loting in Oost-België leverde echter een voorspelbaar profiel op na weigeringen. “Raad een keer welk profiel dat er overbleef na weigering. Typische zaken: ouder dan 40, ouder dan 60, hoger opgeleid, man, egocentrisch, blank.“ Daarom werd er een tweede, gecorrigeerde loting gehouden.

Vier voorwaarden voor een werkend burgerparlement ▶ 13:41

D'hose somt vier essentiële voorwaarden op voor een succesvol burgerparlement. Ten eerste de loting, gecorrigeerd naar de demografische samenstelling van de bevolking. Ten tweede moeten de burgers bijgestaan worden door experten en administratie.

Ten derde moet het thema goed afgebakend zijn. “Klimaat is zo way huge way. Je kunt daar duust en één voorstelling bijsteken.“ Oost-België koos voor ouderenzorg na Covid-19, een thema dat dichtbij de leefwereld stond.

De vierde en cruciale voorwaarde: implementatieplicht. “Als die afkomen met aanbevelingen dan zijn er verplicht om die te implementeren. Je kunt die mensen niet vragen van kom die nu een keer vier weekend samen en brainstormt en die leggen daar onderlijf en leden voor neer en achteraf zeg Thanks en het gaat in de onderste schuif.“

"Wij missen echt dialoog" ▶ 25:54

De hosts duwen terug: creëer je niet gewoon een nieuwe politieke klasse? D'hose benadrukt dat elke loting nieuwe mensen oplevert, geen vaste posities. Het gaat om dialoog tussen burgers en verkozen politici, waarbij beide groepen van elkaar leren.

“Wij missen echt dialoog. We missen dialoog met de Burger altijd. We zitten altijd in ons eigen parlement en je ziet zodanig druk bezig dat je gewoon op een bepaald moment echt niet meer die voeling hebt.“

Ze geeft een concreet voorbeeld van hoe dit werkt in Oost-België. Eerst probeerden ze twintig politici met twintig burgers samen te zetten, maar de politici domineerden het gesprek. Nu werken ze met tien politici en veertig burgers, wat de dynamiek ten goede komt.

“Jos in café Den Turk zie je gewoon veel te weinig en dat mis ik.“

Wanneer een host opwerpt dat hij ook een burger is, reageert D'hose scherp: “Maar Stefanie Ben Ik Toch een Burger. I know maar je zei een verkozen politicus. Tuurlijk There is a difference.“

Het grondwettelijk obstakel dat alles blokkeert ▶ 12:48

Alle mooie plannen botsen op een praktisch probleem: de Grondwet. > “Een grondwet kan pas gewijzigd worden wanneer dat we de grondwetsartikel die betrekking hebben op de senaat voor herziening vatbaar verklaren. Dat is de vorige verkiezing niet kunnen gebeuren omdat de regering is gevallen over het Marrakech pact.“

D'hose wil nu de artikelen over de Senaat voor herziening vatbaar laten verklaren, maar heeft daarvoor een tweederdemeerderheid nodig. Niet alle partijen staan te springen. “In Wallonië is dat debat die veel minder speelt dan in Vlaanderen. In Vlaanderen zegt heel veel van die Vlaming 'Oeh die senaat bestaat dat nog' in wallonië is het 'Vive La Belgique' patati patata.“

Er speelt nog een factor mee die zelden wordt besproken. “En daar is bijna zo een beetje een Omerta over van ja we gaan daar niet over klappen. Maar zo geraakt het ding nooit afgeschaft of hadden we nooit nadenken over een nieuwe nuttige invulling.“ Ze doelt op de honderd politieke medewerkers die de Senaat gebruikt als verkapte partijfinanciering.

Waarom politici in konijnenpakken moeten lopen ▶ 38:38

Het gesprek neemt een bredere wending naar de crisis van de politiek. D'hose analyseert waarom burgers het vertrouwen verliezen. Ten eerste het beeld dat politici geven van zichzelf.

“Mensen hebben wel zoiets van het beeld dat ze de laatste tijd van de politiek hebben is niet proper en dat hebben we eigenlijk voornamelijk aan onszelf te danken.“

Ten tweede het paradoxale effect van sociale media. “Als je van vanuit de politiek niet meedoet aan die populaire programma's dan ken er veel te weinig mensen en dan geraakt niet verkozen maar doe je daar dan wel aan mee dan moet je in een konijnenpak rond lopen.“

“Bring Back boring politics please. Kunnen we terug naar het staatsmanschap van vroeger waar inhoud telling is.“

Ten derde hebben politici burgers valse verwachtingen gegeven. “Wij hebben op één of andere manier de Burger beginnen wijsmaken dat een risicoloze maatschappij niet bestaat en dat de overheid alles voor u ga oplossen.“ D'hose pleit voor een minimale staat die verantwoordelijkheid teruggeeft aan burgers.

De ANPR-camera's en haar wilde nachten in Gent ▶ 42:02

Wanneer het gesprek privacy raakt, wordt D'hose persoonlijk. Ze worstelt met het liberale principe dat vrijheid stopt waar die van de ander begint, versus de realiteit van veiligheidscamera's. Een goede vriendin werd verkracht in het Baudelopark waar geen camera's hangen.

“Dan zegt de wel fuck hell al daar een camera hangen op dat moment ja dan kon die doet wel opgepakt worden.“ Maar ze maakt zich zorgen over misbruik. > “Waar ligt de grens? Nu leef je in een maatschappij die eigenlijk nog bestuurd wordt door Democratische partijen. Wat gebeurt er op een dag dat er aan de knoppen van de overheid geen Democratische Partij zit?“

Een persoonlijke anekdote illustreert haar punt. Op de Gentse Feesten liet ze een neptatoeage van een u-vlak zetten. “Ik had al wat hè en eh Nicola van boam kot die zegt ja ja tattoo tattoe.“ Later hoorde ze via via dat mensen op de camera's hadden gezien hoe zwaar ze aan het feesten was. “Dan had ik zoiets van what the fuck ja van de van de mensen dat cer.“

Ze droeg die neptatoeage nog tijdens de 21 juli-viering met de koning. “Ik ga proberen uitleggen aan de koning wat dat u vlakken was ik ken D ook niet.“

Tegen de partijlijn: cultuursubsidies redden ▶ 49:17

D'hose bewijst dat ze bereid is tegen haar eigen partij in te gaan als het moet. Toen minister Jan Jambon wilde besparen op projectsubsidies voor cultuur, weigerde ze mee te stemmen. Als nieuw parlementslid kreeg ze “heel kwaaie telefoons“ waarin haar werd gezegd dat ze als meerderheidspartij moest meedenken.

Maar D'hose koos voor een derde weg. Ze vroeg een schorsing van de commissievergadering en ging het weekend lang de begroting analyseren. “Ik heb volledig herzien op mijn eigen“ en kwam terug met een alternatief voorstel dat dezelfde besparing opleverde zonder pijn te doen aan jonge kunstenaars.

“Jan bonk op dat moment Great Minds s like We gaan het zo doen“ en haar amendement werd goedgekeurd. Het toont dat er ruimte is voor individuele parlementariërs om een verschil te maken, als ze bereid zijn het werk te doen.

Vorige week stemde de Senaat over de opname van dierenwelzijn in de Grondwet. Hoewel haar partij verdeeld was, wist D'hose een meerderheid te vinden door bij andere partijen te lobbyen. “Vrije stemming en dan hebben we eigenlijk een beetje rondgegaan bij de andere partijen van zij het daarmee ja of nee.“

"The Art About Giving a Fuck About Art" ▶ 56:46

D'hose droomt hardop van het ministerschap Cultuur. Op 19 november verschijnt haar boek “The Art About Giving a Fuck About Art“, een pleidooi voor meer waardering van cultuur in de samenleving.

“We hebben allemaal een goed boek gelezen we hebben allemaal naar Vlaamse series gekeken en dit en dat en dat heeft er ons wel voor een stuk doorgetrokken“ tijdens corona. “Corona is voorbij en dan moeten weer opnieuw zo uitspraken lezen van Het zijn allemaal een bende subsidie slurpers.“

Ze corrigeert een misvatting: ze spreekt liever over investeringen dan subsidies. Culturele instellingen zoals Vooruit bestaan voor 40 procent uit subsidies en 60 procent eigen inkomsten. “Eigenlijk wordt er maar een heel klein deeltje gesubsidieerd en al de rest doet dat op eigen houtje.“

De overheid moet ervoor zorgen dat Vlamingen de volledige breedte van cultuuruitingen kunnen kiezen, ook die niet populair zijn. “Moesten bijvoorbeeld een opera niet subsidieren dan kost dat €800 voor een kaartje.“ Tegelijk moet de overheid kunstenaars leren ondernemen, want “Ge kunt de Combo niet hebben ik zie het heel of heel zeldzaam de Combo creatief echt heel mooi kunstenaar en admin Wise of saleswise.“

"Twitter afschaffen" ▶ 1:17:33

Gevraagd naar één ding dat ze zou veranderen, antwoordt D'hose zonder aarzelen: “Twitter afschaffen.“ Het is een pijnlijke bekentenis.

“Twitter afschaffen. Dat is de reden waarop dat ik zou stoppen met politiek. De doodsbedreigingen, de haat dat de moet lezen.“

Ze nuanceert dat vrouwen systematisch zwaarder onder vuur liggen. “Vrouwen worden 30 procent meer aangevallen worden op sociale media omwille van hun uiterlijk. Dat is de reden waarom Sigrid Kaag in Nederland stopt met politiek.“

Paradoxaal genoeg leidt Twitter soms tot verrassende ontmoetingen. Een man die haar online uitschold, sprak haar aan op de Gentse Feesten. Na een gesprek aan de toog zei hij: “Ik ga op u stemmen.“ Maar die positieve uitzondering weegt niet op tegen de dagelijkse haat.

“Er is daar een enorme omerta over bij ons in de politiek om daarover te spreken maar de de doodsbedreigingen de haat dat de moet lezen“ raakt haar privésfeer. Haar moeder en lief lezen mee hoe ze wordt uitgemaakt voor bijslaap van Alexander De Croo.

Het gesprek eindigt met een melancholische observatie over leven en dood, maar D'hose trekt de lijn door: ze leeft elke dag ten volle. “Ik proef elke dag ik leef het leven elke dag en dus ga ik het niet erg vinden als het op een dag zou stoppen Omdat ik er gewoon alles uit halen wat dat erin zit.“

In een tijd waarin de democratie onder druk staat en burgers het vertrouwen verliezen, biedt Stephanie D'hose een genuanceerd alternatief. Haar voorstel om de Senaat om te vormen tot een burgerparlement is geen oppervlakkig populisme, maar een doordachte poging om de kloof tussen politiek en samenleving te dichten. Of het zal lukken, hangt af van de bereidheid van haar collega's om, zoals zij het stelt, zichzelf te overstijgen en verder te kijken dan hun eigen positie. De kalkoen die beslist over Kerstmis, zoals ze het zelf verwoordt, maar dan in het belang van de democratie.